علیزاده - گاسپاریان / سام پورمهدی
«وقتی همكاری با گاسپاریان به من پیشنهاد شد، نگاهم به دور دست خیره شد و صدای سحر انگیزی مرا به سوی خود كشاند. همان صدای آشنایی كه حكایت جاودانگی عشق اوست. هر نغمه را یادآور شدیم، برایمان آشنا بود.
چه بنوازیم؟ شور؟ دشتی؟ چهارگاه؟ بیات شیراز؟ و یا...
همه این عناوین بار زیادی برایمان داشت. گویی از خاطرات سخن می گفتیم، از خاطراتی كه قرن ها سرنوشت دو فرهنگ را رقم زده بود. موسیقی ایران و ارمنستان زبان مشتركی است كه هر عبارت آن برای هر دو ملت آیینه ای از تاریخ ماست.» حسین علیزاده
پس از چندماه تبلیغات جدی و پر سر و صدا، در نهایت پنج شنبه گذشته نخستین شب اجرای كنسرت مشترك حسین علیزاده و یوان گاسپاریان در محوطه كاخ نیاوران برگزار شد. جمعیتی قریب به ۳ هزار نفر در محوطه كاخ گرد آمده بودند تا ابتدا نواختن حسین علیزاده را با ساز تازه ای به نام سلانه بشنوند. جمعیتی كه با نظم مناسب كه حاصل مدیریت و برنامه ریزی گروه برگزاركننده بود ، بدون هیچ مسئله و مشكلی در سرجای خود نشستند .
علیزاده دستگاه شور و آواز دشتی را برای اجرایش انتخاب كرده بود. در حالی كه در بروشور نوار آمده بود كه علت اصلی ابداع این ساز استفاده از واخوانها و سیم هایی غیر از سیم اول برای ایجاد صدایی تازه و افزونتر برای اركستر و گروه های موسیقی ایرانی است، اما اجرای حسین علیزاده نشان داد كه هنوز تكیه اصلی روی سیم های اول است و سیم ها و نقاط دیگر ساز كمتر به كار گرفته می شود. از سویی دیگر مقایسه آنچه كه علیزاده در شب اول نواخت با آنچه كه در كاست (به خصوص اجرای نغمه افشار) اجرا شد ،نشان داد كه طعم و رنگ سلانه با نغمه افشاری دلنشین تر و به گوش خوش آیندتر می آید.
بخش دوم برنامه به اجرای گاسپاریان باساز «دودوك» اختصاص داشت. همراهی دو نوازنده كه آنها نیز آكورد كار را می گرفتند فضایی دلنشین رابرای اجرا فراهم كرد. ضمن آن كه حس گاسپاریان در انتقال نغمه ها نیز شگفت انگیز و تحسین برانگیز بود .گاسپاریان تقریباً فضایی از ملودی های موسیقی شرق اروپا، گوشه هایی از موسیقی آذری (نغمه ترك) و نیز چند قطعه از ملودی های موسیقی ایرانی را در كار خود لحاظ كرد و در نهایت با اجرای قطعه ای در گام ماژور (دستگاه ماهور) بخش اول برنامه خود را به پایان رساند. ایرانیان با كارهای حسین علیزاده آشنا هستند، اما فعالیت ها و جایگاه گاسپاریان به عنوان یك نوازنده طراز اول جهانی نیازمند معرفی افزونتری است كه در پی می آید:
گاسپاریان متولد ۱۹۲۸ ارمنستان است. از او به عنوان مطرح ترین نوازنده دودوك جهان یاد می كنند. وی از ۶ سالگی فراگیری این ساز را شروع كرد و در ۲۰ سالگی عضو گروه تاتول آلتونیان ارمنستان شد. پس از آن به عنوان تكنواز با اركستر فیلارمونیك ارمنستان همكاری كرد. او همچنین سابقه همكاری با اركستر فیلارمونیك نیویورك را نیز در كارنامه كاری خود دارد. شاید همین سابقه و آشنایی سبب شده است تا وی در اجراهای گروهی چنین هماهنگ و خوب عمل كند. وگرنه در همین كشور ما هستند نوازندگان سازهای بادی محلی (علی آبچوری در خراسان با ساز قشمه و شیرمحمد اسپندار در سیستان و بلوچستان با ساز دونلی) كه شاید اگر اندكی سواد و دانش كلاسیك گاسپاریان را داشتند و می توانستند خود را با كارهای گروهی - تلفیقی سازگار سازند، كم از گاسپاریان نداشتند، ضمن آنكه كوك كردن این سازها با اركستر نیز خود مسئله ای است كه نیازمند كار جدی است.
در هر حال گاسپاریان در سال ۱۹۷۳ لقب موسیقیدان خلق ارمنستان را دریافت كرد، عنوانی كه موسیقیدان دیگری تاكنون به آن نایل نشده است. وی همچنین در سال های ۱۹۵۹ ، ۱۹۶۲ ، ۱۹۷۳ و ۱۹۸۰ جایزه بین المللی و ویژه یونسكو را دریافت كرد. وی پس از زلزله غم انگیز ارمنستان در سال ۱۹۸۹ آثاری را تصنیف كرد كه عمده درآمدهای آن برای زلزله زدگان ارمنستان صرف شد.
از سوی دیگر این نوازنده شهیر ارمنی در دو دهه اخیر تجارب و همكاریهای فراوانی را با آهنگسازان بنامی چون (پیتر گابریل برای آهنگ فیلم آخرین وسوسه مسیح)، و موسیقی فیلم گلادیاتور ساخته هانس زیمر داشته است.
آخرین موفقیت این نوازنده صاحب نام دریافت جایزه برترین تكنواز جهان از فستیوال سالانه Womex به خاطر یك عمر فعالیت هنری بود.
تمامی این داشته ها سبب شده است تا دو غول تكنوازی شرق در یك مجموعه گردهم آیند. و بخش دوم برنامه كه حاصل همكاری نوازندگان ایرانی به سرپرستی حسین علیزاده و نوازندگان ارمنی به سرپرستی گاسپاریان بود، اوج این همكاری بود.
فضای كلی قطعات بخش دوم در تداوم كارهای چند صدایی علیزاده است كه با كنسرت و سپس كاست «راز نو» آغاز شده بود. در این بخش دوهمخوان زن (افسانه رثایی و هورشید بیابانی) به همراه یك خواننده مرد، محمدعلی احدی كه از شاگردان مرحوم رضوی سروستانی است، گروه را با اشعاری از مولانا و م. آزاد همراهی می كردند. قطعاتی كه در بخش دوم اجرا شد، تنظیم و شیرازه بندی و مهرحسین علیزاده را بر پیشانی داشت، اگرچه در میانه های كار گاسپاریان خواند و عجیب آنكه صدای وی نیز همانند سازش، طعم و رنگی دیگر داشت و برای مدتی شنوندگان را مسحور كرد.
