مقدمه : گسترش زبان و ادبیات فارسی دارای اهمیت راهبردی است و این اهمیت را می¬توان از فرمایشات مقام معظم رهبری مد ظله¬العالی به وضوح دریافت. به اعتقاد معظم له «زبان‌ فارسي‌،زباني‌ فاخر، زيبا، رسا و پرظرفيت‌ است‌ و محمولة بسيار عظيمي‌ از گنجينه‌ معارف‌بشري‌ و ميراث‌ ذهنيات‌ و عقليات‌ بشري‌ را با خود به‌ همراه‌ دارد، بنابراين‌ فارسي‌زبانان‌ و علاقه‌مندان‌ و دوستداران‌ اين‌ زبان‌ در سراسر جهان‌ و صاحبان‌ذوق‌ و انديشه‌ بايد با جديت‌ كامل‌ و اهتمام‌ فراوان‌، تلاش‌ مضاعفي‌ را براي‌اعتلاي‌ زبان‌ فارسي‌ به‌ عمل‌ آورند [سخنرانی در دیدار اعضای مجمع بین المللی زبان فارسی 16/10/1374]. ایشان زبان فارسی را زبان دوم جهان اسلام و رسانة صدور پیام انقلاب اسلامی دانسته¬اند [سخنرانی در دیدار با اعضای شورای عالی ویرایش زبان فارسی در صدا و سیما-18/09/1370] و همـواره بر اهمیـت و اولویـت برنامه¬ریزی برای ارتقاء جایگاه زبان فارسی تأکید نموده¬اند. اهمیت زبان فارسی به درستی در نقشة جامع علمی کشور مورد توجه قرار گرفته و به همین سبب ارتقای جایگاه زبان فارسی در بین زبان¬های بین¬المللییکی از 8 هدف کلان نظام علم و فناوری کشور در نظر گرفته شده است (سند نقشه جامع علمی کشور، ص 7، بند 6). شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی به عنوان یکی از مهمترین متولیان تحقق این هدف کلان، به فاصلة یک سال پس از هفتمین مجمع بین¬المللی استادان زبان و ادبیات فارسی اقدام به برگزاری نخستین همایش بین المللی گسترش زبان و ادبیات فارسی؛ چشم¬انداز، راهکارها و موانع نمود. فراخوان این همایش علمی با 12 محور تخصصی به شرح زیر، شهریور 1390 در درگاه اختصاصی همایش به آدرسwww.gostareshfarsi.ir قرار گرفت:
1.     ملاحظات طراحی برنامه درسی ملی برای ترویج زبان وادبیات فارسی
2.     نقد و بررسی فرایند سیاستگزاری و برنامه¬ریزی آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان
3.     نظریه¬های آموزش زبان دوم/ خارجی و جایگاه آنها در ارتقاء برنامه¬های فارسی آموزی
4.     رویکردهای طراحی برنامه درسی و اهمیت آنها در ارتقاء کیفی منابع آموزش زبان و ادبیات فارسی
5.     روش¬شناسی آموزش زبان فارسی به غیرایرانی¬ها (با تأکید بر شیوه¬های نوین آموزش زبان)
6.     راهبردهای آموزش زبان دوم/خارجی و نقش آنها در ارتقاء کیفی آموزش مهارت¬های زبان فارسی
7.     نظریه های ارزشیابی و آزمون سازی و کاربرد آنها در برنامه¬های فارسی آموزی
8.     راهکارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی از طریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان
9.     ارزیابی تحلیلی عملکرد و دستاوردهای مراکز آموزش زبان وادبیات فارسی به غیرایرانیان
10.    نقش دفاتر رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در ترویج زبان و ادبیات فارسی
11.    ارزیابی برنامه¬های شورای گسترش در ترویج زبان و ادبیات فارسی
12.    طراحی و اجرای المپیاد ادبی و نقش آن در ترویج زبان و ادبیات فارسی
در فاصلة کمتر از 3 ماه بیش از 220 چکیده مقاله (از جمله 25 مقالة خارجی) به دبیرخانه همایش ارسال گردید که گواه روشنی بر استقبال محققان زبان و ادبیات فارسی از این همایش است. پس از بررسی و داوری چکیده¬ها، در مجموع حدود 190 چکیده پذیرفته شد که به عنوان سند آغازین همایش در کتاب پیش¬رو تقدیم علاقه¬مندان می¬گردد. در برنامه¬ریزی و اجـرای این همایش نقش اصـلی را دبیـرخانة شـورای گـسترش زبــان و ادبیات فارسـی، به ویـژه استـاد محـترم دکتر عباسـعلی وفایی، ایفـاء نمود. میزبانی دانـشگاه علامه طباطبایی با مساعدت و همراهی ریاست محترم آن جناب آقای دکتر شریعتی بر غنا و قوّت هرچه بیشتر این اجـلاس علمی افزود. اینجانب به سهم خود و به نمایندگی از شرکت کنندگان از همة دست اندرکاران این دو نهاد تشکر نموده و برای آنها آرزوی توفیق الهی دارم.



عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دبیر علمی همایش


فهرست مطالب
راه¬کارهای برنامه¬ریزی درس زبان و ادبیات پارسی .........................................
فرامرز آدینه کلات   
جهانی شدن و زبان فارسی: بحثی در ضرورت اتخاذ رویکردی واقع¬بینانه درخصوص جایگاه زبان فارسی در عصر جهانی شدن ........................................
فردوس آقاگل¬زاده / حسین داوری    
آموزش مهارت نوشتاری به فارسی¬آموزان غیرایرانی از الفبا تا جمله ...............
صفورا احمدبگي/ دكتر غلام¬محمد فقيري    
شاهنامة فردوسی: پیوندگاه ایران، تاجیکستان و ازبکستان ................................
ابوالفضل اخلاقی/ شهلا شریفی   
طراحي برنامة درسي آموزش زبان فارسی بر پایة روایت؛ چرا و چگونه ..........
علی اصغر ارجی   
دستاوردهای زبان¬شناسی در آموزش زبان: بررسی موردی کانون¬نمای «که» .....
محمدرضا اروجي   
آسیب¬شناسی دستگاه¬های متولی گسترش زبان فارسی در خارج از کشور ........
زهرا استادزاده/  ارسلان قربانی   
روش¬های آموزش زبان، با توجّه به سیر تاریخی آنها .......................................
زهرا استادزاده/ فرج¬اله طالبی   
دين و زبان؛ دو بازوي مكمل در توسعة فرهنگ ايران اسلامي .........................
بهاءالدين اسكندري   
شيوة نوين تقويت املا ...............................................................
بهاءالدين اسكندري/ علي زماني   
زبان¬آموزان و مشكلات زباني ......................................................
بهاء‌الدين اسكندري/ ماندگار محمودي    
بررسی موانع و مشکلات آموزش زبان فارسی در فضای مجازی(Virtual) ...
مهدی اسلامی   
نقش دفاتر رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ترويج زبان و ادبيات فارسي .....
دکتر عليم اشرف‌خان   
نقش رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دهلی نو در رشد زبان وادب فارسی در شبه¬قاره ....................................................
دکتر سیدکلیم اصغر    
تحلیل محتوای فرهنگی مجموعة زبان فارسی .............................
فاطمه اکبری   
تحلیل محتوایی فرهنگی مجموعة زبان فارسی با معرّفی روش سازمان¬دهی منطقی کلام بر پایة واژگان و ساخت¬های دستوری ........
فاطمه اکبری    
تأملی در رویکردها و روش¬های آموزش زبان فارسی در ایران ...............
فریدون اکبری شِلدره   
پيوند فكري ومعنوي با ملل، بارزترين راهبرد ترويج و گسترش زبان و ادبيات فارسي ......
آنيتا الداغي   
نقدی برکتاب¬های آموزشی زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان ............
محمود الیاسی/ نسیم رامبد      
تجلی زبان و ادبیات فارسی در مائده¬های زمینی اثر آندره ژید .........................
حسن امامی/ ملیحه زارعی   
نقش ادبیات تطبیقی در تعاملات فرهنگی ................................
محمد امامی   
مطالعة تطبیقی ضرب¬المثل¬های زبان فارسی، آلمانی و روسی ........
الهام بابايي ولتي   
توالی فراگیری فرایندهای صرفی در کودکان فارسی¬زبان و تأثیر آن در تهیة محتوا در حوزة آموزش زبان فارسی به¬عنوان زبان دوم ....................................
مونا بافته دمنه   
توجه به ذوق مخاطب در گسترش زبان فارسی ...........................
حمید باقري فارساني   
پیام¬های بازرگانی، آموزش فرهنگ، ارتباط و تفکر منتقدانه .................
آناهیتا بردبار/ آزاده شریفی مقدم   
بررسی آموزش فرهنگ به عنوان مقوله¬ای غیرثابت در فرایند آموزش زبان دوم ..
ندا برزویی   
راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی از طریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان ........................................................................
فاطمه برقعي/ رضا بنايي   
بررسي كتاب زبان فارسي اثر دكتر احمد صفارمقدم ..................
دكتر حسن بساك/ زهره حيدري    
راه¬كارهاي گسترش زبان فارسي مبتني بر الگوهاي زبان‌هاي بين‌المللي با كمك وسايل جديد ارتباطي...........................
عليرضا بگلري   
بررسی میزان تطابق واژگان مجموعه¬کتاب زبان فارسی با واژگان پایه .............
آناهیتا بیرجندی    
طرح تدوین گزیده¬ای از شعر معاصر فارسی برای غیرفارسی¬زبانان بر مبنای نظریة برنامة درسی و صورت¬گرایی روسی .....................
دکتر مهری پاکزاد/ دکتر غلام¬محمد فقیري   
توانش منظورشناختی: مقایسۀ فارسی¬زبانان و فارسی¬آموزان در استفاده از راهبرد در کنش¬گفتاری درخواست ........................
محبوبه تاجعلی   
بازی در کلاس¬های آموزش زبان .......................................................
دارا تفضلي/ حميدرضا كارگزاري   
آثار فارسی احمد گرمیانی در آموزش صنایع ادبی در سدة هفتم هجری در آسیای صغیر ...........................................................................
دکتر علی تمیزال   
ارزشيابي كيفي(توصيفي) دربرنامه¬هاي فارسي¬آموزي ...................
دكتر ناصر جان‌نثاري/ جواد يارعلي   
تعامل زبان فارسي و عربي در جلوه¬گاه اسلامي ............................
هادي جاهد/ دکتر حسین ایراندوست   
تأثیر زبان مادری بر واژه¬آموزی زبان بیگانه ...................................
ليدا جعفروند گيگلو   
آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان و اهمیت توجه به تفاوت زبان گفتار و نوشتار
فاطمه جعفری   
گسترة زبان¬های ایرانی ................................................................
دکتر محمود جعفری دهقی    
بررسی تطبیقی زبان و ادبیات فارسی با روان¬شناسی ....................
الهه جعفری هرفته   
آموزش زبان و خط فارسي در مكاتب همگاني جمهوري تاجيكستان ..............
ملا احمدشاه چرغاسي‌اف   
نقش رسانه‌های آموزشی در آموزش زبان  فارسی به غیرفارسی¬زبانان ..........
سميه حاجتي   
بررسی تأثیر «تداخل» در آموزش زبان فارسی به گویشوران مازندرانی
دادیار حامدی   

آموزش واژگان زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان با استفاده از انيميشن: نمونة موردی  انيميشن «درخانة ما» ...............................
زهراسادات حسيني   
گسترش زبان فارسی در فرصت زیارت ............................................
سميه حقيقت¬نيا   
راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی از طریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان .......
دکتر احمدرضا حیدریان شهری/ کلثوم صدیقی   
بررسي راه¬كارهاي كاربردي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان (با محوريت گروه سني كودكان و نوجوانان) ....................................
هادي حيدري¬نيا ناييني / فرزانه فرازمند   
بررسي عوامل مؤثر بر فرايند آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان
هادي حيدري¬نيا ناييني/ محبوبه نصيريان    
تأثير نقد نو (فرماليسم) در گسترش مفاهيم فراقاموسي واژگان ادب پارسي .....
الناز خجسته   
نظریة پویا الگوی فردی و انتخاب متون برای آزمون¬های تک .................
ابراهیم خدادادی / هانیه حسنی    
اندازه¬¬گیری بسندگی زبان فارسی از طریق آزمون تک: از تئوری تا عمل
ابراهیم خدادادی/ شهلا شریفی/ هانیه حسنی    
روش بینامتنیت در آموزش زبان فارسی ........................................
مینا دارابی امین / ندا اکبرنژاد    
آموزش مهارت نوشتن در دورة ابتدایی: هدفمند یا کلّی و مبهم؟ ........
مریم دانای طوس   
فرصت¬ها و چالش¬های آموزش زبان فارسی به روسی¬زبانان .............
ليلا درويشعلي پورآستانه / دكتر علي صفايي    
نقش دفاتر رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي در ترويج زبان و ادبيات فارسي ....
عليرضا دولتشاهي   
اهداف آموزش و گسترش زبان فارسی از دیدگاه صاحب¬نظران ........
دکتر محمد دیانتی    
شيوه¬هاي آموزش الفباي زبان پارسي به زبان¬آموزان خارجي...............
نفیسه رئیسی   
روش¬ها و راه¬كار¬¬¬¬هاي آموزش آرایه¬های ادبی به غیر¬فارسی¬زبانان .........
عبد¬الله راد¬مرد/ هما رحمانی    
ترویج و تقویت زبان و ادبیات فارسی در مصر، فرصت¬ها؛ چالش¬ها .......
ابوالفضل رحمنی/ دکتر فرامرز میرزایی    
چگونگی روند ترویج زبان و فرهنگ پارسی در زبان عربی ...................
مريم رحيمي/ صدیقه زینلي    
آموزش اصطلاحات وتعارفات زبان فارسی و تأثیر آن بر میزان درک متقابل در گفت¬وگوی زبان¬آموزان غیرفارسی¬..............................
نسترن رستم¬زاده   
نگاهی به مطالعات زبان فارسی و ایران¬شناسی در دانشگاه پنجاب .....
دکتر نجم ¬الرشید   
رويکردی به تأثير زبان فارسی در ترويج فرهنگ ايرانی در هند و راهکارهايي برای آينده
سميه رشيدی/  الناز معتمدی        
نگرشی جدید به طبقه¬بندی نمودی فعل در زبان فارسی .................
والي رضايي    
راه¬کاری برای واژه‌سازی گسترده و نظام‌مند در گونة علمی زبان فارسی ..........
عادل رفیعی/ رضامراد صحرایی   

بررسی انتقادی فرهنگ¬های دو زبانه (فارسی ـ خارجی) در حوزة آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبا..........................................
زهرا روحی   
تأثیر زبان مادری در یادگیری زبان دوم در فارسی‌آموزان عرب‌زبان ........
مهسا رون    
مطالعۀ برنامه¬ریزی آموزش مهارت¬های گوش دادن و سخن گفتن  زبان فارسی در دورۀ ابتدایی ایران و مقایسۀ آن با کشورهای آمریکا و فنلاند
آرزو زرزا   
نقش و اهمیت بخش¬های فارسی در شبه¬قاره در توسعة زبان و ادب فارسی .....
پروفسور عراق¬رضا زیدی    
کنش گفتاری عذرخواهی در بلوچی سراوانی .................................
صدیقه زینلی   
مشکلات و راه¬کارهای آموزش تلفظ زبان فارسی به چینی¬ها ..............
ندا سام   
آموزش فعل فارسی به  فارسی¬آموزان غیرفارسی¬زبان ....................
شهره¬السادات سجادی   
بررسي علمي ـ انتقادي متون آموزش زبان فارسي در جامعة المصطفي ¬العالمية ..
دكتر غلامعباس سعيدي    
پیشنهاد طرحی آواشناختی جهت پیش¬بینی خطاهای آوایی فارسی¬آموزان خارجی..
دکتر غلامعباس سعیدی    
واكاوي خطاهاي دستوري فارسي¬آموزان عرب در فراگيري جمله¬هاي اسنادي فارسي .....
دكتر غلامعباس سعيدي    
بررسی مجموعة زبان فارسی از منظر نظریة زبانی و نظریة یادگیری ..
مريم سلطاني   
ادب فارسی در جهان معاصر عـرب ..............................................
علی سلیمی/ پیمان صالحی/ مهدی مراتی    
نقد شیوه¬های آموزش در رشتة دانشگاهی زبان و ادبیات فارسی .......
علی سلیمی/ فروزان الهی/ خسرو شهیدی    
شیوة سنجش عملکرد و کاربردهای آن در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان ......
علی سلیمی/ مریم ترکاشوند   
ادب و فرهنگ  فـارسی در مصر (تأملی در ظهور و افول آن در قرن گذشته)...
علی سليمی/ فاروق نعمتی   
خدمات استادان دانشگاه پنجاب در ترویج زبان¬فارسی در پاکستان .......
پرفسور محمد سلیم مظهر   
اهمیت و چگونگی آموزش نکات فرهنگی در کلاس آموزش زبان فارسی
سارا سیاوشی   
درک جنسیت رفتارها در زبان بدون جنس فارسی توسط افراد جوامع مختلف و تولید زبانی آنها ...............................................................
سپیده سیاوشی   
آزموش فعل مرکّب در زبان فارسی براساس طرح‌واره‌های تصوری ......
فائقه شاه‌حسینی   
بررسی مراکز آموزشی و تحقیقی زبان فارسی در حوزة بهاولپور ........
دکتر محمد اقبال شاهد   
بررسی انتقادی رشتة زبان و ادبیات فارسی و روند تحولات آن .........
آزاده شريفي   
تحليل گفتمان راه¬كاري نوين و مؤثر در آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان ...
دكتر شهلا شريفي/ الهام اخلاقي   
استفادة بیشینه از انبوه امکانات فناوری رایانه و وب در آموزش فارسی از طریق اینترنت
شهلا شریفی/ بهداد بهمدی مقدس   
بررسی متون درک مطلب مجموعه زبان فارسی بر اساس مدل نیل اندرسون ....
منيره شهباز   
نقش دانشکده¬¬های بانوان لاهور و در ترویج زبان فارسی در پاکستان ...
دکتر صوفیه صابر   
آموزش زبان فارسی برپایة راهبردهای غیرمستقیم یادگیری زبان ........
دکتر رضا صحرایی/ شراره خالقی¬زاده   
بررسی تأثیر آگاهی از نشانه¬های زبانی درون¬متنی بر حدس معنایی از واژه¬ها ...
زهره صدیقی¬فر   
چالش¬هایی (فرصت¬ها و محدویت¬های) آموزش زبان و ادبیات فارسی به دانشجویان خارجی عرب¬زبان ............................................................
دکتر علی صفایی   
اصطلاحات و لغات دانش پزشکی، عاملی در گسترش زبان فارسی در دوره¬های گذشتة تاریخی ...................................................................
دکتر علی صفایی/ دکتر فاطمه مؤمنی   
راه‌كارهاي ترويج فرهنگ و ادب پارسي به غيرايرانيان .....................
مهدیه صفری/ مجيد نصيري   
بررسی قاعدة سوم دستور خط فارسی مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی
در نظام نوشتاری فارسی و انگلیسی ............................................
طاهره طارمی/ عادل رفیعی   
به¬کارگیری متن‌های ادبی در روش ارتباطی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
دکتر قاسم طولانی   
ترويج فرهنگ و ادب پارسي براي اردوزبانان از راه مطالعة تطبيقي ادبيات معاصر
سیدسکندر عباس‌زیدی   

بعدهای مغفول آموزش دستور زبان فارسی؛ رویکردی نوین به آموزش دستور زبان فارسی ..........................................................................
زهرا عباسی   
بررسی و مقایسة فرایند اشتقاق در دو گونۀ علمی و محاوره¬ای زبان فارسی ..
مجيد عباسي   
مشکلات یادگیری زبان عامیانه و واژه¬های تابو به¬عنوان زبان دوم (فارسی) ......
ليلا عبدي خجسته   
بررسي وندهای اشتقاقی زایا و غیرزایا در زبان فارسی معاصر .........
ليلا عرفانيان قونسولی   
ترکیبات اندام¬واره¬ای «سر» و میزان درک آن توسط فارسی¬آموزان خارجی .......
ملیحه عشقوی   
نگاهي به آموزش زبان فارسي در سايت¬هاي شبکه¬¬هاي راديويي برون¬مرزي ايران ..
فاطمه عظيمي ¬فرد   
نقد و بررسی برنامة درسی ملّی وزارت آموزش و پرورش از منظر آموزش زبان فارسی به¬عنوان زبان اول، دوم و خارجی ...................
بهنام علوي‌مقدم   
نقش کتاب¬خانه¬های الکترونیکی در حفظ و گسترش زبان فارسی ........
علی علیزاده/ ملیحه زارعی    
زبان و ادب فارسی، انعکاس فرهنگ و تمدن ایران در دنیای مجازی؛ پیشنهاد راه¬کار برای حضور فعال¬تر زبان و ادبیات فارسی در عرصة فناوری اطلاعات...
علی علیزاده/  ایمان سعیدی مبارکه   
ترويج فرهنگ و ادب ايران از طريق تصوّف و عرفان ........................
دكتر ناصر علیزاده / اصغر برزي    

بررسی اصول ترویج زبان و ادبیات فارسی در بسترهای جغرافیایی ...
محمود عیوضلو/ فرشته رضایی/ احمد صحرایی   
واکاوی نیازهای زبانی: گام اساسی در برنامه¬ریزی آموزشی ...........
افسانه غریبی   
بررسی تعامل تصویر و زبان در کتاب¬های آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان ..
مریم¬السادات غیاثیان / لیلا گلپو   
ضرورت آموزش فرهنگ پارسی به فارسی¬آموزان آلمانی¬زبان  (با تکیه بر کتاب¬های تدوین¬شدة آموزش فارسی به آلمانی¬زبانان) ..................
دکتر آرمین فاضل¬زاد/ مریم خلیل¬خانه   
پیوند ناگسستنی فرهنگی ایران و هند زمینه¬ای برای گسترش زبان فارسی ......
دکتر ملک¬محمد فرخ¬زاد   
نقش دانشگاه¬های پاکستان و مراکز فرهنگی ایرانی در ترویج زبان فارسی در پاکستان ..
دکتر سیدمحمد فرید   
آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان و نيز فرزندان ايرانيان در اقصي نقاط جهان..
میترا فریدی   
طرح تدوین کتاب¬های آموزش زبان فارسی بر مبنای مثلث TMS ......
دکتر غلام محمد فقیری    
بررسی و تحلیل انواع خطاهای زبانی در 2000 جمله از متون نوشتاری فارسی¬آموزان دانشگاه بین¬المللی قزوین ....................................
دکتر غلام¬محمد فقیری/ محبوبه تاجعلی   
شيوه¬هاي لازم براي رشد و بالندگي زبان فارسي در ميان ملل ديگر ....
دکتر حسين فقيهي   
بررسي انواع علايم سجاوندي به¬كاررفته در خط فارسي و چگونگي آموزش آن ...
 آيلين فيروزيان پور اصفهاني/ اعظم استاجي   
ضرورت طراحی برنامة درسی نوین برای آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان ...
دکتر حسین قاسم¬پور مقدم   
شیوه¬های مدرن زبان¬آموزی با تاکید بر آموزش زبان فارسی ..........
طاهره قاسمی   
نگاهی گذرا به گسترش زبان فارسی در فراسوی مرزها ................
علی¬اکبر قاسمی گل¬افشانی    
پیشینة زبان فارسی در بالکان و راه¬کارهای گسترش آن ................
محمد قربانپور دلاور    
سطح كتاب¬هاي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان ................
مهري قره¬گزي / مهرداد اصغرپور ماسوله    
نقش دفاتر رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در ترویج زبان و ادبیات فارسی..
کمیل قزلباش   
تعریف فرهنگ و بازتاب عناصر فرهنگی در متون آموزش زبان فارسی .
علی‌رضا قلی فامیان / مهرنوش درودی    
واکاویِ نمونه¬سؤال¬های استادان درس فارسی عمومی: تحلیل روایی سازه¬ای ...
بهزاد قنسولی/ سیده مریم فضائلی    
چالش¬ها و راه¬کارهای گسترش زبان فارسی در اقلیم کردستان .........
دکتر نادر کریمیان سردشتی   
آموزش حروف اضافة «از، با، به، در» به شيوة آموزشي ـ پردازشي به غيرفارسي¬زبانان..
راحله كلانتري درونكلا   
ترویج زبان فارسی در ورارود از راه نسخ خطی فارسی ..................
دکترسید محمد باقر کمال¬الدینی   
تفاوت‌های موجود در ادراک هم¬خوان‌های زبان فارسی توسط فارسی‌آموزان هندی ـ اروپایی و غیر‌هندی ـ اروپایی .......................
احمد کولی¬وند   
بررسی مطابقت فاعل و فعل در گفتار فارسی‌آموزان بر اساس رویکرد کمینه‌گرا ....
سارا کیانی/ دکتر فریده حق‌بین    
رابطة تکمیلی آموزگار و تصاویر در کتب آموزشی زبان¬آموزان غیرفارسی¬زبان در پیشبرد فرهنگ و ادب فارسی ...........................
مرضیه گرامی طیبی    
آموزش زبان و ادبیات فارسی به دانشجویان اعزامی روس¬زبان در دانشگاه گیلان...
آرش گل¬اندام   
طراحي و اجراي المپياد ادبي و نقش آن در ترويج زبان و ادبيات فارسي .........
تمنا گل¬بابايي   
آموزش زبان فارسی چرا و چگونه ................................................
منیژه گله¬داری   
آزمون بین¬المللی زبان فارسی، ضرورت¬ها و راه¬کارها ......................
ندا متاني   
تأثیر گویش¬های یک زبان در ترویج فرهنگ و ادب آن زبان ...................
فرشته محمدپور    
بررسي تطبيقي مفاهيم کاربردي حرف اضافة «با» در زبان¬هاي فارسي و روسي ......
فرشته محمدزاده   
آموزش زبان فارسی تاجیکی و الفبای نیاکان در دانشگاه¬های تاجیکستان .........
شمس‌الدین محمدی/ صبح¬الدین ضیاء   
راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی ازطریق آموزش زبان فارسی به غیر ایرانیان ...
سپیده محمود سلطانی    
پژوهشی در کتاﺏهای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان: بررسی ابعاد زباﻥشناختی و فرهنگی ........................................
مصطفی مرادی¬مقدم   
طرح تدوین گزیده¬ای از اشعار مولانا برای غیرفارسی¬زبانان ................
دکتر پروین‌دخت مشهور   
ارتباط اسامی زبان¬آموزان و نگرش مدرسان در ارزشیابی آزمون¬های تکوینی در مناطق چندزبانه ............................................................
سیف¬اله ملایی   
لزوم دستور خط واحد؛ حركتي در راستاي گسترش زبان فارسي .......
داوود ملك‌زاده   
ارزیابی روایی و پایایی آزمون فارسی و میزان کاربردپذیری آن ..........
هانيه ممقاني   
کاستی¬های سازمانی و آموزشی در ترویج زبان و ادب فارسی ..........
محمدرضا موحدي   
فرهنگ ظرفیتی فعل: تلاشی در جهت آموزش فارسی به غیرفارسی‌زبانان ........
امير سعيد مولودي/ منوچهر کوهستانی/ محمدصادق رسولی   
راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی ازطریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان    
آموزش فرهنگ و زبان فارسی به پزشکان غیر¬فارسی¬¬زبان ...................
دكتر مهين¬ناز ميردهقان/ پریا اکبرشاه    
آموزش اصطلاحات زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان: راهبر¬دهایی آموزشی در طراحی دروس
دكتر مهين¬ناز ميردهقان/ فرانک کیانفر    
چالش‌هاي آموزش خط فارسي براي زبان‌آموزان خارجي ............................
میرزا ملا احمد   
ظرفیت¬های پنهان گسترش زبان فارسی در مصر ......
فرامرز میرزایی    
راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی ازطریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان .....
دکتر علیرضا نبی¬لو   
بررسی موانع و مشکلات گسترش زبان و ادبیات فارسی در ترکیه و آذربایجان .....
پيمان ندايي   
بررسی ویژگی¬های روش آموزش زبان به¬کمک رایانه و تأثیر آن بر عملکرد زبان¬آموزان غیر¬فارسی¬زبان ..........
محبوبه نعمتی   
تجزیه و تحلیل خطاهای فارسی¬آموزان عرب¬زبان و بررسی موانع یادگیری آنان .....
اعظم¬السادات نوابي قمصري   
آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان: ویژگی¬های یک مدرس کارآمد .........
دکتر امیررضا وکیلی فرد/ محمدباقر میرزایی حصاریان   
گفتارهای قالبی¬شدة زبان فارسی و آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان؛ رویکرد زبان¬شناسی اجتماعی .......................................................
افتخارسادات هاشمی   
آموزش زبان و ادبیات فارسی از طریق موسیقی کلامی (آواز، تصنیف، ترانه، پاپ و...)، بر بستر تلفن‌های همراه هوشمند و تبلت‌ها .................
مهدی ییلاقی   




















راه¬کارهای برنامه¬ریزی درس زبان و ادبیات پارسی
فرامرز آدینه کلات
امروزه کتاب¬های درسی مورد استفاده در نظام آموزش و پرورش و دانشگاه¬ها، جُنگی است از شعر و نثرهایی که بی¬هیچ پیوند شایسته¬ و به¬سامانی از پس هم می¬آیند. در بهترین شیوه، زنجیرة زمانی سنجة گزینش، از پی هم آوردن نمونه¬هاست که در این میانه، برخی حلقه¬های زنجیر هم به¬سبب انگـیزه¬های شخـصی گردآورندگان یا خواسته¬های سیاسی ـ اجتماعی گم می¬شوند؛ جز آن¬که باید برای گزینش نمونه¬های نظم و نثر و چیدمان آن، راه¬کار درستی یافت، می¬بایست روحی هم در کالبد این کـتاب¬ها دمید و زمینة آموزشی هدف¬داری نیز برای این کار درنظرگـرفت. در ایـن مقـاله، برخی از مهم¬ترین این پیشنهادها بررسی شده¬اند: 1. پدید آوردن احساس دلبستگی به زبان پارسی و برجسته کردن آن به¬عنوان یکی از محورهای یکپارچگی ملی؛ 2. گزینش مـتن¬های دلپذیر، شیرین و پرکشش؛ 3. نشان دادن برجستگی فرهنگی ـ تاریخی و شناساندن شخصیت¬های مهم ادبی ـ علمی با آوردن نمونه¬ای از آثارشان؛ 4. پرهیز از تنگ¬نظری در پرداختن به موضوعات گوناگون؛ 5. آشنا کردن دانش¬آموزان و دانشجویان با مسائل و جریان¬های مهم زبانی و ادبی؛ 5. به¬دست دادن چهرة روشنی از تاریخ زبان پارسی؛ 6. آموزش و پافشاری بر حفظ پاره¬ای از برجسته¬ترین اشعار به¬ویژه با درون¬مایة میهنی و تاریخی برای هم¬خوانی و افزایش هم¬دلی و یکپارچگی ملی(همانند سرود ملی).
کلیدواژه¬ها: زبان پارسی، آموزش و برنامه¬ریزی، راه¬کارهای گسترش.

جهانی شدن و زبان فارسی: بحثی در ضرورت اتخاذ رویکردی واقع¬بینانه درخصوص جایگاه زبان فارسی در عصر جهانی شدن
فردوس آقاگل¬زاده
حسین داوری¬
جهانی شدن به¬مثابه پدیده¬ای اجتناب¬¬ناپذیر، از جمله برجسته¬ترین مشخصه¬های عصر حاضر شناخته می شود که به¬سبب ماهیت پیچیدة خود، کم و بیش بر تمامی ابعاد و عرصه¬های مختلف زندگی بشر تأثیر گذاشته است. بی¬تردید، زبان به¬عنوان یکـی از مهم¬ترین عناصر و شاخصه¬های فرهنگی و اجتماعی، از تأثیرهای این پدیدة عالم¬گیر مصون نمانده و در سایة تغییر و تحول¬های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و فنی، دست¬خوش تغییرات بسیاری شده است. بی¬شک، زبان فارسی نیز از این روند مستثنی نبوده، در آینده نیز در سایة گسترش تحولات ناشی از پدیدة جهانی¬ شدن، بر دامنة این تأثیرپذیری¬ها افزوده خواهد شد. با توجه به اهمیت موضوع، این مقاله بر آن است تا ضمن تاکید بر انتخاب رویکردی واقع¬بینانه و پرهیز از هرگونه نگاه شعاری و جانب¬دارانه، ابتدا به ترسیم جایگاه زبان فارسی در این عصر پرداخته و از مخاطرات پیشِ روی آن پرده بردارد و بر این نکته تاکید کند که پاسداری از زبان فارسی در این عصر، در وهلة نخست، نیازمند طراحی و تدوین سیاست زبانی¬ای بر پایة مبانی علمی و لحاظ کردن مؤلفه¬های متعدد سیاسی، فرهنگی، اجتمـاعی و زبانی اسـت؛ سیاست زبانی¬ای که اولویت نخست آن، حفاظت از جایگاه زبان فارسی در داخل و سپس تقویت آن در منطقه باشد. به بیانی روشن¬تر، ضمن تأکید مجدد بر مخاطرات پیشِ¬روی زبان فارسی در داخل کشور که نتیجة مستقیم نبودِ سیاست و برنامه¬یزی روشن نهادها و متولیان این موضوع اساسی است، بر این نکته تأکید می¬کـند که در وضعـیت حاضر، بی¬توجهی به این مهم و پرداختن به برخی شعارهای غیرواقع¬بینانه و دور از دسترس که عمدتاً پشتوانة علمی ندارد، می¬تواند به سوختن فرصت¬ها و دامن زدن به مشکلات و پیامدهای غیرقابل جبرانی برای زبان فارسی در سطح ملی و متعاقب آن در عرصة جهانی بینجامد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، جهانی شدن، سیاست زبانی، پاسداشت زبانی.














آموزش مهارت نوشتاری به فارسی¬آموزان غیرایرانی از الفبا تا جمله
صفورا احمدبگي  
دكتر غلام¬محمد فقيري 
آموزش مهارت نوشتاری از سطح مبتدی تا پیشرفته، یکی از حوزه¬های چهارگانة آموزش زبان دوم و خارجی است که در شکل¬گیری توانش دستوری یا زبان¬شناختی زبان¬آموزان نقش عمده¬ای ایفا می¬کند. در مقالة حاضر، برنامة درسی آموزش مهارت نوشتاری از الفبا تا جمله، بررسی و شيوة آموزش الفبا، واژه، عبارت تا انواع جملات، به¬لحاظ معنایی و دستوری ـ با توجه به سطح زبان¬آموزان ـ ارائه شده است. حوزة تحقیق این مقاله، مهارت نوشتاری و مبانی نظری آن، دستور زبان، نگارش و آموزش مهارت نوشتاري است. مسئله¬اي که در این مقاله در پی پاسخ¬گویی به آنیم، اين است كه مدرسان، آموزش مهارت نوشتاري را چگونه آغاز می¬کنند و بر چه مبنايي گسترش می¬دهند. روش تحقیق نظری ـ کاربردی است و نتایج نظری به¬دست¬آمده، در برنامة درسی پیشنهادی مورد مداقه قرار می¬گیرد. مقالة حاضر می¬تواند یک برنامة درسی برای آموزش مهارت نوشتاری از الفبا تا جمله پیشنهاد دهد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، جهات نوشتاری، فارسی¬آموزان غیرایرانی، برنامة درسی.




شاهنامة فردوسی: پیوندگاه ایران، تاجیکستان و ازبکستان
ابوالفضل اخلاقی
شهلا شریفی
شاهنامة فردوسی، شناسنامة فرهنگ و زبان ایرانی، که بیش از 1000 سال از سرایش آن می¬گذرد، ازجمله آثاری محسوب می¬شود که جایگاهی والا در میان کشورهای منطقة آسیای مرکزی به¬ویژه ایران، تاجیکستان و ازبکستان داشته و دارد. با توجه به اهمیت این موضوع، در این مقاله سعی داریم به بررسی نقش بالقوة شاهنامة فردوسی در ایجاد پیوند میان این سه کشور بپردازیم و راه¬های رسیدن به این امر را با ارائة پیشنهادهایی روشن کنیم. در کنار انجام بررسی¬های مروری نظرات برخی از صاحب¬نظران به¬ویژه محققان کشورهای آسیای مرکزی، به بررسی دقیق جایگاه شاهنامه در میان کشورهای تاجیکستان و ازبکستان پرداخته¬ایم و در ادامه برای بهره¬برداری از این عامـل بالقـوه، راه¬کارهایی برای گسترش پیوندها و روابط فرهنگی میان ایران، تاجیکستان و ازبکستان پیشنهاد کرده¬ایم. نتایج این بررسی نشان داد که تقویت و گسترش اقداماتی ازقبیل: تجهیز و راه¬اندازی موزه¬های تخصصی شاهنامه و فردوسی¬شناسی، تجزیه و تحلیل زبان شاهنامه بر مبنای نظریه¬¬های نوین زبان¬شناسی توسط گروهی مشترک از زبان¬شناسان و ادیبان این کشورها، تأسیس رشتة فردوسی¬شناسی در دانشگاه¬های منطقه، افزایش مراکز فردوسی و شاهنامه¬شناسی، تبادل دوسویة دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلات تکمیلی در زمینة شاهنامه¬پژوهی، استفاده از پتانسیل علاقه¬مندی بی¬وصف بسیاری از مردم این منطقه به فردوسی بزرگ و همچنین افزایش برگزاری نشست¬ها و همایش¬ها دربارة شاهنامة فردوسی، می¬تواند جایگاه شاهنامه را در تحکیم پیوند¬های فرهنگی و همچنین گسترش روابط فرهنگی میان ایران، تاجیکستان و ازبکستان بیش از پیش روشن کند.
کلیدواژه¬ها: زبان و ادب فارسی، شاهنامة فردوسی، آسیای مرکزی، ایران، تاجیکستان، ازبکستان.



















طراحي برنامة درسي آموزش زبان فارسی بر پایة روایت؛ چرا و چگونه
علی اصغر ارجی
محققان می¬گویند برای دانستن، دو شیوة اساسی وجود دارد: یکی شیوة پارادیکماتیک، یعنی شیوة علوم طبیعی و فیزیکی و دیگری شیوة روایی. از منظر دیگر، انواع شیوه¬های بیان به روایی، توضیحی، توصیفی و تفسیری تقسیم¬بندی شده است. از این رو، می¬توان گفت قصه و روایت، نه¬تنها سرگرم¬کننده و لذت¬بخش¬اند؛ دربردارندة الگوهای منطقی یادگیری نیز هستند؛ این الگوها به جنبه¬های عاطـفی، زبانـی، گستـردگی معانی، ساخت¬مندی و تکثر ژانر تعمیم¬پذیرند. روایت¬ها برانگیزانندة عاطفه و فراهم¬کنندة اسباب تحرک و یادآوری عالم ناخوداگاهی و طبیعتاً اقناع¬کننده¬اند، زبان ساده و نزدیک به گفتار دارند، ایجازگون و بیش از هر زبانی تصویرسازند. روایت¬ها از ساده¬ترین شکل تمثیلی تا معانی رمزی و استعاری، نظام معنایی گسترده¬ای تولید می¬کنند، ساخت¬مندند و آغاز و پایان منسجمی دارند. این خصیصة کلی، زمینة شکل¬گیری بعضی نظریه¬های یادگیری روان¬شناسان را به¬وجود آورده است. روایت¬ها فوق¬العاده متکثرند و حضور خود را در تاریخ، نقاشی، موسیقی، سینما، عکس، خبر، گزارش و... اعلام می¬کنند. بر این مبنا، در تـدوین و طراحی آمـوزش زبان فارسی می¬توان از شگردهای روایت و انواع آن بهره برد؛ به شرطی که متن¬ها موضوعات مستقلی نداشته باشد و بر یک محور اساسی حرکت کنند؛ به این معنی که مثلاً محور بحث را انسان در نظر گرفت و ارتباطش را با اسطوره، عشق، کودکی، طبیعت، مرگ و اجتماع سنجید و در هر فصل نیز متون روایی انتخاب کرد که در عین داشتن تقارن با یکدیگر، تمایز و تفاوت نیز داشته باشند. در این مقاله می¬کوشیم به تفصیل، به چرایی کاربرد روایت در متون درسی و چگونگی چینش آن بپردازیم.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان¬فارسی، برنامة درسی، روایت، متون روایی.
دستاوردهای زبان¬شناسی در آموزش زبان: بررسی موردی کانون¬نمای «که»
محمدرضا اروجي
در این مقاله عنصر «که»، یکی از کانون¬نماهای زبان فارسی، در چارچوب دو دیدگاه ساخت¬گرا و نقش¬گرا معرفی و تحلیل و به اهمیت و ضرورت آن برای آموزش زبان اشاره، همچنین به بررسی کارآمدتر بودن دیدگاه¬های نقش¬گرا برای تحلیل کانون¬نماهای زبان فارسی پرداخته می¬شود.
عنصر «که» در زبان فارسی، می¬تواند به غیر از نقش بند پیروساز، نقش کانون¬نمایی، نیز بگیرد. این عنصر در نقش کانون¬نمایی می¬تواند انواع سازه¬های زبان فارسی شامل انواع افزوده¬ها، فاعل دستوری، مفعول مستقیم، جزء غیرفعلی فعل مرکـب، تـکواژ منفی¬ساز و مانند آن را کانونی کند. سازه¬های کانونی¬شده می¬توانند در جایگاه اصلی خود باشند یا به ابتدای بند حرکت کنند. حرکت این سازه¬ها به انگیزۀ کانونی¬سازی نیست؛ زیرا هر سازه می¬تواند در جایگاه خود کانونی شود. دیدگاه¬های ساخت¬گرا، عمدتاً جایگاه سازه را در تحلیل عناصر ساخت اطلاع، اعم از مبتدا و کانـون، درنـظر می¬¬گیرند. داده¬های این پژوهش نشان می¬دهند که: دیدگاه¬های نقش¬گرا که بر نقش یک سازه تأکید می¬کنند، در تحلیل این عناصر کارآمدترند؛ عنصر «که» دارای دو نقش بند پیروساز و کانون¬نمایی است؛ در¬حالی¬که در کتاب¬های دستور و منابع آموزشی، نقش دوم در نظر گرفته نشده است. به¬دلیل بسامد بسیار و اهمیت این سازه در درک مطلب و ساخت اطلاع سازه و تمایز معنایی آن با نقش دیگر «که»، پیشنهاد می¬شود که در کتاب¬های دستور و منابع آموزشی، به نقش¬های ساخت اطلاعی عناصر نیز پرداخته شود.  
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان، کانون¬نما، ساخت¬گرایی، نقش¬گرایی.
آسیب¬شناسی دستگاه¬های متولی گسترش زبان فارسی در خارج از کشور
زهرا استادزاده 
ارسلان قربانی
یکی از مهم¬ترین اهداف فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، گسترش زبان فارسی درخارج از کشور است که برای نیل به این هدف، مجموعه¬ای از سیاست¬ها، قوانین و اقدامات را پیش¬بینی و اجرا کرده است. موضوع این مقاله، آسیب¬شناسی دستگاه¬های مذکور در گسترش زبان فارسی است. از جمله سؤال¬هایی که در این مقاله به آنها پاسخ داده می¬شود، عبارتند از:  1. کدام دستگاه¬ها متولی اجرای اقدامات مربوط به گسترش زبان فارسی در خارج از کشور هستند؟ 2. سیاست¬ها و قوانین کلی موجود برای تحقق گسترش زبان فارسی کدامند؟ 3. دستگاه¬های متولی، براساس سیاست¬ها و قوانین موجود، تاکنون در زمینة گسترش زبان فارسی درخارج از کشور چه فعالیت¬هایی انجام داده¬اند؟ 4. ریشه¬ها و دلایل اصلی توفیق یا بی¬توفیقی در این حوزه کدامند؟
در این مقاله، بعد از معرفی اجمالی دستگاه¬های متولی اجرای برنامة گسترش زبان فارسی در خارج از کشور، به سیاست¬های نظام جمهوری اسلامی برای گسترش زبان فارسی در خارج از کشور اشاره و سپس به بحث اصلی یعنی آسیب¬شناسی عملکرد نهادهای متولی این وظیفه پرداخته شده است و بعد از مقایسة عملکرد ترویج زبان فارسی و دیگر زبان¬ها در سطح جهان، آسیب¬شناسی در سه حوزة سیاست¬گذاری، ساختاری و فرایندی را تشریح کرده است. در پایان نیز ضمن جمع¬بندی مطالب، پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت موجود داده شده است.
کلیدواژه¬ها: گسترش زبان فارسی در خارج از کشور، آسیب¬شناسی ساختاری، آسیب¬شناسی فرایندی، آسیب¬شناسی سیاست¬گذاری.
روش¬های آموزش زبان، با توجّه به سیر تاریخی آنها
زهرا استادزاده
فرج¬اله طالبی
ازقرن نوزدهم به بعد، به¬دلیل گسترش ارتباطات بشری، به آموزش زبان توجه خاصی شد. از همان زمان تاکنون، روش¬های مختلفی برای یادگیری زبان¬های خارجی پیشنهاد و آزمایش شد؛ امّا در همة آنها نقایصی وجود داشت که هیچ¬یک در عمل نتوانستند به هدف خود یعنی آموزش طیف وسیعی از داوطلبان زبان خارجی دست یابند. هرچند در ایران آموزش زبان به¬ویژه زبان فارسی به خارجیان، براساس روش¬های رایج و تجربه¬شده در دنیا نبوده است، جا دارد برای شناخت روش¬های آموزشی خودمان، روش¬های تجربه¬شدة گذشته و حال دنیا را بشناسیم. در این مقاله روش¬های مختلف دستور ـ ترجمه، روش مستقیم، فشرده¬ای ارتش، شنیداری ـ گفتاری، تدریس خاموش، تلقین¬پذیری، یادگیری جمعی زبان و... معرفی و به نقد روش¬های آموزشی مذکور، انتخاب روش آموزشی مناسب و نقش معلم در آموزش پرداخته شده است.
کلیدواژه¬ها: روش¬های آموزش زبان، نقد روش¬های آموزش، آموزش نوین، معلم.






دين و زبان دو بازوي مكمل در توسعه فرهنگ ايران اسلامي
بهاء¬الدين اسكندري
امروز در كشور نهادهاي گوناگون با رويكردهاي متفاوتي به آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان مشغولند و برای توسعة زبان فارسي مي‏كوشند. جامعة المصطفي با انگيزه‏اي متعالي، رساندن پيام دين رهايي‏بخش اسلام و مكتب زنده، پويا و مترقي تشيع، به جهان به¬بحران¬نشسته و جوياي معنويت، نهادهايي چون بنياد سعدي، به دنبال اشاعة زبان پارسي به¬عنوان جلوه‏اي از تمدن و فرهنگ ايران اسلامي و مراكزي چون دانشگاه بين‏المللي قزوين به¬منظور آماده كردن دانشجويان غيرايراني براي تحصيل در رشته‏هاي مختلف دانشگاهي در ايران، به اين مهم مشغولند.
به نظر مي‏رسد دين، فرهنگ و زبان فارسي در ايران سه ضلع مثلثي هستند كه سخت در هم تنيده‏اند و هر كدام بي ‏ديگري چيزي كم دارد. فرهنگ ايران به سختي با دين اسلام گره خورده است و فارغ از آن، پوسته‏اي خالي از محتوايي درخور مي‏نمايد و زبان فارسي محملي گران¬قدر بوده است براي توسعة انديشة ديني و نيز فرهنگ و تمدن ايران در تمامي ابعاد خويش. امروز نيز اگر بناست پرچم‏دار اسلام در جهان باشيم و اگر برآنيم كه ايران در عرصه‏هاي مختلف، از جمله فرهنگي، حضوري نيرومند داشته باشد، مي‏بايد اين دو بازوي كارآمد (دين و زبان) را دوشادوش تقويت کرد و هر كدام را در خدمت توسعه و گسترش ديگري قرار داد. در جامعة¬المصطفي كه اساساً پذيراي دانش‏پژوهاني است كه تشنة آموختن معارف و علوم اسلامي¬اند، اين مهم به¬خوبي پيش مي‏رود و نتايج خوبی داشته است. در اين نهاد، با داشتن مراكزي چون مركز آموزش زبان و معارف اسلامي، طلاب، زبان فارسي را تا سطوح بسيار خوبي مي‏آموزند و سپس در مراكز مختلف وابسته به جامعةالمصطفي، به آموختن رشته‏هاي مختلف معارف و علوم اسلامي، حقوق، فلسفه، علوم سياسي و نيز زبان و ادبيات فارسي مشغول مي‏شوند؛ بنابراین طلابي كه با هدف آموختن معارف ديني در رشته‏هاي مختلف به ايران مي‏آيند و اين معارف و علوم را به زبان فارسي مي‏آموزند، پس از بازگشت به كشور خويش، در همان حال كه انگيزة نخستين و اصلي آنان اشاعة اين معارف است ـ معارفی به زبان فارسي¬ است ـ واسطه و ابزاری مناسبي براي آموزش و توسعة زبان فارسي در کشور خود خواهند بود. از سوی دیگر، در برخي كشورها که براي فعالیت دانش‏آموختگان معارف ديني موانعي ايجاد مي‏كنند، طلاب ـ که زبان و ادبيات فارسي را آموخته¬اندـ می¬توانند با تصاحب كرسي‏هاي آموزش زبان و ادبيات فارسي در كشور خويش، ضمن آموزش این زبان، برای گسترش معارف ديني نیز بكوشيد.
كليدواژه¬ها: دين اسلام، تشيع، زبان فارسي، گسترش زبان فارسي.










شيوة نوين تقويت املا
بهاء الدين اسكندري
علي زماني
يكي از رايج¬ترين مشكلات درميان زبان‏آموزان، مشكلات املايي آنان است. اين اشتباهات دلايل مختلفي دارند؛ هم¬چون: وجود حروف هم‏صدا در زبان فارسي، تفاوت تلفظ برخي مصوت‏ها ميان زبان مادري زبان‏آموز و زبان فارسي، اشتباه خواندن برخي مصوت‏ها توسط زبان‏آموز بر اساس الگوي زبان مادري، وجود واژة مشابه و با تلفظ متفاوت در زبان مادري، حذف برخي حروف به¬سبب تشخيص اشتباه گوش، نبود برخي واج‏ها در زبان مادري و... . وجود اين دلايل، گاه سبب مي‏شود كه آموزش درست‏نويسي بسيار كُند، فرسايشي و ناموفق پيش رود. در مركز آموزش زبان و معارف اسلامي (مدرسة المهدي4) بر اساس شيوة كهن املا، كه روشی اساساً شنيداري است، متن برای زبان‏آموز خوانده مي‏شد و او موظف بود شنيده‏ها را به¬صورت مكتوب بر كاغذ بياورد. اين مـركز در طرحی جديد، با استفاده از شيوة ديداري و با اتـكا بر روش¬هاي نوين انتقال پلكاني واژه از حافظة كوتاه¬مدت به بلندمدت، به نتايج بسيار متفاوت و جالب¬توجهي دست يافته است؛ در اين شيوه، پس از يك يا دو درس، متني كه غلط‏هاي مختلفي دارد، به زبان‏آموزان ضعيف داده مي‏شود. زبان¬آموز موظف است واژه‏هاي غلط را تشخيص داده، صحيح آنها را بنويسد. معمولاً در يك جلسة امتحان، پس از چند بار بازبيني برگه توسط ممتحن، زبان‏آموز مي‏تواند شکل صحيح واژه‏ها را بنويسد. در مراحل ديگر امتحان که به شيوة ديداري برگزار مي‏شود، افزون بر واژه‏هاي جديدي كه زبان‏آموز در درس¬هاي جديد آموخته، واژه‏هاي غلطي را نيز كه قبلاً موفق شده صحيح آنها را بنويسد، در برگة امتحان به او می¬دهند تا مشخص شود چه واژه‏هايي به حافظة بلندمدت او انتقال يافته است. اين كار طي چندين مرحله صورت مي‏گيرد تا سرانجام در پايان ترم، اساتيد موفق شوند در حد توان ذهني زبان‏آموز، صورت صحيح واژه‏ها را به حافظة او بسپارند. افزون بر اين، در مقاطع مختلفي، به شيوة شنيداري از زبان‏آموز امتحان املا گرفته مي‏شود. نتايج به¬دست¬آمده از اجرای اين شيوه نشان مي‏دهد كه متوسط نمرة زبان¬آموزان ضعيف از متوسطي نزديك به صفر در شيوة كهن، به متوسطي در حدود 14 در شيوة نوين افزايش يافته است.
كليدواژه¬ها: زبان فارسي، زبان‏آموز، غلط‏هاي املايي، شيوة شنيداري املا، شيوه ديداري املا، حافظة كوتاه¬مدت، حافظة بلند مدت.












زبان¬آموزان و مشكلات زباني
بهاء¬الدين اسكندري
ماندگار محمودي
هر زبان‏آموزي با انبوهي از نادانسته‏هاي زباني روبه¬روست. شيوه‏هاي مختلف آموزش زبان مي‏كوشند به¬تدريج ذهن زبان¬آموزان را با اين نادانسته‏ها آشنا كنند. تجربه نشان مي‏دهد كه ذهن زبان‏آموز در برابر تمامي حوزه‏هاي مختلف زبان، رفتاري يكسان ندارد؛ برخي مطالب را ساده‏تر و سريع¬تر مي‏آموزد و برخي را ديرتر و با مشكل و چه¬بسا در برخي از عرصه‏ها با مشكلاتي پايدار و ماندني برخورد کند. اين رفتار ذهن زبان‏آموز، به¬ويژه اگر الگوهاي زبان مادري¬اش شناخته¬شده باشد، تحليلي كاملاً علمي و منطقي دارد. ترديدي نيست كه آگاهي اساتيد از رفتار ذهني زبان‏آموزان و درك درست آنان از حوزه‏هاي مختلف مشكلاتي كه زبان‏آموزان با آن درگير خواهند شد و ميزان شيوع و گسترش اين مشكلات در ميان زبان‏آموزان مختلف، فرصتي مناسب و ابزاري كارآمد خواهد بود كه استاد را در ايجاد ارتباط بهتر با زبان‏آموز و تأكيد و اصرار بر نكات لازم، او را در فهم بهتر و سريعتر زبان ياري مي‏رساند. در اين مقاله، با استفاده از پژوهشی ميداني که در ميان عده‏اي از زبان¬آموزان مدرسة المهدي وابسته به جامعة المصطفي(ص) العالميه، در طي امتحان شفاهي پايان ترم آنان انجام و مشكلات زباني آنها شناسایی شده است که برخی از آنها عبارتند از:
كاربرد حروف؛ زبان دستوري؛ صفت و موصوف؛ وجه التزامي؛ قيد؛ همكرد خطا؛ ساختار جمله؛ حذف فعل؛ كاربرد فعل نامناسب؛ عدم تطابق فعل و فاعل؛ تلفظ غلط؛ وجه اخباري.
كليدواژه¬ها: زبان فارسي، زبان‏آموز، مشكلات زباني.

بررسی موانع و مشکلات آموزش زبان فارسی در فضای مجازی(Virtual)
مهدی اسلامی
با ورود به عصر اطلاعات، نهاد آموزش از نخستین نهادهایی است که دست¬خوش تغییرات اساسی شده است .همراه با رشد سريع تکنولوژي و آموزش مبتني بر اينترنت، روش¬هاي يادگيري ترکيبي گسترش يافته و کلاس¬هاي سنتي به سوي محيط¬هاي يادگيري مجازي سوق داده شده است. برچیده شدن مرزهای فیزیکی در این نظام آموزشی، سبب ايجاد نگرشي جديد در امر آموزش، شيوه¬ها و ابزارهای آن شده است.
علاقه به یادگیری زبان بیـگانه، در طـول تاریخ، علاقه¬مـندان بسیـاری داشـته که این با به¬کارگیری ابزار آموزش مجازی در عصر جدید، سبب تحول شگرفی شده؛ به¬گونه¬ای که اکنون آموزش زبان در فضای مجازی، از پرمخاطب¬ترین رشته¬های آموزشی به¬شمار می¬رود.
در حوزة آموزش زبان، برخی کشورها با استفاده از ابزارهای کارآمد که در این مقاله معرفی شده است، به¬طور چشم¬گیری پیشرفت و با استفاده از تکنولوژی¬های روزآمد، فرهنگ خود را در قالب زبان ملی¬شان، در دورترین نقاط دنیا ترویج کرده¬اند. متأسفانه در زمینة آموزش زبان فارسی در فضای مجازی، شاهد موانع و مشکلاتی هستیم که موجب شده که زبان فارسی در این عرصه، جزء ضعیف¬ترین زبان¬ها باشد.
این مقاله به تحلیل مشکلات و موانع فرا روی مراکز ارائه¬دهنده و مجری مسائل آموزشی می¬پردازد و به¬صورت اجمالی به بررسی موانع بستر ارتباطی و با کنکاشی عمیق¬تر، به مشکلات نرم¬افزاری ـ محتوایی مربوط به آموزش زبان فارسی پرداخته و راه¬کارهای برون¬رفت از این موانع و مشکلات را تشریح کرده است.
کلیدواژه¬ها: زبان¬فارسی، آموزش مجازی، راه¬کارهای آموزش زبان فارسی.
نقش دفاتر رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ترويج زبان و ادبيات فارسي
دکتر عليم اشرف خان
رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در دهلي نو، يکي از رايزني‌هاي قديم ايران است که حدوداً 50 سال پيش در دهلي نو گشايش يافت و پس از آن، در پيشرفت و ترويج زبان و ادبيات فارسي پیوسته مؤثر بوده است. دفتر رايزني فرهنگي، نقش مهمي در ترويج زبان فارسي، فرهنگ و تمدن ايراني ـ اسلامي، معرفي مباني انقلاب اسلامي و انديشه‌هاي حضرت امام و مقام معظّم رهبري، ويژگي‌ها و جريان‌‌هاي فرهنگي هند، حفظ هويت فرهنگي هند و ايران در اذهان مخاطبان هندي، برگزاري سمينارها، همايش‌ها، کنفرانس‌هاي ملّي و بين‌المللي و جلسات علمي در موضوعات مورد علاقه دو طرف ايران و هند دارد.
حضور محقّقان و پژوهشگران سرشناسی چون دکتر کریم نجفی برزگر در سِمَت رایزن فرهنگی، علیرضا قزوه، مدیر مرکز تحقیقات فارسی و آقای علی دهگانی، مسئول خانة فرهنگ ج.ا.ا، در دفتر رایزنی فرهنگی در هند، نشان می¬دهد که این دفتر، یکی از فعال¬ترین مراکز رایزنی است. در این مقاله، به بررسی فعالیت¬های این دفتر در ترویج زبان و ادب فارسی در کشور هند، پرداخته شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، ترویج زبان فارسی، دفتر رایزنی فرهنگی ج.ا.ا در هند.






نقش رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دهلی نو در رشد زبان وادب فارسی در شبه¬قاره
دکتر سیدکلیم اصغر
از مهم¬ترین مراکزی که نقش مهمی در توسعة زبان و ادب فارسی در شبه¬قاره و در کل، در همۀ محیط¬های فارسی¬زبان داشته، قطعاً رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دهلی نو است. اگر فعالیت¬های این رایزنی را از آغاز بررسی کنیم؛ درمی¬یابیم که رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دهلی، کارهای قابل ملاحظه¬ای انجام داده است؛ همچون: آموزش زبان فارسی برای علاقه¬مندان به زبان شیرین فارسی، کمک به رشد بخش¬های فارسی در همۀ دانشگاه¬های هندوستان و شبه¬قاره، همکاری مادی و معنوی در راه¬اندازی همایش ملّی و بین¬المللی همکاری و مشارکت با دانشگاه¬های سراسر هندوستان و چاپ صدها جلد کتاب اعم از کتب و متون کهن فارسی و تألیفات اساتید هندی.
نگارندة این مقاله، خدمات رایزنی علمی و فـرهنگی جـمهوری اسـلامی ایران در شبه¬قاره را معرفی و بررسی کرده است. رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، با نشر فصل¬نامه¬های قند پارسی و هم¬زمان فصلنامة دیگری به زبان¬های انگلیسی و اردو، خدمات مهمی را به زبان و ادب فارسی کرده است. قند پارسی که یکی از معتبرترین فصل¬نامه¬های فارسی در شبه¬قاره و منطقه است، نقش مهمی در نشر مقالات علمی استادان هندی و ایرانی داشته که همواره به¬عنوان یک منبع مهم علمی و ادبی، مورد استفادة محققان زبان و ادب فارسی در هندوستان و سراسر جهان بوده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، دفاتر رایزنی فرهنگی ج.ا.ا، دهلی¬نو.

تحلیل محتوای فرهنگی مجموعة زبان فارسی
فاطمه اکبری
انتقال محتوای آموزشی در کلاس¬های آموزش زبان، به راه¬های گوناگونی صورت می‏گیرد. از نظر بسیاری از متخصصان و جامعه‏شناسان آموزش، ازجمله  اپل و وکسلر، کتاب¬های آموزشی بیشترین و مهم¬ترین نقش را در این زمینه برعهده دارند. یکی از اهداف نگارش کتاب¬های آموزش زبان، آموزش فرهنگ است. ارزش محتوای فرهنگی این کتاب¬ها را می‏توان هم‏سنگ با محتوای زبانی آنها دانست. از این رو، بررسی و نقد محتوای فرهنگی کتاب¬های آموزش زبان، همواره از موضوعات مورد توجه برنامه¬ریزان و نویسندگان کتاب¬های آموزش زبان بوده است. خوشبختانه در سال¬های اخیر، شاهد ارتقاء سطح کمّی و کیفی کتاب¬ها و مواد آموزش زبان فارسی بوده‏ایم. تعدد و تنوع این مواد، به زبان‏آموزان قدرت انتخاب بیشتری می¬دهد؛ به این ترتیب، می¬توانند بنا بر نیاز خود، یک یا چند مورد را انتخاب کنند. مجموعه¬کتاب¬های زبان فارسی تألیف دکتر صفارمقدم، یکی از مهم¬ترین و متداول¬ترین منابع آموزش زبان فارسی در سطح دانشگاه¬های جهان بوده و توجه بسیاری از استادان و زبان¬آموزان را به خود جلب کرده است. نگارندة مقاله بر آن است که بر اساس مطالعات و تجربیات خود، به¬عنوان مدرس زبان فارسی در ایران و خارج از کشور، به تحلیل محتوای فرهنگی این مجموعه بپردازد؛ به¬ این امید که نگارش و تدوین مواد آموزشی زبان فارسی را به صورتی کاملاً حرفه¬ای دنبال کنیم و از قافلة جهانی عقب نمانیم. در این مقاله، مجموعه زبان فارسی تألیف دکتر احمد صفارمقدم از دیدگاه زبان¬شناسی اجتماعی مورد بررسی قرار می‏گیرد و به پرسش¬های ذیل پاسخ داده می‏شود:
1.     این مجموعه به چه عناصر فرهنگی و اجتماعی پرداخته و احتمالاً از چه عناصری غافل شده ‏است؟
2.     هریک از آنها به چه نحو بازنمایی شده ‏است؟
3.    از کدام¬یک کارکردهای ارتباطی زبان برای ارتباط میان افراد و دادوستد اطلاعات استفاده شده است؟
4.     براساس این تحلیل¬ها، چه راه¬کارهایی برای ارتقاء ترویج فرهنگ و ادب فارسی از طریق آموزش زبان پیشنهاد می¬شود؟

کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، فرهنگ، محتوای فرهنگی، منابع آموزش زبان¬فارسی، مجموعة فارسی بیاموزیم.











تحلیل محتوایی فرهنگی مجموعة زبان فارسی با معرّفی روش سازمان¬دهی منطقی کلام بر پایة واژگان و ساخت¬های دستوری
فاطمه اکبری
بیشتر کسانی که به آموزش زبان فارسی مبادرت می¬ورزند، تدریس فارسی برایشان کاری جنبی است، نه تخصّصی و آموزش زبان فارسی اغلب به دست افرادی غیرمتخصّص که یا فارسی را خوب نمی¬شناسند یا روش¬های تدریس زبان خارجی را نمی¬دانند، سپرده شده است. برای بهبود این وضعیت، باید هر سه عامل انگیزه، معلم و روش را تقویت کنیم و با بهره¬مندی از روش¬هـای پیـشرفتة روز دنیا، زبان فارسی را به¬صورت علمی و روش¬مند دراختیار مشتاقان آن قرار دهیم.
نگارندة این مقاله، با بیش از 10 سال تجربة آموزش زبان فارسی به خارجیان در سطوح مختلف، این فرصت را داشته است که راه¬های متعدّد آموزش زبان فارسی را آزمایش، کتاب¬های را بررسی، و روشی جدید، باتوجّه به روش¬های متعدّد آزمون شدة آموزش زبان در دنیا و ایران پیشنهاد کند. وی در این روش، نگاهی نو به موضوع «روش» و «تکنیک» در آموزش زبان فارسی داشته و آموزش زبان فارسی را در چهار بخش آوایی، واژگانی، نحوی و معنایی بررسی کرده و برای تبیین هر بخش زبانی، تکنیک¬هایی را معرفی کرده است.
کلیدواژه¬ها: روش، تکنیک، آموزش دستور و واژگان، روش سازمان¬دهی منطقی کلام.



تأملی در رویکردها و روش¬های آموزش زبان فارسی در ایران
فریدون اکبری شِلدره
این مقاله در قلمرو آموزش زبان فارسی به¬عنوان زبان رسمی و ملّی در نظام آموزش و پرورش ایران است. در این تحقیق، رویکرد و روش¬های آموزش زبان فارسی در گام نخست زبان¬آموزی بررسی می¬شود؛ بنابراین به اولین مرحلة آموزش رسمی و برنامة آموزش فارسی توجه کرده، تنها به بررسی کتاب¬های فارسی اول دبستان پرداخته¬ایم؛ چون در نخستین قدم ورود به دنیای یادگیری رسمی، زبان و نمادهای خطّی آن برپایة بنیان¬های نظری، ساختار، محتوا، چینش نشانه¬ها (الفبا) و چگونگی روش آموزش آن، سامان می¬یابد. برای این کار، دو زمینة متفاوت را پیش رو داشتیم: دورة کتاب¬محوری، (از آغاز آموزش رسمی تقریباً از سال 1275 خورشیدی تا دهة40)؛ در این دوره، نوشته و سندی غیر از کتاب درسی، برای چگونگی آموزش زبان فارسی دیده نمی¬شود که بتوان از راه آن با مبانی نظری آموزش و یادگیری زبان، رویکرد، اصول، اهداف و روش¬های آموزش و ارزش¬یابی آشنا شد. در دورة برنامه¬محوری (تقریباً از سال 1348) نخستین¬بار سندی به¬نام «برنامة درسی» نوشته شده، که فرایند آموزش و تألیف کتاب درسی در مبانی، اصول، اهداف، رویکرد و روش، از آن متأثر است و کتاب درسی، رنگی از مبانی و چهارچوب برنامة درسی را بر پیشانی خود دارد. به بیان دیگر، این برنامة درسی است که به فرایند یاددهی ـ یادگیری و سازماندهی فکری مؤلفان کتاب فارسی و زبان¬آموزان، جهت می¬بخشد. در فرجام این بررسی¬ها، رویکرد¬ها و روش¬های فارسی¬آموزی را در هر دوره به¬دست داده¬ایم.
کلیدواژه¬ها: آموزش، ادبیات، رویکرد، روش سازه¬نگر، روش پیکره¬نگر، روش تلفیقی، زبان فارسی.
پيوند فكري ومعنوي با ملل، بارزترين راهبرد ترويج و گسترش زبان و ادبيات فارسي
آنيتا الداغي
همان¬طور كه مي¬دانيم، ماهيت و جوهر تبادل فرهنگي و زباني، شناخت و آشنايي عميق با روح و فرهنگ و تمدن ملل ديگر است كه در محيط و شرايط مختلف سياسي، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي، ديني و... پديد آمده است. به¬عبارت ديگر، بدون درك و شناخت، ترويج هر زباني در میان ملتی ديگر، به¬طور تقليدي و طوطي¬وار، نه¬تنها هيچ ثمري نمي¬بخشد، ضرر هم مي¬رساند. با نزديكي فكري و معنوي دو ملت، آنها قادر خواهند شد كه محاسن هم¬ديگر را بياموزند و با كنار گذاشتن اختلاف¬نظرهای سياسي يا فرهنگي، با رغبت وخرسندي به آموزش زبان يكديگر و ترجمة آثار برجستة ادبي خود، اقدام کند.
در اين مقاله سعي بر آن است که با تأكيد بر لزوم آشنايي روزافزون ملت¬ها با زبان و ادبيات فارسي، ايجاد روابط دوستانه و پيوند فكري و معنوي به¬عنوان راه¬كاري بارز برای انتقال و ترويج  زبان و ادبيات فارسی، معرفی، تحليل و بررسي شود.
کلیدواژه¬ها: زبان و ادبيات فارسي، ملت¬ها، روابط فكري و معنوي، ترويج زبان، انتقال فرهنگ.






نقدی برکتاب¬های آموزشی زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
محمود الیاسی  
نسیم رامبد   
با توجه به ضرورت تهیه و تدوین موارد آموزشی مناسب برای گسترش و بهبود وضعیت آموزش زبان فارسی، برخی از مؤسسه¬های آموزش زبان فارسی به تدوین کتاب¬های آموزشی برای غیرفارسی¬زبانان همت گماشته¬اند.¬ این همت¬ البته درخور تحسین است؛ اما با ¬بررسی این آثار می¬توان به برخی¬کاستی¬ها و اشکالات روش¬شناختی پی¬ برد که در این مقاله به برخی از آنها پرداخته شده است که از آن میان، می¬توان به مبانی نظری تألیف این کتاب¬ها، گزینش مواد، محتوای مطالب و حجم مطالب با توجه به طول دوره اشاره کرد. توجه کافی نداشتن به نکات آواشناختی، استفاده نکردن از نشانه¬های آوانگاری و نپرداختن به مسائل مربوط به ویژگی¬های زبرزنجیری زبان¬¬ (نظیر تکیه)، غفلت از آموزش صورت غیررسمی و گفتاری، در نظر نگرفتن رابطة حجم مطالب و مدت زمان آموزش را می¬توان ازجمله کاستی¬های این آثار دانست.
در انتها لازم است بر این نکته نیز تأکید شود که در آموزش زبان، باید به همة مهارت¬های زبانی (شنیدن، صحبت¬کردن، خواندن و نوشتن) توجه شود. در این بین، خواندن و درک مطلب برای این طیف از زبان¬آموزان خاص، اهمیت بیشتری دارد؛ باید به شیوه¬ای مانند ضبط صدا یا صورت¬های دیگر، خواندن را در تکلیـف¬های جانبی زبان¬آموزان گنجاند تا هرچه زودتر به درک بهتری از زبان دوم نائل شوند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان دوم، گزینش محتوا، آموزش مهارت¬های زبانی، آموزش آواها.
تجلی زبان و ادبیات فارسی در مائده¬های زمینی اثر آندره ژید
حسن امامی
ملیحه زارعی
سرنوشت زبان¬های علمی چون یونان و لاتین و وضعیت فعلی زبان¬هایی چون فرانسه و انگلیسی در جهان، نشان می¬دهد تولید علم، ابزار گسترش و حفظ زبان در هر جامعه¬ای است. زبان فارسی نیز که ابزار انتقال گنجینة پربار علـوم ادبی ایران است، در طول سال¬ها، مرزها را درنوردیده و پیام¬رسان فرهنگ و ادب ایران به جهانیان بوده است؛ چنان¬که متفکران بسیاری در سراسر جهان بی¬آن¬که با زبان فارسی آشنایی داشته باشند، تحت¬تأثیر این ادبیات پربار و با ریشه، دسـت به آفرینـش آثار ماندگاری زده¬انـد؛ از این¬رو، در این مقاله برآنیم با بررسی نفوذ زبان و ادبیات فارسی بر آثار آندره ژید، نویسندة فرانسوی، که باوجود ناآشنایی با زبان فارسی، متأثر از مفاهیم و واژگان ادبی فارسی، مائده¬های زمینی خویش را می¬آفریند، نشان دهیم که بخش عظیمی از  ماندگاری  و گسترش زبان فارسی، وام¬دار آثار بزرگ ادبی فارسی بوده؛ بنابراین در میان علوم متفاوت، ادبیات نقش مهمی در حفظ  زبان فارسی داشته و رمز ماندگاری زبان  فارسی، آفرینش آثار ارزشمند ادبی فارسی است.
کلیدواژه¬ها: زبان و ادبیات فارسی، غزلیات حافظ، رباعیات خیام، مائده¬های زمینی، آندره ژید.


نقش ادبیات تطبیقی در تعاملات فرهنگی
محمد امامی
ادبیات تطبیقی، ذاتاً رشتهای فراملیتی و بینفرهنگی است؛ بنابراین زمینة مناسبی برای ایجاد، توسعه و گسترش روابط و تعاملات بین¬فرهنگی دارد. فراهم کردن زمینههای مساعد برای جذب محققان و دانشجویان دیگر کشورها و آشنایی آنها با فرهنگ و ادب فارسی از طریق ایجاد روابط ادبی میان رایزنی¬های فرهنگی در کشورهای مختلف، یکی از راههایی است که می¬تواند به گسترش فرهنگ، ادب و زبان فارسی کمک کند. پدید آمدن آثار بزرگی چون شاهنامة فردوسی، مثنوی مولانا، غزلیات حافظ و رباعیات خیام، بیان¬کنندة ظرفیت بالای زبان فارسی است. آثاری که اینک به ادبیات جهان تعلق دارد. ادبیات فارسی با وجود چنین پشتوانة عظیم فرهنگی، تنها از راه داد¬ و ¬ستد می¬تواند به حیات خود ادامه دهد. گسترش تعاملات بین¬فرهنگی و ادبی، موجب شناخت بهتر «دیگری» را فراهم می¬آورد و شناخت، به تفاهم و گسترش فرهنگ می¬انجامد؛ در این فرایند، زبان نیز به¬نوبة خود، عنصری پویا و فعال است.
کلیدواژه¬ها: ادبیات تطبیقی، زبان فارسی، تعامل فرهنگی، روابط ادبی.







مطالعة تطبیقی ضرب¬المثل¬های زبان فارسی، آلمانی و روسی
الهام بابايي ولتي
همه به این موضوع که زبان بخشی از فرهنگ است، وافقند؛ زیرا ازجمله توانایی¬هایی است که انسان به¬مثابة یک عضو جامعه، آن را کسب می¬کند. زمانی که فرهنگ با عناصر زبانی آمیخته می¬شود، با مناقشة انسان¬شناختی رو¬به¬رو می¬شویم. ورف معتقد است که هر زبانی تفکر سخن¬گویان خود را شکل می¬بخشد و هرجا فرهنگ و زبانی با هم رشد کرده باشند، ارتباط¬های مهمی میان جنبه¬های عام دستور زبان و ویژگی¬های آن فرهنگ، موجود است. او بر همین مبنا می¬گوید که میان زبان و فرهنگ رابطة علّی وجود دارد؛ البته روشن نمی¬کند که کدام¬یک بر دیگری تأثیر  می¬گذارد. شاید یکی، عامل علّی دیگری باشد و شاید هر دو، معلول¬های علت مشترکی باشند. درواقع، با در نظر گرفتن این امر که زبان و فرهنگ، عواملی مرتبط با هم و پایدارند، وجود رابطة علّی متقابل پذیرفتنی است. در این مقاله، نگارنده به بررسی پاره¬ای از عوامل فرهنگی مؤثر در ایجاد ارتباط گفتاری پرداخته است که یکی از این عناصر فرهنگ¬محور در آموزش زبان به خارجیان، ضرب¬المثل است. ضرب¬المثل¬های یک زبان، ضمن دارا بودن ویژگی¬های زبانی، دریچه¬ای هستند به فرهنگ و شیوة نگرش متفاوت هر زبان به جهان پیرامونش. در این مقاله، ابتدا شمه¬ای از تاریخچة هر سه زبان فارسی، آلمانی و روسی بیان شده و سپس به گردآوری ضرب¬المثل¬های مشترکی که فقط اجزای صورت در آنها به¬کار رفته، پرداخته شده است. در ادامه، نتیجة بررسی نشان می¬دهد که این ضرب¬المثل¬های مشترک، با وجود تفاوت¬های نحوی، حیطة وسیعی از واژگان مشترک و گاهی مفاهیم یکسان دارند. پس از جمع¬آوری اطلاعات، به تحلیل و نتیجه¬گیری پرداخته شده است که اساس مقاله را تشکیل می¬دهد. در این بخش نشان داده شده که چگونه می¬توان از ضرب¬المثل¬های مشترک برای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان استفاده کرد. داده¬ها نشان می¬دهد که ارائة مطالب فرهنگی (ضرب¬المثل¬ها) بر آموزش زبان دوم تأثیر مطلوبی دارد و می¬تواند سبب ارتقاء سطح یادگیری زبان فارسی شود. همچنین آموزش زبان بدون توجه به فرهنگ، ناقص است و بدون داشتن چنین اطلاعاتی، شخص نمی¬تواند در نظام جدید زبانی به¬درستی رفتار کند و تنها زمانی ارتباط واقعی برقرار می¬شود که ما اطلاعات خود را در زمینه¬ای که قصد گفت¬وگو دربارة آن را داریم، کامل کنیم.
کلیدواژه¬ها: ضرب¬المثل، آموزش زبان، مطالعة تطبیقی، زبان فارسی، زبان آلمانی، زبان روسی.













توالی فراگیری فرایندهای صرفی در کودکان فارسی¬زبان و تأثیر آن در تهیة محتوا در حوزة آموزش زبان فارسی به¬عنوان زبان دوم
مونا بافته دمنه
این مقاله با هدف بررسی و تعیین روند فراگیری فرایندهای صرفی ازجمله تک¬واژهای تصریفی، اشتقاقی و واژه¬بست¬ها در کودکان فارسی¬زبان در سه گروه سنی 18 تا 24 ماهه، 24 تا 30 ماهه و 30 تا 36 ماهه انجام شده است.
بر اساس نظریة «ترتیب رشد زبانی»، کودکان هنگام یادگیری زبان مادری خود، مراحل مشابهی را سپری می¬کنند. عرضه¬کنندگان نظریة «ترتیب طبیعی» نیز همانند نظریة ترتیب رشد زبانی معتقدند افرادی که درحال یادگیری زبان دوم یا زبان خارجی هستند، همان مراحلی را پشت سر می¬گذارند که کودکان (گویشـوران بـومی آن زبان) از آن می¬گذرند؛ بنابراین تعیین این مراحل از جنبه¬های متفاوتی حائز اهمیت است. متون آموزشی¬ای  که برای آموزش زبان دوم تألیف می¬شود، باید براساس اصول و قواعد و چارچوب منطقی و درستی تهیه شود. تعیین این ترتیب نیز یکی دیگر از اصول و قواعد ضروری¬ای است که در تهیة متون درسی باید به آنها توجه شود. 
نتایج این بررسی نشان می¬دهد که کودکان فارسی¬زبان، تک¬واژهای تصریفی و اشتقاقی و واژه¬بست¬ها را با ترتیب نسبتاً مشابهی فرامی¬گیرند و در نظر گرفتن این ترتیب، در تهیة محتوای آموزش زبان فارسی به¬عنوان زبان خارجی، اهمیت ویژه¬ای دارد؛ چراکه فارسی¬آموزان نیز تقریباً به¬صورت مشابه این مراحل را سپری می¬کنند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، غیرفارسی¬زبانان، کودکان فارسی¬زبان، زبان دوم، فرایندهای صرفی، نظریة ترتیب رشد زبانی، نظریة ترتیب طبیعی.
توجه به ذوق مخاطب در گسترش زبان فارسی
حمید باقري فارساني
فرهنگ را می¬توان مجموعة باورها، گفتارها (ادبیات) و کردارهایی دانست که یک تبار در درازنای تاریخ از نیاکان خویش میراث برده¬اند. فرهنگ ایرانی بی¬گمان بیش از هر فرهنگ دیگر، بر ادبیات و زبان خود استوار است. آن¬که زبان فارسی می¬آموزد، به ناگزیر با فرهنگ ایرانی یا به عبارت دیگر با تاریخ درونی و روان¬شناختی ایرانی نیز آشنا می¬شود. فرهنگ ایرانی، فرهنگی است سرشار از مهرورزی و روح انسان¬دوستی و بی¬گمان، در زمرة انسانی¬ترین فرهنگ¬ها، شایستة جایگاهی بلند و درخور رواج و گسترش در جهان امروز. انسان امروز، دل¬زده از دنیای ماشینی و ناگزیر از شتابناکی این عصر، خوراک فکری خود را از بین نوشته¬های معناگرا، طبیعت¬گرا و در عین حال کوتاه و فشرده می¬جوید. طبیعی است که ما نیز اگر بخواهیم شنیده شویم، در شناساندن خود باید پسند و ذوق مخاطب را فرا رو داشته باشیم. در ادبیات فارسی، جهان¬بینی ایرانی و فرهنگ مهرورزی در ساختار کوتاه¬سرایی¬هایی چون دوبیتی و رباعی و... می¬تواند با پسند مخاطب غیرفارسی¬زبان سازگار آید و او را به آموختن فارسی برانگیزاند. این جریان را می¬توان با پیش نهادن برگردان¬های پیراسته به دیگر زبان¬ها آغاز کرد. این مقاله چند و چون متنی که بخواهد و بتواند برای مخاطب غیرفارسی¬زبان دل¬انگیز باشد و درنهایت رغبت او را به آشنایی بیشتر با این فرهنگ و زبان برانگیزاند، جست¬و¬جو و گزارش کرده است.
کلیدواژه¬ها: زبان¬فارسی، فرهنگ ایرانی، جهان امروز.

پیام¬های بازرگانی، آموزش فرهنگ، ارتباط و تفکر منتقدانه
آناهیتا بردبار
آزاده شریفی مقدم
در فرایند زبان¬آموزی، تدوین مواد درسی کاربردی می¬تواند به فراگیر در برقراری ارتباط و درک فرهنگِ زبان مقصد کمک و روحیۀ تفکر انتقادی را نیز در وی تقویت کند. 
آموزش پیام¬های بازرگانی و گونه¬های مختلف کلامی و غیرکلامی آن به¬عنوان بخشی از مواد آموزشی کاربردی در کلاس¬های تدریس زبان فارسی به غـیرفارسـی زبانان، می¬تواند در تقویت و بهبود مهارت¬های درک و تولید زبان در زبان¬آموزان این رشته بسیار مفید باشد. از طرفی، مدرسان می¬توانند با پرورش و تقویت قدرت خطرپذیری در فراگیران، مهارت تفکر انتقادی آن¬ها را نیز افزایش دهند. تفکر انتقادی روشی است که توسط آن، فرد کنترل فرایند تفکر را خود به¬دست می¬گیرد و می¬تواند به روشی مؤثرتر و منطقی¬تر عمل کند. به عبارت دیگر، این فرایند، هدایتِ آگاهانة تفکـر به¬گونه¬ای دقیق¬تر، واضح¬تر و باثبات¬تر است. تفکر انتقادی، به فراگیر می¬آموزد که بتواند سؤالات مرتبط با بحث را طرح کند، شواهد و قراین مربوط را بسنجد، مسائل پیچیده را تفسیر کند و درنهایت، تصمیم منطقی بگیرد.
استفاده از آگهی¬های بازرگانی به¬عنوان مواد درسی در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، به زبان¬آموز این فرصت را می¬دهد که آنچه را می¬بیند، می¬خواند یا می¬شنود، تجزیه و تحلیل کند و درنهایت، بتواند نشانه¬ها و تبلیغات کلامی و غیرکلامی را تفسیر کند. درواقع، سعی فراگیر بر آن است که بتواند آنچه را می¬شنود، درک و آن را به¬درستی بیان کند و نیز اطلاعات پیام را با دانش قبلی خود بسنجد، مقایسه و سپس آن را تفسیر کند. در طول فرایند تحلیل و تفکر، فراگیر تلاش می¬کند مطالب جدیدی در مورد محصول ارائه¬شده بیاموزد تا خود بتواند محصول را معرفی و نظریات خود را توجیه کند و توضیح دهد.
این مقاله، پژوهشی است دربارة استفاده از پیام¬های بازرگانی به¬عنوان یکی از منابع کاربردی در تهیه و تدوین مطالب و مواد درسی برای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان؛ بدین معنا که به کمک این پیام¬ها، می¬توان در ارتباطات روزانه، آموزش فرهنگِ زبان مقصد و نیز تقویت فرایند تفکر انتقادی در فراگیران این رشته بهبود ایجاد کرد.
کلیدواژه¬ها: پیام¬های بازرگانی، ارتباطات روزانه، فرهنگ زبان مقصد، تفکر انتقادی.













بررسی آموزش فرهنگ به عنوان مقوله¬ای غیرثابت در فرایند آموزش زبان دوم
ندا برزویی
توجه به فرهنگ و اختلافات میان فرهنگی در مباحث مربوط به آموزش زبان دوم، اهمیت بسیاری دارد. چستن (1988) و ضیاءحسینی از آنچه باید ذیل فرهنگ آموزش داده شود، باعنوان فرهنگ کلان نام می¬برند؛ اما چگونگی پرداختن به فرهنگ در بافت آموزشی، موضوعی است که با وجود اهمیت فراوان، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. رویکردهای اخیر، فرهنگ را مقوله¬ای غیرثابت درنظر گرفته، یادگیری آن را به تماس فرهنگی متقابل و فرایند تعامل و مبتنی بر آگاهی فرهنگی، وابسته می¬دانند و نه مجموعة ثابتی از عادات و رسوم که باید از طریق متون درسی آموزش داده شوند. خرده فرهنگ¬ها، وجود فرهنگ فردی و گروهی متأثر از تعامل بودن، ازجمله مواردی هستند که فرهنگ را به مقوله¬ای غیرثابت تبدیل کرده، در نتیجه آموزش آن را تحت¬تأثیر قرار می¬دهند. در این مقاله، برآنیم با مطالعة پژوهش¬های انجام¬شده، به شیوه¬ای توصیفی ـ تحلیلی، چگونگی آموزش فرهنگ را بررسی کنیم تا از این رهگذر، چشم¬انداز روشن¬تری از آموزش فرهنگ ایرانی به غیرفارسی¬زبانان در پیش روی محققان گشوده شود.
کلیدواژه¬ها: فرهنگ، زبان دوم، آگاهی فرهنگی.




راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی از طریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان
فاطمه برقعي
رضا بنايي
آنچه بيش از پيش موجب ترويج فرهنگ و ادبيات ايران مي¬شود، آشنايي غيرايرانيان با پيشينة غني ادبي و فرهنگي ايران¬زمين است كه موجب توجه بسياري از زبان¬آموزان به يادگيري زبان فارسي شده است. هدف نگارنده از اين نگـارش ایـن مـقاله، پيـشـنهاد راه¬كارهايي برای ترويج فرهنگ و ادب پارسي از طريق آموزش زبان فارسي است كه شامل سه محور اصلي مي¬شود: 1. توجه به چارچوب برنامة درسي آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان و لزوم توجه سياست¬گزاران برنامه¬ريزي درسي به اين امر؛ 2. برگزاری نمایش¬گاه¬هاي فرهنگي و نمايش ابزارهای نوین و مدل¬های آمـوزشی جـدید کارشـناسی¬شده در داخل و خارج از مرزها؛ 3. برگزاري نشست¬هاي فرهنگي و ادبي از طرف مراكز رايزني فرهنگي ايران در خارج و داخل كشور با حضور زبان شناسان، اديبان، استادان آموزش زبان فارسي و زبان¬آموزان. ايـن مقاله مي¬كوشـد به برنامـه¬ريزان و دست¬اندركاران آموزش زبان فارسي و رايزنان فرهنگي جمهوري اسلامي ايران برای اشـاعة فـرهنگ و ادب پارسي از طريق آموزش زبان فارسـي به غيرايرانيان پیشنهادهایی بدهد.
كليدواژه¬ها: فرهنگ، ادبيات، آموزش زبان فارسي، ترویج زبان فارسی.         


بررسي كتاب زبان فارسي اثر دكتر احمد صفارمقدم
دكتر حسن بساك
زهره حيدري
مجموعة زبان فارسي اثر دكتر احمد صفارمقدم را اولين بار، شوراي گسترش زبان و ادبيات فارسي در سال 1386، به¬چاپ رساند. مخاطبان آن عمدتاً دانشجويان دانشگاه‌هاي خارج از كشور و ساير فارسي‌آموزان محيط‌هاي غيرفارسي‌زبان هستند كه مطابق برنامة آموزش و يا بنا به ميل خود، به فراگيري توأم و هم¬زمان مهارت‌هاي زباني مي‌پردازند. اين مجموعة نُه¬جلدي شامل چهار جلد كتاب درسي، چهار جلد كتاب كار، يك جلد كتاب راهنما و لوح فشرده است. موضوع متون درسي ابتدا محيط كلاس، دانشگاه، محل زندگي و بعد معرفي ايران و فرهنگ ايران است.
نگارندگان این مقاله، با توجه به اين¬كه منابع آموزش زبان فارسي به خارجيان در جذب و افزايش ميزان علاقه و تسهيل يادگيري بسيار اهميت دارد، تلاش مي‌كنند كتاب زبان فارسی را كه ازجمله منابع خوب آموزش زبان فارسي به خارجيان است، نقد و بررسي كنند.
كليدواژه‌ها: كتاب زبان فارسي، آموزش زبان، منابع آموزش زبان فارسي.




راه¬كارهاي گسترش زبان فارسي مبتني بر الگوهاي زبان‌هاي بين‌المللي با كمك وسايل جديد ارتباطي
عليرضا بگلري
زبان فارسي طي قرون متمادي، زبان رسمي ايرانيان و زبان ميانجي اقوام گوناگوني در خاورميانه، شبه¬قارة هند و به‌طور كلي از غرب چين تا شرق اروپا بوده؛ ولي امروزه فقط زبان رسمي ايران و تاجيكستان و يكي از دو زبان رسمي افغانستان و در عين حال زبان دوم جهان اسلام است. با توجه به گسترش روزافزون توليد علم در ايران و با در نظر گرفتن چشم‌انداز سال 1404، گسترش زبان فارسي امري اجتناب‌ناپذير است. اما پرسش اين است كه چگونه مي‌توان زبان فارسي را با‌ سرعت و به‌سهولت ميان جهانيان رواج داد و بر تعداد فارسي‌آموزان افزود؟ در اين مقاله، برای يافتن پاسخ مسئله، نخـست به ويژگي¬هاي زبان (به¬خصوص ويژگي جامعه‌شناختي آن) و نيز رابطة ميان توليد (به¬ویژه توليد علم) و گسترش زبان پرداخته، سپس ويژگي¬ها و قابليت¬هاي زبان فارسي و ظرفيت آن براي زبان علم بررسي می¬شود. هدف اين مقاله، پیشنهاد راه¬كارهايی برای تسهيل و تسريع گسترش زبان فارسي از طريق وسايل جديد ارتباطي به‌ويژه اينترنت است. يافته‌هاي پژوهش، شامل این موارد می¬شود: راه¬كارهاي كوتاه¬مدت، ميان‌مدت و بلندمدت برای گسترش زبان فارسي با توجه به طيف فارسي‌آموزان در جهان و نيازسنجي مخاطبان مبتني بر نوع روابط و مناسبات زباني، فرهنگي، تاريخي، جغرافيايي و... آنان با فارسي‌زبانان.
كليدواژه¬ها: زبان فارسي، زبان بين‌المللي، گسترش زبان، آموزش زبان، ‌اينترنت.

بررسی میزان تطابق واژگان مجموعه¬کتاب زبان فارسی با واژگان پایه
آناهیتا بیرجندی
آموزش واژگان، به¬مثابه یکی از مؤلفه¬های مهم زبان¬آمـوزی، همـواره مـورد تـوجه زبان¬شناسان بوده و نظرات مختلفی در این زمینه مطرح شده است. گاهی چنان از این موضوع غفلت شده، که آن را نیازمند توجه رسمی و جدی در کلاس ندانسته¬اند. امروزه با گسترش رویکردهای ارتباطی به آموزش زبان، واژگان اهمیت خاصی یافته و بخش عمده¬ای از مطالب درسی را تشکیل داده است. در این مقاله، برآنیم که دریابیم در کتاب¬های آموزش زبان فارسی، تا چه میزان به واژگان پرداخته شده است. از میان کتاب¬¬¬¬¬های موجود، مجموعة چهار جلدی زبان فارسی تألیف دکتر احمد صفار مقدم را برگزیده¬ایم که از بهترین و جامع¬ترین کتاب¬های تألیف¬شده برای آموزش زبان فارسی است. آموزش واژگان در این مجموعة ارزشمند مورد توجه قرارگرفته و بخش ویژه¬ای به آن اختصاص یافته است. مقالة حاضر گزارشی پژوهشی است برای یافتن میزان تطابق واژگان این مجموعه با واژگان پایه. برای دستیابی به این هدف، ابتدا تعریفی از واژه را آورده، سپس به اصول آموزش واژگان پرداخته و در پایان، واژگان مجموعة زبان فارسی را مورد بررسی قرار داده¬ایم. با شمارش و بررسی واژگان دو جلد اول این مجموعه، به این نتیجه رسیدیم که بیش از نیمی از این واژگان، با واژگان پایه فارسی دانش¬آموزان ایرانی دورة ابتدایی مطابقت دارد.
کلیدواژه¬ها: واژگان، اصول آموزش واژگان، واژگان پایه، آموزش زبان فارسی.


طرح تدوین گزیده¬ای از شعر معاصر فارسی برای غیرفارسی¬زبانان
بر مبنای نظریة برنامة درسی و صورت¬گرایی روسی
دکتر مهری پاکزاد
دکتر غلام¬محمد فقیری
گزیده¬ای از شعر معاصر فارسی برای غیرفارسی¬زبانان، با رویکرد علمی، در قالب یک کتاب درسی می‌تواند در معرفی شعر معاصر ایران بسیار مؤثر باشد. مبنای نظری تدوین این مجموعه، نظریة برنامة درسی و فرمالیسم روسی است. هدف کلّی مقاله، پیشنهاد طرحی برای تدوین مجموعه¬شعر و اهداف عینی آن و بررسی انواع برنامه‌های درسی و نظریة فرمالیسم روسی و مشخصه‌های بدیع و بیان برای تدوین محتوای آن است. فرضیة مقاله، توجّه به وجه رسانگی و زیباشناختی و پدیدة برجسته‌سازی در ترتیب و توالی اشعار است. نوع تحقیق کاربردی و روش تدوین و تحلیل داده‌ها، کیفی است. همچنین معیار انتخاب اشعار، یعنی بیان، معانی و بدیع نیز بررسی می¬شود. مسائل تاریخی، اجتماعی، فرهنگی معاصر و ترتیب موضوعی، مضمونی و محتوایی، از مسائل دیگری است که به¬عنوان معیارهای تدوین، مورد بررسی قرار می‌گیرد. این طرح با ارائة مبانی نظری و کاربردی زبان¬شناسی ـ زیباشناسی برای انتخاب اشعار، می‌تواند الگوی مناسبی برای تدوین مجموعه¬های شعر به¬دست دهد.
کلیدواژه¬ها: برنامة درسی، صورت¬گرایی روسی، رسانگی، زیباشناختی، برجسته‌سازی.


توانش منظورشناختی: مقایسۀ فارسی¬زبانان و فارسی¬آموزان در استفاده از راهبرد در کنش¬گفتاری درخواست
محبوبه تاجعلی
این مقاله به مقایسۀ میزان و نوع استفاده¬ از راهبردهای مستقیم و غیرمستقیم و تعدیل¬های حاشیه¬ای (درونی/ بیرونی) می¬پردازد که فارسی¬زبانان و فارسی¬آموزان در کنش¬گفتاری درخواست¬ در بافت¬های مختلف (با درنظر گرفتن رسمیت، میزان آشنایی با مخاطب و اهمیت موضوع مورد درخواست) از آنها استفاده می¬کنند.
در کنش¬گفتاری درخواست، استفاده از راهبردهای مستقیم و غیرمستقیم و تعدیل¬های حاشیه¬ای، به ویژگی¬های بافتی بستگی دارد. زبان¬آموزان نیز باید از این راهبردها آگاه باشند که بتوانند ارتباط موفق و مناسب زبانی برقرار کنند.
داده¬های این مقاله، از طریق آزمون تکمیل گفتمان و مشاهدۀ مستقیم در میدان تحقیق گردآوری شده¬اند. 80 فارسي¬زبان و 80 فارسی¬آموز در دو سطح منظورشناختی (پایه و پیشرفته) در این آزمون شرکت کرده¬اند. همۀ آزمودنی¬ها، 20-30 ساله¬اند و تحصیلات دانشگاهی دارند. نتایج نشان می¬دهند که سطح منظورشناختی زبان¬آموزان،¬ نقش مهمی در میزان استفاده از تعدیل¬های حاشیه¬ای ایفا می¬کند. زبان¬آموزان سطح پیشرفته، در مقایسه با سطح پایه، از تعدیل¬های حاشیه¬ای بیشتر استفاده می¬کنند و ازنظر آگاهی از اصول منظورشناختی، نزدیکی بیشتری به مدل فارسی¬زبان دارند. هم¬چنین، رابطۀ معناداری بین اهمیت موضوع و رسمیت و ميزان استفاده از تعدیل¬های حاشیه¬ای در درخواست¬های زبان¬آموزان¬ وجود ندارد؛ اما زبان¬آموزان با توجه به میزان آشنایی با مخاطب، از تعدیل¬های حاشیه¬ای استفاده کرده¬اند؛ درحالی¬که فارسی¬زبانان با توجه به هـر سه متغیر، متفاوت عمل کرده¬اند و این، نشان¬دهندۀ آن است که فارسی¬آموزان از راه¬بردهای متناسب با موقعیت آگاهی ندارند؛ درنتیجه، مواد درسی باید به¬گونه¬ای طراحی شوند که زبان¬آموز را برای عمل در موقعیت¬های گوناگون آماده کنند.
کلید¬واژه¬ها: توانش منظورشناختی، درخواست، درخواست مستقیم، درخواست غیرمستقیم، تعدیل¬حاشیه¬ای (درونی/بیرونی).
















بازی در کلاس¬های آموزش زبان
دارا تفضلي
حميدرضا كارگزاري
یک راهبرد مفید برای تشویق زبان¬آموزی، استفاده از بازی¬های زبانی است. برای کارآمدتر بودن استفاده از بازی¬های زبانی، لازم است ضمن داشتن درک کاملی از معانی بازی، فواید آن را نیز در نظر بگیرند. در نهایت نیز باید این ارزیابی را داشته باشند که چگونه به¬درستی از بازی¬ها در کلاس استفاده کنند. این مقاله سعی دارد بازی را به¬طور کامل تعریف کند، نحوة انتخاب بازی مناسب را توضیح دهد و فواید آن را بیان و زمان قرار دادن آن را در برنامة درسی روشن کند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان، بازی¬های زبانی، یادگیری.








آثار فارسی احمد گرمیانی در آموزش صنایع ادبی در سدة هفتم هجری در آسیای صغیر
دکتر علی تمیزال
بیشتر از هزار سال است که سلاطین، امرا، وزرا، تاریخ¬نویسان، ادبا و شاعران ملل ترک¬زبان مانند غزنوی، سلجوقی و عثمانی با زبان و ادبیات فارسی آشنا هستند. همة این گروه¬ها، دور از تعصبات نژادپرستی، زبان و مذهب، هم به زبان ترکی و هم به زبان فارسی شعر گفته¬اند؛ هم¬چنین کتاب¬های متعددی به زبان فارسی برای آموزش زبان فارسی در دربار سلاطین، اتابکان و مدرسه¬های گوناگون تألیف به¬ویژه سلاطین سلجوقی و عثمانی و پاسداران زبان و ادبیات فارسی در آسیای صغیر و کشورهای بالکان بوده¬اند. یکی از علمای نام¬دار، تاریخ¬نویس و شاعر دورة عثمانی و آتبکان آناتولی، احمدی گرمیانی (14م. 8هـ.ق) بود که در حوزة تدریس زبان و ادبیات فارسی، چهار کتاب نوشته است که عبارتند از: بدایع¬السحر فی صنایع الشعر، مرقات¬الادب، میزان¬الادب و معیار¬الادب. از میان این آثار، موضوع بدایع¬السحر فی صنایع¬الشعر، در معرفی صنایع ادبی است که در این مقاله به بررسی تأثیر آن در آموزش زبان فارسی و به¬خصوص صنایع ادبی پرداخته شده است. این مقاله در سه بخش به¬شرح ذیل تدوین شده است: بخش اول: زندگی¬نامۀ احمدی گرمیانی؛ بخش دوم: دربارۀ کتاب بدایع السحر فی صنایع¬الشعر؛ در این بخش روش¬های احمدی گرمیانی در آموزش صنایع ادبی را تحلیل و مثال¬های گوناگونی ارائه می¬شود؛ بخش سوم: نتیجه¬گیری به انضمام مطالبی دربارة اهمیت آموزش زبان فارسی در آسیای صغیر و ترکیة امروزی.
کلیدواژه¬ها: احمدی گرمیانی، بدایع¬السحر فی صنایع¬الشعر، مرقات¬الادب، آموزش زبان فارسی، دورۀ عثمانی.
ارزشيابي كيفي(توصيفي) دربرنامه¬هاي فارسي¬آموزي
دكتر ناصر جان نثاري
 جواد يارعلي
آزمون‌ها و امتحان‌هاي كتبي به‌طور یکی بر سطوح مختلف حيطة شناختي متمرکزند و به¬ندرت مي‌توان از آنها براي اندازه‌گيري آموخته‌ها، مهارت‌ها، ارزش‌ها و نگرش‌هاي حيطة رواني ـ حركتي و عاطفي استفاده كرد. از سوي ديگر، يادگيري در حيطه‌هاي سه‌گانة شناختي، عاطفي و رواني ـ حركتي، تفكيك¬ناپذير است؛ بنابراين بايد از ابزارها و روش‌هاي ديگري متناسب با هر حيطه استفاده كرد. آزمون‌هاي عملي كتبي، تشخيصي، مجازي و واقعي، پوشة كار، پروژه در انواع گوناگون آن، سياهة رفتار و... نمونه¬هايي از اين ابزارها و روش¬ها هستند.
به گفتة گرانلاند، آزمون‌هاي عملي با مهارت‌ها سرو¬كار دارند؛ مهارت در استفاده از فرآيندها و شيوه‌هاي اجرايي و نيز مهارت در توليد فرآورده‌ها.
به زعم گيج و برلينر، كار پوشه ملازم طبيعي روش‌هاي سنجش عملكرد است. اين روش شامل آرشيوي از اسناد و مدارك مربوط به رشد يادگيرنده در زمينه‌هايي است كه معرف پيشرفت واقعي او هستند.
سياهة رفتار كه از آن به فهرست وارسي نيز ياد مي‌شود، شيوه‌اي منظم براي ثبت و ضبط و گزارش كردن مشاهدات افراد مشاهده‌گر است.
جست¬وجو، كاوشگري و كنجكاوي از نيازهاي فطري و دروني آدمي است. كارهاي تحقيقي(پروژه) مي‌تواند با توجه به سطح سن، استعداد و توانايي‌ آزمودني‌ها تقريباً در تمامي پايه‌ها و دروس به¬عنوان يك تكليف به‌كار رفته و از حاصل آن براي ارزشيابي وضعيت تحصيلي آزمودني استفاده شود.
مطالعه، كليد آگاهي و دانايي و دروازة ورود آدمي به دنياي دورن و برون خويش است و به¬جرأت مي‌توان گفت پس از مشاهده، بشر از هيچ راهي جز مطالعه، اين¬همه به آگاهي، شناخت، بينش و اطلاعات دست نيافته است؛ این روش اگر با يادداشت¬برداري و به¬ويژه فيش نويسي باشد قطعا مفيدتر ومناسب¬تر خواهد بود. اينها معدودي از روش¬هاي ارزشيابي كيفي است كه تفصيل آن در اصل مقاله است. 
کلیدواژه¬ها: ارزشيابي، ارزشيابي كيفي، ارزشيابي توصيفي، فارسي آموزي.













تعامل زبان فارسي و عربي در جلوه¬گاه اسلامي
هادي جاهد
دکتر حسین ایراندوست
زبان عربي از پنج قرن پيش از ظهور اسلام، با زبان فارسي ـ هرچند در چارچوب محدود در محيط شبه¬جزيرة عربستان ـ ارتباط و داد¬و¬ستد زباني داشته است. وجود واژه¬هاي فارسي در شعر برخي از شاعران جاهلي و لفظ¬هاي فارسي واردشده به قرآن كريم، گواهی آشکار بر اين داد¬و¬ستد متقابل فرهنگي است. با برانگيخته شدن پيامبر اكرم(ص)، رفته¬رفته ماهيت قومي و قبيله¬اي برای وحدت جامعة اسلامي، گام¬هاي ارزشمندي را پيمود كه بذر آن در دوره¬هاي بعد و در آميختگي انديشه¬هاي ايراني در كالبد زبان عربي بارور شد؛ اما پس از مدتي، در قرن دوم هجري، ديگربار قوميت¬ها جاي خود را به اين وحدت داد. امروزه نيز زبان فارسي به¬عنوان دومين زبان جهان اسلام، هم¬گام با زبان عربي، در پژوهش¬ها به¬کار می¬رود. با توجه به پيوند ديرينة زبان فارسي و عربي در انديشه¬هاي اسلامي، درمي¬يابيم كه واژة «عرب» در قرآن كريم به¬كار نرفته و تنها واژة «عربي» یک¬بار در قرآن كريم به¬كار رفته است؛ و تنها در يك مورد مي¬توان اين واژه را صفت زبان به¬شمار آورد. آنچه اكنون، پس از گذشت 14 قرن ارتباط متقابل و داد¬و¬ستد ميان دو زبان فارسي و عربي، سبب پيشرفت ادبيات بومي ما می¬شود، تعامل متقابل و به دور از تعصب نژادي در عرصة زباني است كه از لازمة آنها، پذيرفتن زبان دوم بدون در نظر گرفتن ماهيت قومي و نژادي گویشواران آن است. ما در اين مقاله، به بررسی این موارد پرداخته¬ایم: سير تبديل عربي به عرب و ورود قوميت به عرصة ادبيات نزد ايرانيان و انگيزه¬هاي شوم تفرقه¬افكني اسلام¬ستيزانِ هدف از این بررسی، این است که با نگاهي ديگرگون به زبان و ادبيات عربي و تعامل انديشه¬هاي سودمند ايراني و عربي در عرصة ادبيات، راه¬كارهايي سودمند برای پيوند اين دو تمدن غني در عرصه¬هاي فرهنگي پیشنهاد کنیم. هدف از نگارش اين مقاله، واكاوي پاره¬اي از عوامل اثرگذار بر عربي¬آموزي است؛ به اين اميد كه جداكاوي جانبداري¬ها و هواداري¬ها، به گسترش هرچه بيشتر زبان فارسي و آموزش فراگير زبان عربي در ميان فارسي¬زبانان و ارتباط¬هاي متقابل فارسي و عربي بيانجامد.
کلیدواژه¬ها: ادبيات، فارسي، عربي، ايران، عرب.














تأثیر زبان مادری بر واژه¬آموزی زبان بیگانه
ليدا جعفروند گيگلو
در اين مقاله، نقش زبان مادری بر یادگیری لغت، هم¬چنین بر خواندن و درک مطلب، مورد بررسی قرار می¬گیرد. تا چندی پیش، محققان بر این باور بودند که ساختار زبان، در مقایسه با لغت، نقش مهم¬تری در یادگیری و فهمیدن زبان بیگانه دارد؛ ولی در سال¬های اخیر، به این موضوع پی برده¬اند که لغت، نقش به¬سزایی در فهمیدن و یادگیری  زبان بیگانه ایفا می¬کند و این نقش را حتی مهم¬تر از ساختار می¬پندارند.
دو فرضیه در این تحقیق مطرح می¬شود. 1- آیا یادگیری واژگانی که ارتباط معنایی دارند/ تشکیل معنایی می¬دهند¬، آسانتر از مجموعة  واژگانی است که بدون ارتباط معنایی هستند؟ 2- آيا بين سادهكردن متون از نظر ساختاري واژگاني و ارجاعي و درك مطلب توسط فراگيران زبان دوم، ارتباطي وجود دارد؟
در اين تحقيق: سه گروه مختلف از دانشجویان انتخاب شده، سپس آزمونی از متن انگلیسی به آنها داده می¬شود. گروه اول معانی لغت جدید متون را در داخل پرانتز به فارسی، گروه دوم معانی همان لغت را به انگلیسی و گروه سوم متون انگیسی را بدون هیچ¬گونه معانی دریافت می¬کنند. از دانشجویان خواسته می¬شود که بعد از خواندن، متن به سؤالات درک مطلب که به¬صورت چهارجوابی طرح شده، جواب دهند¬. بعد از یک هفته، از آنان آزمون لغت گرفته می¬شود. لغات این آزمون از همان لغات جدیدی است که در متون قبلی آمده است.
کلیدواژه¬ها: واژگان ـ  رويكرد واژگاني ـ یادگیری و آموزش واژه.

آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان و اهمیت توجه به تفاوت زبان گفتار و نوشتار
فاطمه جعفری
تفاوت زبان، گـفتار و نـوشتار از بنـیادی¬ترین مشکلاتی است که زبان¬آموزان غیرفارسی¬زبان در مراحل اولیة یادگیری زبان فارسی با مشکلات ناشی از آن روبه¬رو می¬شوند. دسته¬ای از زبان¬آموزان که آموزش¬های خود را با زبان گفتار آغاز کرده اند، در رویایی با زبان نوشتار، دچار مشکل می¬شوند و برعکس، دسته¬ای دیگر که با زبان نوشتار آموزش¬های خود را آغاز کرده¬اند، در برخورد با فـارسی¬زبانـان و محیـط فارسی¬زبان، مشکلات جدی را پیش رو خواهند داشت. بر همین مبنا، گروه¬های آموزش زبان فارسی همواره و کم¬و¬بیش، بر لزوم یادگیری این دو گونة زبانی تأکید داشته¬اند؛ اما کمتر پیش می¬آید که برنامه¬ای مشخص و مدون یا منبعی مناسب برای پرکردن هریک از خلاهای موجود در مؤسسات یا مراکز آموزش زبان عرضه شود؛ بنابراین به این موضوع، در برنامه¬های آموزشی مراکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان به¬طور خاص توجه نشده و گاه با توجه به اهداف این مراکز، یکی از این دو گونه، در اولویت قرار گرفته و گونة بعدی ناخواسته تحت¬الشعاع واقع شده است. در چنین وضعیتی، در ضلع سوم مثلث آموزشی معلم، منبع آموزشی و زبان¬آموز، هم¬چنان زبان¬آموز در سردرگمی پیچیده¬ای قرار می¬گیرد که نمی¬تواند پاسخ و راه¬کارهای خود را با کمک دو ضلع دیگر بیابد. این مقالـه با درنظـرگـرفتن نیازهـای موجـود زبان¬آموزان در این حیطه، به طرح مسئله می¬پردازد. در ادامه، با ارائة فهرست آماری از مشکلات خاص زبان¬آموزان خارجی که در فراگیری نوشتار و گفتار در زبان فارسی به مشکلات خاصی برخورده¬اند، اشاره شده است. در پایان، برای حل مشکلات ناشی از تفاوت گفتار و نوشتار و کاربرد آنها در موقعیت¬های مورد نیاز، راه¬کارهایی پیشنهاد شده است که می¬تواند زمینه¬ای مناسب برای یادگیری بهتر و کاربردی¬تر زبان¬آموزان فراهم کند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، تفاوت گفتار و نوشتار، منابع آموزشی، راه¬کارها.

















گسترة زبان¬های ایرانی
دکتر محمود جعفری دهقی
گسترۀ زبان¬های ایرانی، به¬عنوان ابزاری توانا برای انتقال اندیشه و دین و دانش ایرانیان، محدودۀ وسیعی را دربرمی¬گیرد که از شمال، تا ارمنستان و از جنوب، تا فراسوی خلیج فارس و دل سرزمین¬های عربی، از شرق تا سراسر شبه¬قارة هند و بخشی از سرزمین چین و از غرب، تا آن¬سوی میان¬رودان و بخش¬هایی از آسیای صغیر ادامه یافته است. در عهد باستان، زبان¬های اوستایی و سکایی در شمال و شرق، مادی در شمال غرب و فارسی باستان در جنوب غربی فلات ایران رواج داشته است. زبان¬های ایرانی میانه با عنوان زبان¬های پهلوی و پارتی در غرب و سغدی، ختنی، بلخی و خوارزمی در شرق فلات ایران تکلم شده است. افزون بر این، شاخه¬ها و شعبه¬های زبان¬های مذکور، با نام گروه زبان¬های ایرانی نو، گسترۀ چشم¬گیری را دربر می¬گیرد؛ به¬طوری¬که زبان¬ها و گویش¬های ایرانی نو غربی، عبارتند از: گویش¬های حاشیۀ دریای خزر و گویش¬های شمال غرب ایران؛ گویش¬های مرکزی ایران در محدودۀ ماد بزرگ، کردی، گورانی و زازا در عراق و سوریه و مشرق ترکیه؛ تالشی، تاتی و گیلکی در غرب و شمال غرب ایران؛ گویش¬ها و زبان¬های ایرانی نو شرقی شامل پشتو، یدغه و مونجی، زبان¬های پامیری، زبان¬های آسی در قفقاز، یغنابی در جمهوری تاجیکستان؛ پراچی، ارموری و گروه زبان¬های ایرانی جنوب شرقی؛ زبان¬های جنوب شرق ایران شامل لارستانی، کمزاری و بشکردی. بررسی زبان¬های ایرانی از منظر تاریخی، نشان می¬دهد که با اسلامی شدن سرزمین¬های ایرانی¬زبان، زمینۀ پیدایی فارسی نو فراهم شده است. 
هدف از نگارش این مقاله، بررسی سیر تاریخی استقرار زبان¬های ایرانی در سراسر سرزمین¬هایی است که روی¬هم، جـغرافیای زبـان¬های ایـرانی را تشکیل می¬دهـند تا بدين¬وسيله، بتوان راه¬كارهاي توسعه و گسترش آن را فراهم کرد.
کلیدواژه¬ها: زبان¬های ایرانی، گویش¬های ایرانی، ایران باستان.
 


















بررسی تطبیقی زبان و ادبیات فارسی با روان¬شناسی
الهه جعفری هرفته
یکی از راه¬های گسترش زبان و ادبیات فارسـی، بـررسی تطبیـقی آن با نظریه¬های روان¬شناسی به¬ویژه روان¬شناسی غرب است. با بررسی و تلفیق این دو رشتة مجزا، به بسیاری از وجوهات مشترک می¬رسیم که می¬تواند به گسترش آثار تعلیمی ادبیات فارسی در سطح جهانی کمک کند. تأثیر این¬گونه کارکرد، علاوه¬بر نمایاندن آراء و نظریات بسیار ارزشمند ادبا و حکمای ایران قدیم چون سعدی، خواجه نصیرالدین طوسی و... به عرصة مطالعات جهانی، نشان¬دهندة اهمیت بررسی این آثار در کرسی¬های تحقیق و پژوهش بین¬المللی و روان¬شناسی غرب است. اگرچه در این زمینه کارهای مهمی انجام شده، هنوز راه بسیار طولانی در پیش است تا توجه روان¬شناسان به آثار تعلیمی ادبیات فارسی جلب شود. مطالعة این آثار به روش تطبیقی، می¬تواند انگیزه¬ای برای یادگیری زبان فارسی باشد. نگارندة این مقاله، می¬کوشد با تبیین شیوة تطبیقی ادبیات و روان¬شناسی، تأثیر آن را در گسترش زبان و ادبیات فارسی در سطح بین¬المللی و جهانی بررسی کند.
کلیدواژه¬ها: زبان وادبیات فارسی، آثار تعلیمی، روان¬شناسی، بررسی تطبیقی، اصول اخلاقی.




آموزش زبان و خط فارسي در مكاتب همگاني جمهوري تاجيكستان
ملا  احمدشاه چرغاسي‌اف
پس استقلال جمهوري تاجيكستان، بسياري از سنت‌هاي ملي اين كشور احيا شد كه خط فارسي يكي از دستاورد آن است. از زمان استقلال تاكنون، در همة مدارس، از كلاس چهارم، آموزش خط نياكان يعني فارسي شروع مي‌شود و تا كلاس هفتم ادامه می¬یابد. در اين مراكز، در يك سال، 68 ساعت درسي به خواندن اختصاص داشت. هم‌اكنون، هم فراگيري و آگاهي دانش‌آموزان روند بهتري دارد و هم ساعات مربوط به خواندن افزايش يافته است؛ هم‌چنين تدريس الفباي فارسي تا سال يازدهم ادامه دارد. در اين مقاله، ضمن بررسي سير تاريخي آموزش زبان فارسي در مراكز آموزشي تاجيكستان، به بررسي وضعيت كنوني آموزش اين زبان پرداخته مي‌شود و بر مواردي مانند نظارت بر شيوة املاء و ترويج اين زبان درميان دانش‌آموزاني كه زبان انتخابي آنها در تحصيل روسي يا ازبكي است، تأكيد مي‌شود.
كليدواژه‌ها: آموزش زبان فارسي، جمهوري تاجيكستان، زبان روسي، زبان ازبكي.







نقش رسانه‌های آموزشی در آموزش زبان  فارسی به غیرفارسی¬زبانان
سميه حاجتي
تحول روز افزون دنیای امروز تا حد بسیاری به رسانه‌های الکترونیکی وابسته است که با سرعت چشم‌گیری جنبه‌های مختلف زندگی بشر را تحت¬تأثیر قرار داده است. گسترۀ اطلاعاتی که توسط تکنولوژی‌های جدید الکترونیکی چون رایانه، شبکه‌های اینترنتی، لوح‌های فشرده، فن‌آوری‌های جدید ویدئویی و.. مبادله می‌شود، در نوع و کیفیت آموزش تأثیر بنیادینی پدید آورده است. یکی از روش‌های بهبود آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، بهره‌گیری از رسانه‌های جدید در فراگیری و آموزش زبان فارسی به آنان است؛ زیرا فارسی¬آموزان در استفاده از فنّاوری‌های نـو محدودیتـی ندارند و به این¬که فقط در محیط کلاس و تنها از طریق مدرسان و کتاب‌ها و منابع چاپی مطالب را فراگیرند، مقید نیستند. رسانه‌های الکترونیکیِ دیداری و شنیداری، این امکان را فراهم می‌کنند که مطالب بهتر، راحت‌تر، سریع‌تر و کم¬هزینه‌تر در اختیار زبان‌آموزان قرار گیرد. این ابزار، در رشد و بهبود محتوا، کیفیت، میزان و مدت‌زمان یادگیری نیز نقش عمده دارد. در این مقاله کوشش شده است که ضمن بررسی و تحلیل نقش‌ انواع رسانه‌های الکترونیکی در روند آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، نشان داده ‌شود که کاربرد رسانه‌های الکترونیکی به¬عنوان ابزارهای آموزش، در تعلیم دقیق، برقراری ارتباط فارسی‌آموزان با یک¬دیگر و با مدرسان زبان فارسی در سطح جهانی، تبادل حجم گسترده‌ای از اطلاعات و ایجاد تعامل پویا، ترغیب و تشویق افراد در فراگیری زبان فارسی و افزایش تعداد فارسی¬آموزان، اهمیت خاصی دارد؛ هم¬چنین می¬تواند در کنار آموزش حضوری، مکمل روند آموزش نیز باشد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، بهبود آموزش، رسانه‌های الکترونیکی، تعامل.
بررسی تأثیر «تداخل» در آموزش زبان فارسی به گویشوران مازندرانی
دادیار حامدی
یکی از مشکلات آموزش زبان فارسی، تداخل زبان مادری در زبان دوّم است. ویژگی‌های صرفی و نحوی زبان مادری به¬گونه‌ای ناخودآگاه، بر فرایند یادگیری زبان دوم تأثیر می‌گذارند و آموزش زبان را دچار اخـلال می‌کـنند. نگارنده در ایـن مقاله می¬کوشد با توجّه به تجربیاتی که در آموزش درس زبان فارسی دورة متوسطه داشته است، مشکلات گویـش‌وران مازندرانـی را در زمیـنة یادگـیری فارسی معیـار بررسـی کـند. تداخل در به¬کارگیری حروف اضافه، نحو و واژگان و تکیه، از مهم¬ترین مباحثی هستند که در این مقاله بررسی شده است.
کلیدواژه‌ها: زبان فارسی، آموزش زبان فارسی، تداخل، گویش مازندرانی.










آموزش واژگان زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان با استفاده از انيميشن:
نمونة موردی  انيميشن «درخانة ما»
زهراسادات حسيني
در آموزش زبان، مواد آموزشي و روش تدريس امر بسيار مهمي است. در اين مقاله با توجه به نظرية flow، به بررسی اين مطلب خواهيم پرداخت كه آيا مي¬توان از انيميشن به¬عنوان مادة درسي در آموزش زبان استفاده كرد یا خیر؟ طبق این نظريه، شيوة آموزشي كه با احساس و عواطف خواننده درگير شود، انگيزه را در خواننده بالا مي¬برد و خواننده را تا پايان با خود همراه مي¬كند و زبان¬آموز، در موقعيتي آرام و بدون اضطراب، به درک داده¬هاي زباني قابل هضم و جذاب مي¬پردازد. در مقالة حاضر، به آموزش واژگان در این چهارچوب می‌پردازیم. نگارنده خواهد کوشید نشان دهد که چگونه در نظر گرفتن انيمشن به¬عنوان مادة درسي، در بهبود كيفيت آموزش تأثیر بسیاری دارد و چگونه مي¬توان از انيميشن به¬عنوان يك شيوة آموزشي در آموزش واژگان زبان فارسي استفاده كرد. براي بررسي ميزان موفقيت، در يك بررسي ميداني، تعدادی از واژگان زبان فارسی به هفت دانشجوی خارجی فارسی¬آموز، در دو گروه (آزمایش و کنترل)، با استفاده از انيميشن و بدون انيميشن آموزش داده شد. در پایان باید این نکته را نیز افزود که با استفاده از این روش، زبان¬آموز مي¬تواند با فرهنگ و ادبيات زبان فارسي آشنا شود، جذابيت¬هاي آن را درك و با آنها ارتباط برقرار كند.
 كليدواژه¬ها: نظرية flow، انيميشن، آموزش واژگان.


گسترش زبان فارسی در فرصت زیارت
سميه حقيقت¬نيا
زبان فارسی، به¬مثابه زبان دوم جهان اسلام و زبان اول جهان تشیع، اهمیت و جایگاه ویژه¬ای دارد. از سوی دیگر، شهرهای زیارتی به برکت بارگاه ملکوتی ائمه علیهم¬السلام، همواره کانون توجه بسیاری از گردشگران مسلمان و غیرمسلمان از اقصی نقاط دنیاست. بنابراین زیارت و بازدید، فرصتی مناسب برای گسترش زبان فارسی و به¬تبع آن، بهره¬مند کردن زائران از سرچشمه¬های معارف اهل¬بیت علیهم¬السلام و ترویج فرهنگ اسلامی ـ ایرانی است. نگارنده که در سال 1388 با پیشنهاد طرح آموزش زبان فارسی در فضای حرم مطهر رضوی، سه سال آموزش زبان فارسی به زائران غیرایرانی را تجربه کرده است، کوشیده در این مقاله، راه¬کارهای گسترش زبان فارسی در فرصت زیارت را در دو بخش رسالت شهرهای زیارتی در ترویج و گسترش زبان فارسی در فرصت زیارت و ضرورت بهره¬برداری و استفاده از اوقات فراغت زائران شهرهای زیارتی برای گسترش زبان فارسی و اشاعة فرهنگ اسلامی ـ ایرانی بررسی کند.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، غیرفارسی¬زبان، ضرورت¬های آموزش، شهر زیارتی، زیارت.





راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی از طریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان
دکتر احمدرضا حیدریان شهری
کلثوم صدیقی
نگارندگان این مقاله برآنند که با تکیه بر محورهای ذیل، راه¬کارهایی برای ترویج فرهنگ و ادب پارسی پیشنهاد کنند:
الف) ازنظر زبان¬شناسان، زبان فارسی، دومین زبان از نظر آسانی و سهولت آموزش شناخته می¬شود؛
ب) زبان فارسی از بُعد نوشتاری شباهت بسیاری به زبان عربی داشته و این دو، به سبب ارتباط دینی، فرهنگی، ادبی ـ عرفانی و سیاسی کشورهای عرب¬زبان با ملل پارسی، پیوندی دیرینه¬ای دارند؛
ج) زبان فارسی، ابزار اندیشه‌ورزی بخش وسیعی از ملل مشرق¬زمین در طول تاریخ و دربردارندة غنی‌ترین گونه‌های انـدیـشة فلسـفی، عرفانـی و زیبایی¬شنـاسی بوده¬اند و به¬عبارتی، تاریخ این ملت‌ها به¬شمار می¬رود.
مهمترین راه¬کارهایی که که در این مقاله پیشنهاد می¬شود، بدین شرح است:
ترویج زبان و فرهنگ فارسی باید از مهم¬ترین اولویت¬های مراكز علمی و دانشگاهی کشور باشد؛ در این فرایند آشنایی زبان¬آموزان غیرایرانی با جغرافیا و تاریخ دیرین ایران¬زمین، پیشینة مردمانش و شیوة زندگی آنان به همراه شناساندن آئین¬ها، مراسم و جشن¬های کهن این سرزمین به آنان، بسیار راه¬گشا خواهد بود؛ بی¬تردید تحقق چنین اهداف و آرمان¬های والایی، راه¬اندازی دانشگاه¬هـا و مراکز برجستـة ایران¬شـناسی، مردم¬شناسی پارسی، آموزش زبان فارسی، معرفی فرهنگ پارسی، معرفی تاریخ، جغرافیا، ادبیات و هنر پارسی در ایران و دیگر کشورهای جهان را می¬طلبد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، فرهنگ، ادبیات، ایران.

















بررسي راه¬كارهاي كاربردي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان (با محوريت گروه سني كودكان و نوجوانان)
هادي حيدري¬نيا ناييني  
فرزانه فرازمند
زبان فارسي، يكي از پركاربردترين و جامع¬ترين زبان¬هاي موجود، دربردارندة گنجينة عظيمي از مضامين مفاخره¬برانگيز فرهنگ و تمدن كهن پارسي و ايراني است؛ ولي در مقايسه با مظاهر افتخارآميز ساير زبان¬ها و تمدّن¬ها، آن¬گونه كه بايد و شايد، حق اين زبان ادا نشده است و اين گنجينه¬ها به زبان¬ها و فرهنگ¬هاي ديگر انتقال داده نشده است. بدون شك، انتقال زيبایي¬ها و ظرافت¬هاي ادبيات فارسي به غيرايرانيان، جزء ضرورت¬هايي است كه خوشبختانه در سال¬هاي اخير به آن بيشتر توجه شده است.
يكي از بخش¬هايي كه در هر زبان و ادبياتي مورد توجه منتقدان قرار مي¬گيرد،‌ ادبيات كودك و نوجوان است كه ويژگي¬هاي منحصر به فردي دارد. به¬نظر مي¬رسد پژوهشگران و دست¬اندرکاران آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبان، از توجه به ادبيات كودك و نوجوان در آموزش زبان فارسي غفلت کرده¬اند.
نگارندة اين مقاله سعي دارد با پيشنهاد روش¬هاي تجربي،‌ راه¬كارهايي را براي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان در گروه سني كودكان ارائه دهد. در اين مقاله، با استفاره از روش كتاب¬خانه¬اي و نيز بهره¬مندي از تجربيات كاربردي در كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، نشان داده شده كه تلفيق روش¬ها و آموزه¬هاي هنري با شيوه¬هاي مدرسه¬اي زبان¬آموزي،‌ امكان آموزش زبان فارسي به كودكان و نوجوانان غيرايراني را بسيار آسان و سريع کند.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسي، بازي¬هاي كلامي، آموزه¬هاي نوشتاري، روش¬هاي هنري.
بررسي عوامل مؤثر بر فرايند آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان
هادي حيدري¬نيا ناييني
محبوبه نصيريان  
زبان و ادبيات هر ملت، انعكاسي از فرهنگ و آيين و آداب و رسوم آن ملّت است. براي شناخت هرچه بهتر تمدن و فرهنگ آن ملّت، آگاهي از ويژگي¬هاي ادبي و زباني آن ضروري مي¬نمايد. بدون شك، زبان و ادبيات فارسي، به¬مثابة يكي از غني¬ترين و پرمغزترين ادبيات¬هاي جهان شناخته شده است؛ بنابراين آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان، براي آشنايي با فرهنگ و ادب پارسي، اجتناب¬ناپذير است. بررسی اين¬كه براي معرفي و شناساندن اين زبان شيرين به ديگران از چه راه¬كارهايي بايد استفاده شود، از مباحثي بوده كه عرصة پژوهش و بررسي انديشمندان در دوره¬هاي مختلف شده است.
نگارندة این مقاله، در ابتدا به مهم¬ترين عوامل مؤثر بر آموزش زبان فارسي مي¬پردازد و در ادامه، اهميت هريك از اين عوامل را به¬صورت جداگانه مورد بررسي قرار مي¬دهد. هدف اصلي از نگارش اين مقاله، اولويت¬بندي شيوه¬هاي آموزش زبان فارسي به غیرفارسی¬زبانان و تبيين اهميت هريك از آنهاست. ازجمله نتايج اين تحقيق می¬توان به این موارد اشاره کرد: عامل رواني ازقبيل ايجاد انگيزش و رغبت و معرفي فرهيختگان تمدن فارسي و شناساندن ظرافت¬هاي آثار كهن فارسي
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، راه¬کارهای آموزشی، ایجاد انگیزش، معرفی تمدن فارسی.


تأثير نقد نو (فرماليسم) در گسترش مفاهيم فراقاموسي واژگان ادب پارسي
الناز خجسته
نقد نو (فرماليسم)، شيوه‌اي روشمند در بازخواني متون ادبي است كه در پي آن، توجه مخاطب ـ با چشم‌پوشي از زمينة متن ـ فقط به خود متن معطوف مي‌شود؛ از اين رو اهميت پردازش هرگونه مفاهيم غيرادبي در آن رنگ مي‌بازد. بنابراين، هنگامي‌كه توجه صرفاً بر متن متمركز است، مفاهيم و روابط واژگاني، دليل كاربرد آنها، پيوستگي، انسجام و كيفيت‌ تحليلشان، و در نهايت پيوند صورخيال با اين شبكة متني آشكار خواهد شد. اين شيوه از خوانش متن، مي‌تواند ژرف‌ساخت زبان شاعر را تحليل ‌كند و قدرت وي را در «واژه‌سازي» به‌چالش بكشد.
زبان پارسي، گنجينه‌اي غني از واژگان را دربر دارد كه با خوانش صرف متون، تنها قابليت‌هاي قاموسي واژگان رخ مي‌نماياند؛‌ درحالي‌كه به‌نظر مي‌رسد شعراي متقدم پارسي، با بهره‌گيري از قابليت‌هاي استعاري و مجازي زبان، پيش از هر چيز ظرفيت‌هاي فراقاموسي واژگان را كثرت مي‌بخشيده‌‌اند؛ بنابراين درصورتي كه متون فارسي با اتكا بر روش‌هاي فرماليستي بررسي شود، كيفيت واژگان گذشته از سطح قاموسي، در سطح فراقاموسي نیز بررسي خواهد شد و ترويج اين رويكرد، علاوه‌بر وسعت‌بخشي به گسترة مفاهيم فراقاموسي واژگان، به شمار واژگان قاموسي نيز خواهد افزود.
کلیدواژه¬ها: فرماليسم، متن، واژگان قاموسي، واژگان فراقاموسي، استعاره، مجاز.



نظریة پویا الگوی فردی و انتخاب متون برای آزمون¬های تک
ابراهیم خدادادی
هانیه حسنی 
این مقاله بر آن است که ضمن معرفی آزمون تک، به بررسی و طراحی آن در زبان فارسی بپردازد که به¬وسیلة آن بتوان میزان بسندگی و پیـشرفـت تحصـیلی زبان فـارسی را اندازه¬گیری کرد. متون بررسی¬شده در این مقاله، به¬¬صورت روش¬مندی انتخاب شده و با استفاده از نظریة پویا الگوی فردی تمام لغات یا عبارات به¬کار¬رفته در متن شناسایی، دسته¬بندی و نشانه¬گذاری شده¬اند. نشانه¬گذاری¬ها براساس حوزه¬های معناشناسی، نحوی و فرانحوی است. هر حوزه به مقوله¬های دستوری مختلف تقسیم¬بندی و بر اساس آن، اقسام مقولات دستوری لغات/ عبارات مشخص شده؛ سپس با استفاده از روش¬های آماری، تفاوت معنادار پویا الگوهای فردی و چگونگی تأثیر آنها بر طراحی آزمون¬ها مورد بررسی قرار گرفته است. پیشنهاد می¬شود این روش در انتخاب و طراحی آزمون¬های پیشرفت تحصیلی و بسندگی به¬کار برده شود؛ چراکه به نظر می¬رسد نظریة پویا الگوی فردی از لحاظ نظری و عملی برتر از سایر نظریه¬هاست. این مقاله، برتری¬های این نظریه را در طراحی آزمون¬های تک مورد استفاده قرار داده، ارزیابی می¬کند.
کلیدواژه¬ها: آزمون¬سازی، آزمون تک، نظریة پویا الگوی فردی، بسندگی زبان فارسی.




اندازه¬¬گیری بسندگی زبان فارسی از طریق آزمون تک: از تئوری تا عمل
ابراهیم خدادادی
شهلا شریفی 
هانیه حسنی 
در حوزة آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان در چند دهة اخیر، برای آموزش رسمی و برنامه¬ریزی¬شدة زبان فارسی، کتاب¬های آموزشی متعددی تألیف شده است؛ اما در این بین، یکی از مؤلفه¬های مهم در آموزش، آزمون¬سازی است که تاکنون مورد کنکاش وسیعی قرار نگرفته است. در مقالة حاضر کوشیده¬ایم ضمن معرفی آزمون تک، به چگونگی طراحی آن در زبان فارسی برای اندازه¬گیری میزان بسندگی زبان بپردازیم. متون بررسی¬شده در این مقاله، به صورت روش¬مند یعنی تناسب آنها با سن، میزان علاقه¬مندی و سطح بسندگی آزمودنی¬ها انتخاب شده¬اند؛ هم¬چنین با استفاده از روش پیشنهادی کلین ـ بریلی، دومین بخش دومین کلمة به¬کاررفته در جملة دوم به بعد در هر متن، حذف و به یک نمونة آزمون تک تبدیل شده است؛ سپس اعتبار و روایی آزمون تک، با استفاده از روش¬های آماری و هم¬چنین با آزمون بسندگی چهارگزینه¬ای استاندة زبان فارسی که ثریا موسوی آن را طراحی کرده، تعیین شده است.
کلیدواژه¬ها: آزمون¬سازي، آزمون تک، بسندگی زبان فارسی، متن فارسی، روايي.



روش بینامتنیت در آموزش زبان فارسی
مینا دارابی امین
ندا اکبر نژاد
پس از آن¬که ژولیا کریستوا، نظریة بینامتنیت را پیشنهاد و مطرح کرد، زبان نوعی متن درنظر گرفته شد؛ به¬عقیدة کریستوا، متن نظامی از نشانه¬هاست. جای تردید نیست که هر زبان متشکل از مجموعه¬ای از نشانه¬هایی است که اغلب در میان دیگر نظام¬های نشانه¬ای زبانی نیز یافت می¬شوند. در روش¬های نوین آموزش زبان، به¬مدد همین اشتراک نشانه¬ای است که زبان¬آموز می¬تواند تجربۀ زبان¬آموزیِ خود را در کنار دیگر تجربیات زندگی¬اش، ازجمله تجربۀ تاریخی، ادبی و فرهنگیِ خود بازیابی کرده، به درک جامعی از زبان دیگر برسد. در این فرایند، بازشناسیِ عوامل دیرآشنای یک زبان با تکیه بر روش بینامتنیت، از عوامل مشترک آوایی و ساختاری جملات گرفته تا عوامل ادبی و فرهنگی، می¬تواند در آموزش مؤثر واقع شده، پیش¬متن¬هایی را در ذهن زبان¬آموز ایجاد کنند که به زبان¬آموز اجازه مىدهند تا در خوانش خود از زبان مقصد، آن را درگذر از متنهاى پيشين (در زبان مبدأ) درك كند. به این ترتیب، شایسته است بینامتنیت به¬عنوان رویکردی نوین در روش¬شناسیِ آموزش زبان مورد توجه و مطالعۀ بیشتر قرار گیرد. در این مقاله تلاش کرد¬ه¬ایم با تکیه بر روش بینامتنی، آموزش زبان فارسی به فرانسوی¬زبانان را مورد بررسی قرار دهیم.
کلیدواژه¬ها: بینامتنیت، نظام زبانی، نظام نشانه¬ای، زبان فارسی¬، آموزش.


آموزش مهارت نوشتن در دورة ابتدایی: هدفمند یا کلّی و مبهم؟
مریم دانای طوس
مهارت¬های زبان فارسی از دورة ابتدايی شکل¬¬ می¬گیرد و آموزش آنها در تمام سال¬های مدرسه ادامه می¬يابد. برای اين¬که دانش¬آموزان بتوانند به¬خوبی منظور خود را متناسب با مخاطب و موقعيت بنویسند، بايد خرده¬مهارت¬های مربوط به نوشتن به آنها آموزش داده شود؛ درحالی¬که در وضعیت کنونی، آموزش نوشتن بيشتر، با توجه به شمّ و تجربة فردی مؤلّفان کتاب¬های درسی، برنامه¬ریزی می¬شود. شاهد اين ادعا، نبود هدف¬های آموزش مهارت نوشتن به¬صورت سطح¬بندی¬شده است. هدف این مقاله، تبیین موارد قوت و ضعف راهنمای برنامة درسی زبان فارسی برای دورة ‌ابتدایی، به¬لحاظ توجه به عمق و گسترة  آموزش نوشتن است. برای نیل به این هدف، محتوای برنامة درسی زبان ملّی آمریکا (ایالت نیوجرسی، 2004) ، انگلستان (2007)، استرالیا (1998) و راهنمای برنامة درسی زبان فارسی دورة ابتدايی ایران (ویراست 1388)، به شیوة کیفی تحلیل شدند. یافته¬های این پژوهش نشان داد که در چارچوب برنامة درسی زبان ملّی کشورهای مورد نظر، مهارت نوشتن و خرده¬مهارت¬های آن، به¬دقت تعـریف شـده و راه¬کار آموزش آنها در پایه¬های مختلف تحصیلی، به¬روشنی بیان می¬شوند. امّا در چارچوب برنامة درسی زبان فارسی، مهارت نوشتن امری بدیهی فرض می¬شود؛ چراکه تعریف نشده، خرده¬مهارت¬های آن نیز معرفی نمی¬شوند. همین امر به تدوین هدف¬های آموزشی کلّی و مبهم برای آن انجامیده است.
کلیدواژه¬ها: مهارت نوشتن، برنامة درسی زبان فارسی، هدف¬های آموزشی، دورة ابتدایی.
فرصت¬ها و چالش¬های آموزش زبان فارسی به روسی¬زبانان
ليلا درويشعلي پورآستانه
دكتر علي صفايي
با وجود ریشة هند و اروپایی مشترک زبان فارسی و روسی، تنها در برخی واژگان با هم اشتراک زبانی دارند و در حوزة صرف افعال شخص و شمار و پایانه¬های کلمات، به قواعد زبان عربی نزدیک¬ترند؛ به گونه¬ای که فارسی¬زبانان که با زبان عربی آشنایی دارند، راحت¬تر می¬توانند زبان روسی بیاموزند. با وجود محدودیت¬های موجود در آسیا، روسیه اقدامات چشم¬گیری برای تعامل فرهنگی و زبانی با ایران ترتیب داده است. اهمیت آموزش زبان فارسی به روس¬زبانانان در این است که روسیه طی سال¬های اخیر، در مقایسه با سایر کشورهای اروپایی، مناسبات فرهنگی، تجاری و سیاسی خوبی با ایران داشته است؛ اگراین تعامل¬ها در قالب گسترش آموزش زبان فارسی در دانـشگاه‌های روسیه با اعزام اساتید ایرانی ادامه یابد، به تحکیم و استمرار روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی نیز کمک خواهد کرد. مقالة حاضر می¬کوشد با رویکرد توصیفی ـ تطبیقی، ضمن تشریح وضعیت آموزش زبان فارسی در روسیه، راه¬کارهایی را برای آموزش مجازی به روس¬زبانان و برطرف کردن محدودیت پژوهش و چاپ و نشر الکترونیک عرضه کند.
کلیدواژه¬ها: آموزش، پژوهش، زبان روسي، زبان فارسي، مكالمه.


نقش دفتار رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ترويج زبان و ادبيات فارسي
عليرضا دولتشاهي
در اين مقاله برآنيم تا با تأكيد بر نقش زبان فارسي بهعنوان دومين زبان جهان اسلام و پيوند ناگسستني آن با زبانهاي هند و اروپايي، به بررسي وظايف دفاتر رايزنيفرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ترويج و گسترش اين زبان درميان غيرفارسيزبانان بپردازيم. به عقيدة نگارندة اين مقاله، رواج و احياي زبان فارسي در ديگر كشورها، به موارد ذيل بستگي دارد:
1ـ پايان دادن به وابستگي نهاد نمايندگي فرهنگي به سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و ايجاد وابستگي اين نهاد به شوراي گسترش زبان فارسي؛
2ـ استفاده از دانشآموختگان رشتههاي ايرانشناسي و آموزش زبان فارسي در مقام رايزن فرهنگي؛
3ـ استاندارد كردن منابع آموزش زبان فارسي براي استفاده در كلاسهاي آموزشي خارج از كشور؛
4ـ ارتباط مداوم با كرسيهاي آموزش زبان فارسي در دانشگاههاي كشور ميزبان؛
5ـ برگزاري امتحان سراسري و جهاني زبان و ادبيات فارسي و در نظر گرفتن جوايزي نظير اعطاي بورس تحصيلي به برگزيدگان اين آزمونها؛
6ـ برپايي دورهاي هفتههاي فرهنگي ايران با حضور شاعران، نويسندگان و اهالي فرهنگ ايران.
كليدواژهها: گسترش زبان و ادبيات فارسي، رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران، اسلام، زبانهاي هند و اروپايي.
اهداف آموزش و گسترش زبان فارسی از دیدگاه صاحب¬نظران
دکتر محمد دیانتی
مقالۀ حاضر به بررسی اهداف آموزش زبان به¬طور عام و زبان و ادب فارسی به¬طور خاص می¬پردازد. برخی صاحب¬نظران، سه سطح آموزش زبان را بازشناسانده¬اند و سه هدف کلّی (اجتماعی، هنری و فلسفی) در آموزش زبان تشخیص داده¬اند. برخی به اهداف تربیتی توجّه کرده¬اند و آموزش زبان را زمینه¬ساز سیاست فرهنگی و توسعۀ ملّی دانسته¬اند و آموزش زبان را ابزاری برای تبیین فرهنگ معرّفی کرده¬اند. گروهی دیگر با توجّه به جغرافیا و نوع کارایی و بهره¬ای که از زبان خاصّی حاصل می¬شود، برای آن اهداف ویژه¬ای مطرح کرده¬اند. این اهداف در آموزش زبان، انگیزه¬آفرین، ایجاب¬کنندۀ شیوه و روش خاص و نیز مبیّن مهم¬ترین نوع رفتار اجتماعی است. برخی صاحب¬نظران، اهداف آموزش و گسترش زبان فارسی را به اهداف کلّی، آموزشی و مهـارتی تقسیم کرده¬اند که هریک به نوبۀ خود، زیرمجموعه¬هایی دارد. این مقاله، پس از توصیف و تحلیل دیدگاه¬های مزبور، با توجّه به وضعیت کنونی منطقه و جهان، به تبیین اهدافی متناسب و هماهنگ با وضعیت موجود می¬پردازد که در پالایش و آرایش فرهنگ عمومی منطقه و جهان نقش¬آفرین خواهد بود.
کلیدواژه¬¬ها: آموزش زبان فارسی، ادبیات فارسی، دیدگاه¬ها، اهداف، فرهنگ.





شيوه¬هاي آموزش الفباي زبان پارسي به زبان¬آموزان خارجي
نفیسه رئیسی
نخستين گام آموزش نوشتن در هر زباني، ياد دادن الفباست. در کتاب¬ها و منابعي که براي آموزش زبان فارسي نگاشته شده، از روش¬هاي گوناگوني براي اين هدف استفاده شده است. اين مقاله در ابتدا به  بررسي سير تاريخي آموزش الفباي فارسي پرداخته، سپس شيوه¬هاي¬ آموزشي تصويري، نوشتاري و صوتي الفبا را با توجه به محيط آموزشي و زبان¬آموزان، طبقه¬بندي کرده و در پايان، کاميابي هر شيوه را بررسي کرده است.
کليدواژه¬ها: الفباي زبان فارسي، زبان¬آموزان خارجي، منابع آموزش زبان فارسي.












روش¬ها و راه¬كار¬¬¬¬هاي آموزش آرایه¬های ادبی به غیر¬فارسی¬زبانان
عبد¬الله راد¬مرد
هما رحمانی
یکی از راه¬های آشنایی با فرهنگ هر ملت، مطالعة آثار ادبـی اسـت. ادبـیات فـارسی به¬سبب غنای ملی و اسلامی، تأثیری شگرف بر ادبیات و فرهنگ دیگر ملل داشته است. بهره¬گیری از این ادبیات در انتقال آن به غیر¬فارسی¬زبانان امری مفید و ضروری است؛ زیرا گذشته از این¬که آموزش ادبیات، فارسی¬آموزان را در یـادگیری زبان ادبی یاری می¬رساند، آنها را با فرهنگ غنی این مرز و بوم آشنا کرده، حس زیبایی¬شناسی و ذوق ادبی آنها را تقویت می¬کند. دانستنی است که برای خوانش هر متن ادبی، ابتدا باید بر زبان ارتباطی و ارجاعی آن زبان تسلط کافی یافت؛ سپس با انتخاب متونی که از لحاظ محتوای زبانی، فرهنگی و ارزش ادبی غنی بوده و با سن، میزان تحصیلات، محیط اجتماعی و باورهای زبان¬آموزان تناسب دارد، کار آموزش را آغاز کرد. در این بین، آرایه¬ها و فنون ادبی ـ بلاغی از مؤلفه¬های برجستة¬ متون ادبی به¬شمار می¬روند که در ادبیّت بخشیدن به کلام، نقش مهمی را ایفا می¬کنند. در این مقاله سعی شده، ضمن بیان ضرورت و لزوم یادگیری آرایه¬های ادبی، آگاهی زبان¬آموزان از تحولات تاریخی و معنایی آرایه¬ها، آگاهی از میزان تأثیر کاربرد فنون ادبی در قدرت بیان گوینده، آگاهی از کاربرد هنرمندانة آرایه¬ها، امکان تحلیل اثر و تعیین ارزش ادبی آن و....، راه¬کارهایی برای بهتر شدن فرایند یادگیری زبان¬آموزان پیشنهاد دهد؛ مانند: کمک گرفتن از متون ادبی متعلق به فرهنگ زبان¬آموزان؛ توجه به آرایه¬های جذاب و پر¬کاربرد؛ دسته¬بندی آرایه¬ها ازلحاظ شباهت ظاهری و توجه به تحولات تاریخی آرایه¬ها. توجه به این اصول، مسیر فراگیری صنایع و فنون ادبی را برای فارسی¬آموزان هموار و انگیزه¬ای بیش از پیش برای مطالعة آثار ادبی در آنها ایجاد می¬کند.
کلید¬واژه¬ها: آموزش زبان فارسی، متون ادبی، آرایه¬ها، غیر¬فارسی¬زبانان.



















ترویج و تقویت زبان و ادبیات فارسی در مصر، فرصت¬ها؛ چالش¬ها
ابوالفضل رحمنی
دکتر فرامرز میرزایی
پیوند فرهنگی ایران و مصر، با توجه به اسناد و مدارک تاریخی، پیشینه¬ای دیرینه دارد و قدمت آن به ابتدای نیمة دوم هزارة اول ق.م، زمان حکومت هخامنشینان می¬رسد. در دنيای مدرن، برای گسترش شناخت و نفوذ بر ديگر ملت¬ها، گسترش زبان و ادبيات، اولين و مهم¬ترين راه¬کار محسوب مي¬شود؛ از اين رو، برای احيای مجد و عظمت زبان و ادبيات فارسی در مصر و برقراری روابط شایسته با این کشور، گسترش زبان و ادبيات فارسی بسيار اهميت دارد. سؤال اين اسـت که بـرای تحقق این هـدف، چـه راه¬کارهایی وجود دارد؟ پاسخ گفتن به این سؤال، هدف اصلی نگارش این مقاله است. بعضی از مواردی که در متن مقاله به آن پرداخته شده، عبارتند از:
1. تعدیل برنامة آموزشی وگنجاندن بیشتر دروس محاوره در واحدهای درسی؛
2. ایجاد مراکز فرهنگی ـ آموزشی ویژة آموزش زبان فارسی و مجهز به سیستم سمعی و بصری؛
3. اعطای فرصت¬های تحصیلی و تحقیقی در ایران به دانشجویان مقاطع بالاتر؛
4. اعطای فرصت¬های شرکت در دوره¬های دانش¬افزایی مرکز گسترش زبان و ادبیات فارسی؛
5.گسترش روابط علمی و فرهنگی میان استادان مصری و ایرانی؛
6. تهیه و تدوین منابع آموزشی مناسب برای علاقه¬مندان خارجی؛
7. شرح و توضیح کتاب¬های کهن و منابع سنتّی¬ای که در حوزه¬های علمیة مصر تدریس می¬شود؛
8. برگزاری سمینارها و همایش¬هایی برای شناساندن ادیبان و آثار ادبی معروف فارسی؛
9. برگزاری دوره¬های چندروزة دانش¬افزایی؛
10. استفاده از واژه¬ها و اصطلاحات فارسی رایج در منطقه؛
11. پشتيباني از انجمن فارسی با هدف زمينه¬سازی لازم برای گسترش زبان و  ادبيات فارسی (این انجمن فقط جنبة تبلیغاتی دارد و تنها در زمینه¬های فرهنگی مانند برگزاری سمینارها و نشست¬ها فعالیت می¬کند).
کلیدواژه¬ها: زبان و ادبیات فارسی، گسترش زبان فارسی، مصر.













چگونگی روند ترویج زبان و فرهنگ پارسی در زبان عربی
مريم رحيمي
صدیقه زینلي
زبان فارسی مانند زبان¬های ديگر، در گذر زمان پیوسته در حال تغيير بوده است. ترویج و نفوذ واژگان پارسی به سایر زبان¬ها، نشانة اصالت، گستردگی و جایگاه حائز اهمیت آن در تمامی دوران¬هاست. در محافل مختلف ادبي و علمي، بیشتر از چگونگي تأثيرات زبان¬هاي ديگر، خصوصاً زبان عربي، بر زبان و ادبيات فارسي سخن به ميان آمده است. زبان عربي به¬دليل ويژگي¬هاي خاص جغرافيايي ايران و نفوذ در حوزة دين و مذهب و نشر بسياري از كتب اسلامي به اين زبان، تأثيرات فراواني بر زبان فارسي گذاشته است. اما نكتة جالب توجهی كه در اين مقاله به آن پرداخته ¬شده ¬است، تأثيرپذيري زبان عربي از زبان فارسي و اصطلاحاً قرض¬گيري زبان عربي از فارسي است. بسیاری از کلمات مشترک فارسی و عربی ریشة فارسی دارند. همة این کلمات یا به¬طور کامل فارسی¬اند یا معرب. بر این اساس، نگارندگان اين مقاله به بررسي مفهوم قرض¬گيري و ارتباطات بين زبان عربي و فارسي و بيان برخي از مصاديق اين تأثيرپذيري پرداخته¬اند؛ به¬علاوه، روند گسترش فرهنگ و زبان فارسی در میان جامعة عرب نیز مورد تحلیل قرار گرفته است. ضمن این بررسی، نقش و جایگاه جالب توجه زبان فارسی در دگرگونی¬های زبان عربی مورد پژوهش قرار گرفته، مشخص شد آثار علمی و ادبی ایرانیان به زبان عربی، تأثیری عمیق بر فرهنگ عربی گذاشته و ایرانیان در دورة اوج نفوذ سیاسی خود، تا آن¬جا¬که توانسته¬اند، تمدن خود را با استفاده از زبان، توسعه داده و عرب¬ها از این علوم و فنون ترجمه¬شده نهایت استفاده را برده¬اند.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، ترویج، قرض¬گيري، زبان عربی، تأثيرپذيري، نفوذ واژگان، تغییر زبانی.





















آموزش اصطلاحات وتعارفات زبان فارسی و تأثیر آن بر میزان درک متقابل در گفت¬وگوی زبان¬آموزان غیرفارسی¬زبان
نسترن رستم¬زاده
یکی از مواردی که در زمینۀ آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، کمتر مورد توجه قرار گرفته ¬است، آموزش اصطلاحات زبان فارسی است که بی¬شک، در برقراری ارتباطات و تعاملات روزمره نقش تسهیل¬¬کننده دارند. هدف از نگارش این مقاله، یافتن راه¬کاری برای آموزش اصطلاحات به روشی معناشناختی و با استفاده از جدیدترین راهبردهای آموزشی است. در مقالة حاضر، ابتدا به معرفی اصطلاحات و اصول آموزش گفت¬وگو پرداخته شده ¬است. برای انجام این پژوهش، تعدادی اصطلاحات سطح پایه و میانی انتخاب و به¬صورت 12 درس تکلیف¬محور تدوین شدند. پس از برگزاری پیش¬آزمون، زبان¬آموزان به دو گروه تقسیم شدند. گروه آزمایش، افزون ¬بر کلاس¬های عمومی خود، تحت آموزش خاص اصطلاحات قرار گرفتند و گروه کنترل، تحت هیچ آموزش خاصی در این زمینه قرار نگرفتند و تنها در کلاس¬های درس عمومی شرکت کردند. پس از گذشت حداقل چهار هفته، هر دو گروه در پس¬آزمون شرکت کردند. پیش¬آزمون و پس¬آزمون، با تکیه بر بررسی میزان درک متقابل در گفت¬وگو طراحی شدند. با توجه به عملکرد دو گروه آزمایش و کنترل در پیش¬آزمون و پس¬آزمون و میزان پیشرفت گروه آزمایش و تفاوت نتایج آزمون¬های دو گروه، نشان داد که آموزش مشخص اصطلاحات به¬طور مجزا و جداگانه از دروس دیگر، به نحو چشم¬گیری بر درک زبانی زبان¬آموزان، به¬ویژه درک متقابل گفتاری (موضوع این پژوهش)، تأثیرگذار بوده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان،گفت¬وگو، تعارف.

نگاهی به مطالعات زبان فارسی و ایران¬شناسی در دانشگاه پنجاب
دکتر نجم¬الرشید
گروه ادبیات فارسی دانشگاه پنجاب لاهور، با بیش از یک قرن پیشینه به¬سبب تدریس زبان و ادب فارسی و تحقیقات بسیار باارزش و معتبر، در جهان علم و ادب شهرت ویژه¬ای دارد. دانشگاه پنجاب، تنها دانشگاه پاکستان است که از لحاظ تعداد کرسی¬های ایران¬شناسی، دانشجویان، انتشار کتاب¬های فارسی، برنامه¬های آموزشی و تعداد دانشجویان، زبان و ادب فارسی را به¬صورت جامع عرضه می¬کند. این گروه تنها گروه فارسی در پاکستان است که مجله¬ای علمی ـ پژوهشی به نام سفینه را به زبان فارسی منتشر می¬کند.
برگزاری کنگره¬های گوناگون هم که هدف آن شناساندن اندیشه¬های متفکران و شاعران فارسی¬زبان بوده، از دیگر فعالیت¬های این گروه است. در دانشگاه پنجاب، غیر از گروه زبان و ادب فارسی، کرسی¬های مرتبط با ایران¬شناسی و زبان فارسی نیز وجود دارد که عبارت است از: کرسی فردوسی¬شناسی، کرسی مولوی¬شناسی و کرسی اقبال¬شناسی. این مقاله در بخش¬های ذیل تدوین شده است:
1ـ تاریخچة مختصر دانشگاه پنجاب؛ 2ـ برنامه¬های آموزشی فارسی؛ 3ـ معرفی استادان برجستة ایران¬شناسی؛ 4ـ تحقیقات و انتشارات فارسی؛ 5ـ کتابخانة مرکزی دانشگاه پنجاب؛ 6ـ پیشنهادها.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، ایران¬شناسی، دانشگاه پنجاب.


رويکردی به تأثير زبان فارسی در ترويج فرهنگ ايرانی در هند و راهکارهايي برای آينده
سميه رشيدی
 الناز معتمدی     
زبان يکی از مهم‌ترين ابزارهای انتقال فرهنگ و تمدن‌هاست. هم¬گام با جريان نفوذ زبان در مناطقی که زبان اصلی آنها غير از زبان مبدأ بوده، بخش‌هايي از فرهنگ برآمده از آن هم منتقل می‌شود. در اين ميان، زبان فارسی نيز در بسياری از کشورهای هم¬جوار ايران، نفوذ جالب توجهی داشته که به¬تبع آن، به انتقال بخش‌هايي از فرهنگ ايرانی ـ اسلامی و تحول در نظام فرهنگی آن کشور انجامیده است.
ترويج فرهنگ‌ ايرانی ـ اسلامی، درپی نفوذ زبان فارسی در کشورهايي چون چين، هند، ترکيه و... سابقه‌ای کم¬و¬بيش طولانی دارد که بررسی و شناخت ابعاد مختلف تأثيرگذاری اين دسته از فرهنگ‌های اشاعه‌يافته در کشورها، می‌تواند به¬مثابة راهکارهاي تجربه¬¬شده در آينده نیز راه¬گشا باشد.
هدف از اين مقاله، بررسی پيشينة نفوذ زبان فارسی در کشور هند و تحلیل تحولات فرهنگی و ادبی آن کشور تحت¬تأثير فرهنگ ايرانی‌ ـ اسلامی است؛ به نحوی که بتوان به تجاربی هدفمند در انتقال فرهنگ از رهگذر زبان فارسـی رسيد و در آینده، از آنها به¬عنوان دستاوردهايي برای آموزش زبان فارسـی به غيـرايرانيان در سـاير کشـورها بهره برد. ناگفته پيداست تنها راه رسيدن به آينده‌ای موفق در اين حوزه، شناخت موارد ضعف و علل موفقيت تجربيات گذشته است. درنتیجه¬گیری اين مقاله، سعی شده با پیشنهاد راه¬کارهايي عملی و موثق، بتوان روند ترويج فرهنگ و ادب ايرانی از طريق آموزش زبان به غيرايرانيان را بهبود بخشید.
کليدواژه‌ها: زبان‌ فارسی، آموزش زبان، تعاملات فرهنگی، فرهنگ ايرانی، هند.
نگرشی جدید به طبقه¬بندی نمودی فعل در زبان فارسی
والي رضايي
برخی دستورنویسان، افعال زبان فارسی را به انواعی تقسیم کرده¬اند. گروهی افعال را در گروه جای داده¬اند: لحظه¬ای و تداومی؛ ایشان افعالی مانند افتادن، نشستن، ایستادن و شروع شدن را لحظه¬ای و افعالی نظیر خوردن، بافتن و غلت خوردن را تداومی معرفی کرده¬اند. طبق تعریف آنها، فعل¬های لحظه¬ای بر حالات یا اعمال لحظه¬ای دلالت دارند؛ درحالی¬که افعال تداومی بیان¬کنندة حالات یا اعمالی هستند که با تداوم همراه بوده، ابتدا و انتهایشان مدنظر نیست. بعضی مورد دیگری را به این تقسیم¬بندی اضافه کرده¬اند؛ این گروه معتقدند برخی اعمال در یک لحظه اتفاق می¬افتند؛ اما پایان نمی¬یابند و ادامه پیدا می¬کنند؛ مانند: خوابیدن، نشستن، ایستادن، ماندن و چسبیدن که افعال لحظه¬ای ـ تداومی نامیده می¬شوند.
در این مقاله، به بررسی طبقه¬بندی افعال در چارچوب دستور نقش و ارجاع خواهیم پرداخت. در این دستور، چهار طبقة اصلی افعال عبارتند از: حالت، تحققی، تکمیلی و کنشی. این چهار نوع فعل بر چهار نوع وضعیت امر شامل وضعیت، رخداد، فرآیند و عمل منطبق¬اند. برای مشخص کردن نوع فعل، از آزمون¬های نحوی و معنایی خاصی استفاده شده است. نتیجة استفاده از آزمون¬ها در بررسی افعال مختلف نـشان داد که می¬توان این نوع دسته¬بندی را در مورد زبان فارسی اعمال کرد و زبان فارسی مانند بسیاری از زبان¬ها، جهانی بودن این طبقه¬بندی را تأیید می¬کند. هم¬چنین این طبقه¬بندی در مقایسه با آنچه دستورنویسانی چون وحیدیان کامیار و جهان¬پناه تهرانی عرضـه کرده¬اند، کامل¬تر بوده، می¬تواند رفتارهای متفاوت افعال را توجیه کند؛ برای مثال آنـچه در تقسیم¬بندی وحیدیان کامیار به¬عنوان فعل تداومی معرفی شده، در این تقسیم¬بندی به دو دستة کنشی و تکمیلی تقسیم می¬شود؛ هم¬چنین با استدلال نشان خواهیم داد که آنچه به¬عنوان فعل لحظه¬ای ـ تداومی مطرح شده، به معانی مختلف یک فعل مربوط است. مزیت دیگر این دسته¬بندی این است که می¬توان میان نمود دستوری به¬مثابة مقوله¬ای تصریفی و نمود واژگانی که به نوع فعل بستگی دارد، تمایز قائل شد؛ تمایزی که از دید بسیاری از دستورنویسان پنهان مانده است.
کلیدواژه¬ها: نمود دستوری، نمود واژگانی، فعل لحظه¬ای، فعل تداومی، زبان فارسی.
















راه¬کاری برای واژه‌سازی گسترده و نظام‌مند در گونة علمی زبان فارسی
عادل رفیعی
رضامراد صحرایی
ازجمله مهم¬ترین مباحث در پرداختن به گونة علمی زبان فـارسی، ضـرورت انجام معادل¬سازی نظام‌مند، خودکار و گسترده درمقابل سیل واژه¬هـا و اصطلاحـات واردشـده به زبان فـارسی اسـت. در مـورد نحوة معادل‌یـابی، معادل¬سـازی و ارزیابی مـعادل‌هـای به¬دسـت¬داده¬شده در رشته‌های مختلف علمی، مطالب متنوعی بیان شده؛ اما اغلب کارهای صورت¬گرفته در این زمینه، فاقد نگرشی کل‌گرا به واژه‌سازی در گونة علمی زبان فارسی هستند و صرفاً به ارزیابی معادل‌های پیشنهاد¬شدة قبلی و ذکر دلایل قبول شدن یا نشدن آنها پرداخته‌اند. از میان معدود آثاری که نگرشی کلی به موضوع داشته و سعی کرده‌اند راه¬کاری کلی پیشنهاد دهند، می‌توان به کتاب حق¬شناس (1380) اشاره کرد. مقالة حاضر بر آن است که در محدودة فرایند واژه‌سازی اشتقاقی، پس از تعیین زیرساخت‌های واژه‌های مشتق، چارچوبی فراهم کند که تا در آن امکان شناسایی نظام‌مند ابزارهای لازم زبان فارسی برای واژه‌سازی کلی ـ دست¬کم در حوزة اشتقاق ـ فراهم شود. برای رسیدن به این هدف، ابتدا زیرساخت‌های واژه‌های مشتق گونة علمی فارسی مشخص، سپس با زیرساخت‌های واژه¬های مشتق گونة علمی زبان انگلیسی مقایسه شدند تا مشخص شود گونة علمی زبان فارسی در چه زیرساخت‌هایی ابزارهای اشتقاقی لازم را ندارد. در صورتی که خلاء زیرساختی مورد نظر را هیچ فرایند واژه‌سازی دیگری در زبان فارسی، پر نکند، این نوع زیرساخت، زیرساخت مورد نیاز زبان فارسی خواهد بود. بدین ترتیب، نوع وندهای مورد نیاز برای واژه‌سازی در گونة علمی زبان فارسی به¬دست داده می‌شود. پس از مشخص شدن زیرساخت وندهای مورد نیاز، به برخی تجربه‌های موفق پیشین و منابع احتمالی به¬دست آوردن این نوع وندها اشاره می¬شود.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، واژه¬سازی، گونة علمی زبان فارسی.





















بررسی انتقادی فرهنگ¬های دو زبانه (فارسی ـ خارجی)
در حوزة آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
زهرا روحی
اهمیت و جایگاه ویژة فرهنگ¬های دو زبانه (فـارسی ـ خـارجی)، ضـروری¬ترین و مهم¬ترین مرجع مورد استفادة زبان¬آموزان غیرفارسی¬زبان، غیر قابل انکـار است. صـرف¬نظر از مباحث مربوط به کمیت فرهنگ¬های موجود، بررسی تحلیلی و کیفی این مراجع، کاستی¬ها و نواقص بارزی را آشکار می¬کند که سبب غیرکاربردی شدن و مشکلات عدیدة زبان¬آموزان در استفاده از آنها می¬شود. در این مقاله، با رویکردی انتقادی، به بررسی برخی کاستی¬ها و نواقص موجود در این فرهنگ¬ها، با توجه به عواملی نظیر تشخیص نیاز و سطح مخاطب، تعداد کلی واژگان و نیز واژگان پربسامد و دیگر عبارات و اصطلاحات کاربردی، پیکره و مجموعة دادگان مورد¬استفاده و... پرداخته شده و در پایان، به ضرورت ویرایش، تصحیح و بازبینی این مراجع با هدف کاربردی شدن هرچه بیشتر و تسهیل استفاده از آنها برای زبان¬آموزان، اشاره شده است.
کلیدواژه¬ها: واژه¬نامه (فارسی ـ خارجی)، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، نقد کیفی.





تأثیر زبان مادری در یادگیری زبان دوم در فارسی‌آموزان عرب‌زبان
مهسا رون 
روان¬شناسان رفتارگرا و زبان¬شناسان، معتقدند چند عامل بر کیفیت یادگیری زبان دوم تأثیر می‌گذارد. برخی از این عوامل عبارتند از: ویژگی‌های روان¬شناختی زبان‌آموز، انگیزه، نگرش و عوامل اجتماعی ـ فرهنگی محیط وی. گذشته از عوامل مذکور، زبان مادری زبان‌آموز نیز بر کیفیت یادگیری زبان دوم تأثیر می‌گذارد که این عامل را می‌توان در سه حوزة بازدارندگی، تداخل و خطاهای زبانی مورد بررسی قرار داد.
نگارنده در این مقاله می‌کوشد تأثیر مداوم خصوصیات زبان مادری زبان‌آموز را در یادگیری زبان دوم، به‌خصوص درمیان فارسی‌آموزان عرب‌زبان بررسی کند. امید است تحلیل و بررسی اجمالی این تأثیرات، در ارتقاء کیفیت آموزش زبان فارسی به این گروه از فارسی‌آموزان مؤثر باشد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، زبان دوم، زبان مادری، زبان  عربی.







مطالعۀ برنامه¬ریزی آموزش مهارت¬های گوش دادن و سخن گفتن  زبان فارسی در دورۀ ابتدایی ایران و مقایسۀ آن با کشورهای آمریکا و فنلاند

آرزو زرزا
 هدف از نگارش این مقاله، بررسی تطبیقی برنامه¬ریزی و مؤلفه¬های آموزش مهارت¬های گوش دادن و سخن گفتن در برنامة درسی آموزش¬و¬پرورش  ایران و کشورهای فنلاند و آمریکا به¬منظور گزینش الگوی مناسب برای ایران است. روش پژوهش، تحلیل کیفی محتواست. داده¬های این پژوهش عبارتند از برنامۀ درسی زبان فارسی دورۀ ابتدایی ایران (نسخۀ ویرایش¬شدۀ تابستان 1386)، برنامۀ درسی مهارت¬های زبانی آمریکا (2004) و برنامۀ درسی زبان ملی فنلاند (آخرین نسخه) که با روش کتاب¬خانه¬ای و فیش¬برداری از اسناد و مدارک داخلی و خارجی جمع¬آوری شده است. در این مقاله، ابتدا برنامۀ درسی آموزش زبان ملی در دورۀ ابتدایی کشورمان و کشورهای آمریکا و فنلاند، از لحاظ آموزش مهارت¬های گوش دادن و سخن گفتن بررسی شده، سپس با مقایسۀ برنامه¬ریزی برای این مهارت¬ها در ایران و کشورهای آمریکا و فنلاند ـ که در زمینة برنامه¬ریزی برای آموزش زبان ملی در جهان موقعیت ممتازی دارندـ به موارد ضعف و قوت برنامه¬ریزی آموزشی در کشورمان پرداخته شده است. نتیجة بررسی¬ها نشان می¬دهد که نظام آموزشی کشورمان در زمینۀ آموزش زبان ملی، سنتی عمل می¬کند. هرچند که اقداماتی برمبنای نظریه¬های نوین زبان¬شناسی و رویکردهای جدید آموزشی برای اصلاح این برنامه¬ها صورت گرفته است، برنامه¬های زبان¬آموزی مخصوصاً آموزش مهارت¬های گوش دادن و سخن گفتن، با نیازهای جهان امروز هم¬گام نیست و مستلزم مطالعۀ منسجم¬تری، به¬ویژه در برنامۀ کشورهای موفق¬تر در این زمینه است.
کلیدواژه¬ها: مهارت زبانی گوش دادن، مهارت زبانی سخن گفتن، برنامۀ درسی زبان ملی، برنامه¬ریزی آموزشی، دورۀ ابتدایی.


























نقش و اهمیت بخش¬های فارسی در شبه¬قاره در توسعة زبان و ادب فارسی
پروفسور عراق¬رضا زیدی
در شبه¬قارة هند، منابع غنی علمی و ادبی به زبان فارسی بسیار است. وجود هزاران نسخۀ خطی فارسی اعم از نظم و نثر و کتب مختلف علمی، دینی، تحقیقی و فلسفی و صدها هزار نامه و رسالة فارسی در این دیار، بیان¬کنندة اهمیت منابع فارسی در این سرزمین پهناور است؛ بنابراین جا دارد ظرفیت¬های تحقیقی میان دو کشور شناسایی شده، گسترش یابد؛ هرچند همواره جمهوری اسلامی ایران به این موضوع اهمیت فراوان داده، آن را در صدر الویت¬های تحقیقی خویش قرار داده است، بازهم این کار نیاز به دقت و توجه بیشتر مسئولان ایران اسلامی دارد تا از منابع موجود فارسی در هندوستان که در حقیقت میراث کهن دو ملت بزرگ هند و ایران است، استفادة بهینه صورت گیرد. در این مقاله، ضمن معرفی فعالیت¬های صورت¬گرفته در بخش¬های فارسی، از جمله رایزنی فرهنگی ج.ا.ا در شبه¬قاره، از ظرفیت¬های موجود در کشور هند برای گسترش زبان فارسی سخن به میان آمده است؛ هم¬چنین راه¬کارهایی برای توسعة روابط فرهنگی با هند و نیز جذب و تشویق دانشجویان به فراگیری زبان و ادبیات فارسی، پیشنهاد شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، تعاملات فرهنگی، رایزنی فرهنگی، شبه¬قارة هند.




کنش گفتاری عذرخواهی در بلوچی سراوانی
صدیقه زینلی
کنش گفتاری عذرخواهی که از دل مطالعات ادب زبانی برآمده است، تاکنون حوزة جالبی برای علاقه¬مندان به بررسی¬های اجتماعی ـ زبانی بوده است.
این مقاله، می¬کوشد با در نظر گرفتن تسلط اجتماعی یا قدرت مخاطبان، راهبردهای عذرخواهی و نحوة ترکیب آنها در بلوچی سراوانی را بر اساس پروژة بازبینی¬شدة درک کنش¬های گفتاری بین¬فرهنگی (CCSARP) استخراج کند که توسط بلام-کالکا، هاوس و کاسپر (1989) پیشنهاد شده است. جامعة آماری تحقیق، شامل 100 دانشجوی مشغول به تحصیل در دانشگاه آزاد اسلامی واحد سراوان است. شیوة گردآوری داده¬ها بر اساس پرسش¬نامة اصلاح¬شدة آزمون تکمیل گفتمان (DCT) صورت پذیرفته که نخستین بار توسط بلام-کالکا در سال 1982 ابداع و به¬کار گرفته شد. این پرسش¬نامه که به زبان بلوچی سراوانی آماده شده، شامل پنج موقعیت گفتمانی است و مخاطب گویشوران را در هر موقعیت، افرادی با موقعیت¬های بالاتر (استاد)، برابر (هم¬کلاسی) و پایین¬تر (نظافت¬چی کتاب¬خانه) اجتماعی تشکیل می¬دهد. یافته¬های تحقیق حاکی از آن است که تسلط اجتماعی مخاطبان در انتخاب و نحوة ترکیب راهبردهای عذرخواهی، در بلوچی سراوانی مؤثر است. راهبردهای به¬کار¬گرفته¬شده توسط گویشوران، تا حد زیادی با راهبردهای انتخابی گویشوران در سایر زبان¬های مورد بررسی در پروژة CCSARP هم¬خوانی دارد؛ با وجود این، گویشوران بلوچی¬زبان سراوانی، راهبردها و اصطلاحات دیگری را همانند قسم خوردن به نام خدا و واژگان خطابی مرتبط با مذهب اسلام همانند خواهر و برادر به¬کار بردند که در پروژة مذکور پیش¬بینی نشده بود. این مسئله نشان می¬دهد کـه عـوامل مذهـبی، اجـتماعی و فرهنگی بر جامعة بلوچ¬زبانان تسلط دارد. علاوه¬بر این، به¬نظر می¬رسد نحوة ترکیب و به¬کارگیری راهبردهای مورد بررسی نیز از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است.
کلیدواژه¬ها: کنش¬گفتاری، زبان بلوچی سروانی، عذرخواهی.























مشکلات و راه¬کارهای آموزش تلفظ زبان فارسی به چینی¬ها
                                                                                  ندا سام
مقالة حاضر به بررسی مشکلات و راه¬کارهای آموزش تلفظ زبان فارسی به چینی¬ها می¬پردازد. برای دستیابی به این هدف، بعد از استخراج حوزه های مشکل آفرین تلفظ زبان فارسی برای گویشوران زبان چینی از منابع مختلف آواشناسی، راه¬کارهای مناسب برای آموزش تلفظ زبان فارسی پیشنهاد کرده است. در این مقاله، ابتدا نظام آوایی زبان فارسی با زبان چینی مقابله شده است؛ سپس برای واج هایی که در سطح چهارم دشواری قرار می گیرند، درس هایی به روش ارتباطی تدوین و تدریس شده و در پایان نتایج به¬دست¬آمده از اجرای درس¬ها، در دو گروه کنترل و آزمودنی مورد بررسی قرار گرفته است. لازم به ذکر است که گروه کنترل و آزمودنی هریک شامل سـه فارسی¬آموز بودند که در مؤسسۀ دهخدا و دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) قزوین مشغول یادگیری زبان فارسی هستند. برای تحلیل آماری داده ها و نمایش نمودارها از نرم افزار  Excel و از Statview برای تعیین معنی¬داری تفاوت¬های مشاهده¬شده بین دو گروه کنترل و آزمودنی استفاده شده است. نتیجۀ بررسی نشان می¬دهد که آموزش تلفظ به روش ارتباطی، تأثیر جالب توجهی در بهبود تلفظ فارسی¬آموزان دارد.
کلیدواژه¬ها: بررسی مقابله¬ای، سطوح دشواری، آموزش تلفظ، فارسی¬آموز.





آموزش فعل فارسی به  فارسی¬آموزان غیرفارسی¬زبان
شهره¬السادات سجادی
ساختمان فعل در زبان فارسی، ساختمان متنوعی است. این ساختمان، را می¬توان به فعل ساده، مرکب، و پیشوندی تقسیم کرد. یکی از مسائلی که در آموزش زبان مطرح است، گزینش محتواست. برای این کار از دو نوع معیار، که معیار انتخاب واژگانی و دیگری انتخاب دستوری است، استفاده می‌شود. انتخاب واژگانی که باید زودتر تدریس شوند، تابع عوامل متعددی است؛ مانند: بسامد، دامنه، آموزش‌پذیری، همانندی، در دسترس بودن، دامنة شمول و توان تعریف. انتخاب دستور نیز در آموزش زبان، مبحثی مهم است و با درجه‌بندی ارتباط مستقیم دارد. دشواری ذاتی، بسامد، قابلیت یادگیری، فاصلة زبانی، سادگی و مرکزیت از جمله معیار‌های درجه‌بندی است. در این مقاله سعی شده است، آموزش فعل از وجوه دیگر بررسی شود. این تقسیم‌بندی براساس محتوای افعال، به لحظه‌ای، لحظه‌ای ـ تداومی و تداومی صورت گرفته ‌است.
کلیدواژه‌ها: آموزش زبان، آموزش فعل فارسی، لحظه‌ای، لحظه‌ای ـ تداومی، تداومی.







بررسي علمي ـ انتقادي متون آموزش زبان فارسي در جامعة المصطفي ¬العالمية
دكتر غلامعباس سعيدي
در طول تاريخ، پژوهشگران زيرشاخه¬هاي گوناگون دانش بشري ازجمله زبان¬شناسان، رابطة تنگاتنگي بين زبان يك ملّت از يك سو و جهان¬بيني و فرهنگ و تمدّن آن از سوي ديگر برقرار کرده¬اند. رابطۀ زبان فارسی و فرهنگ اسلامی نيز از دیرباز، رابطه¬ای دو سویه بوده است؛ به گونه¬اي كه زبان فارسي در طول تاريخ و هم¬اكنون، زبان دوّم جهان اسلام و زبان اوّل دنياي تشيّع بوده و هست. پس از پيروزي انقلاب اسـلامي و به¬ويژه پس از گسترش موج بيداريِ برخاسته از اين انقلاب، نظر بسياري از انديشمندان و صاحب¬نظران كشورهاي مختلف، به فرهنگ ايراني ـ اسلامي و به آموزه¬هاي پربار و ريشه¬دار تشيّع جلب شده است. بسياري از مردم كشورهاي ديگر به ايران مي¬آيند تا آموزه¬هاي ديني و فرهنگي را در مراكز ديني ايران فراگيرند و به كشور خود برگردند. بديهي است كه اينان در نخستين قدم، بايد زبان فارسي را بياموزند. معمولاً حوزة علميّه به¬ويژه جامعة المصطفي¬ العالميّة، به¬مثابة دانشگاهي بين¬المللي كه از حوزه مشتق شده، پذيراي اين جويندگان حقيقت در ايران است. اين نهاد علمي و فرهنگي، هر سال تعداد زيادي طلبة خارجي از بيش از 100 مليّت را می¬پذیرد و سال¬هاست كه در شهرهايي چون قم، مشهد، اصفهان، گرگان و... مراكز ويژه¬اي براي آموزش زبان فارسي به طلاب خارجي تأسيس و متون آموزشي متنوّع و خوبي تأليف كرده است. در اين مقاله به معرفي و بررسي علمي ـ انتقادي متون آموزش زبان فارسي در مراكز آموزش زبان فارسي جامعة المصطفي¬ العالميّة پرداخته¬ايم و خوبي¬ها و كاستي¬هاي آنها را با توجّه به زبان¬شناسي كاربردي، آموزش زبان و برنامه¬ريزيِ درسي بررسي كرده¬ايم.     
كليدواژه¬ها: آموزش زبان فارسي، متون آموزش زبان، جامعة المصطفي¬ العالميّة، زبان‌شناسي كاربردي، برنامه¬ريزي درسي، فارسي¬آموزان خارجي.


















پیشنهاد طرحی آواشناختی جهت پیش¬بینی خطاهای آوایی فارسی¬آموزان خارجی
دکتر غلامعباس سعیدی
یک فارسی¬آموز خارجی، در اوّلین روزها و ماه¬های یادگیری زبان فارسی دو مشکل بزرگ دارد: نخست این¬که هنگام شنیدن، نمی¬تواند آواهای زبان فارسی را در زنجیرۀ گفتار از هم تفکیک کند و به¬تبع آن، نمی¬تواند آنها را در یک نظام آوایی و واجی قرار دهد. دو دیگر آن¬که هنگام سخن گفتن، نمی¬تواند برخی از آواهای فارسی را تولید کند. او هنگام شنیدن و حتّی هنگام سخن گفتن، نظام آوایی و واجی مربوط به زبان مادری خود را به¬عنوان یک معیار به کمک می¬گیرد و ناخودآگاه آواهای زبان فارسی را بر اساس آن می¬شنود و می¬گوید و درنتیجه، مرتکب خطا می¬شود. این خطاها با توجه به توصیف دقیقی که آواشناسان از آواهای هر زبان ازجمله زبان فارسی می¬دهند، قابل پیش¬بینی و پیش¬گیری است. آواشناسان، آواهای هر زبان را به دو دسته تقسیم می¬کنند: هم¬خوان¬ها و واکه¬ها. در تولید هم¬خوان¬ها، سه مؤلّفۀ اصلی دخالت دارند: جایگاه تولید، روش تولید و حرکت یا سکون تارآواها. در تولید واکه¬ها هم دو مؤلفۀ اصلی دخالت دارد: بالا و پایین بودن زبان و عقب و جلو بودن آن. بیشترین خطاهای فارسی¬آموزان خارجی آن¬گاه روی می¬دهد که  یکی از پنج مؤلفۀ بالا را به¬درستی رعایت نمی¬کنند. رعایت نکردن هر مؤلفه، خطاهای آوایی مشخّصی را درپی دارد. این مقاله، با توجه به پنج مؤلفۀ بالا، طرحی را پیشنهاد می¬کند که به مدرسان زبان فارسی به خارجیان، این امکان را می¬دهد که خطاهای آوایی فارسی¬آموزان را پیش¬بینی و از وقوع آ¬نها پیش¬گیری کنند یا دست¬کم، با روشی علمی، برای رفع آنها بکوشند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، فارسی¬آموز، خطاهای آوایی، آواشناسی، نظام آوایی.
واكاوي خطاهاي دستوري فارسي¬آموزان عرب در فراگيري جمله¬هاي اسنادي فارسي
دكتر غلامعباس سعيدي
زبان¬هاي بشري در نهاد انسان ريشه دارند. اين حقيقت، زبان¬شناسان را به اين اعتقاد محكم رسانده كه زبان¬هاي مختلف بشري، ساختار مشابهي دارند. آنها براي نشان دادن اين حقيقت، از اصطلاح دستور جهاني بهره برده¬اند. زبان عربي و زبان فارسي افزون‌بر شباهت بسیار، پيشينة تاريخي و فرهنگي مشتركي دارند؛ حتّي امروز نيز به¬عنوان دو زبان مطرح در جهان اسلام، ارتباط خود را با هم حفظ كرده¬اند. با توجّه به داد¬و¬ستدهاي سياسي، فرهنگي و اقتصادي كشورمان با كشورهاي عرب منطقه، آموزش زبان فارسي به عرب¬زبانان و يادگيري زبان فارسي برای آنها اهميت ويژه¬اي پيدا كرده است. بي¬شك تداخل زبان مادري فارسي آموزان عرب، مانعي در راه فراگيري زبان فارسي به¬مثابة زبان دوم به‌حساب مي¬آيد. شباهت¬هاي ذاتي برخاسته از مشتركات دستور جهاني از يك سو و پيشينة تاريخي و فرهنگي مشترك دو زبان از سوي ديگر، اين مانع را بزرگ و مشكل¬آفرين كرده است. اين مقاله به تداخل ساختار دستوري جمله¬هاي اسنادي عربي به¬مثابة زبان اوّل فارسي¬آموز و تأثير آن در يادگـيري جمـله¬هاي اسـنادي فارسـي به‌عنوان زبان دوّم، مي¬پردازد. يافته¬هاي اين پژوهش به استادان آموزش زبان فارسي كمك مي¬كند اين¬گونه تداخل¬هاي زباني را پيش¬بيني كرده، برايشان چاره¬اي علمي بينديشند.
كليدواژه¬ها: آموزش زبان فارسي، تداخل زباني، جمله¬هاي اسنادي، زبان عربي، فارسي¬آموزان عرب¬زبان.

بررسی مجموعة زبان فارسی از منظر نظریة زبانی و نظریة یادگیری
مريم سلطاني
فعالان حوزة زبان و زبان¬آموزی از ابتدا تاکنون، انواع و اقسام روش¬ها و راه¬کارها را ابداع کرده و به¬کار گرفته¬اند که به¬وسیلة آنها، آموزش زبان را تسهیل کنند. پیش از هر چیز، باید درنظر داشت که یک طرح درس ویژة تدریس زبان دربرگیرندة جزئیات محتوای یک دورة آموزشی و فهرستی از مواردی است که می¬بایست در طول این دوره به فرد منتقل شوند. در طول تاریخ آموزش زبان، انواعی از طرح¬های درسی مطرح و معرفی شده¬اند که هر کدام در زمان خود کارآمدترین و نتیجه¬بخـش¬ترین محسـوب می¬شدند. این طرح¬ها عبارتند از: طرح درس ساخت¬گرا، نقشی ـ مفهومی، موقعیتی، مهارتی، تکلیف¬مدار و محتوامحور. روشن است که افراد برای رسیدن به اهداف گوناگون و متنوعی به زبان¬آموزی روی می¬آورند و همچنین نوع نیاز افراد است که سازنده و تعیین¬کنندة نوع هدف آنهاست؛ بنابراین لازم است در انتخاب طرح درس و نیز جمع¬آوری اقلام آموزشی و موضوعات دروس مختلف دقت و توجه ویژه¬ای به اهداف زبان¬آموز معطوف شود. در حوزة آموزش زبان فارسی نیز کوشـش¬هایی در سال¬های اخیر انجام شده که تازه¬ترین و معتبرترین آنها مجموعة زبان فارسی نوشتة صفارمقدم است. در این مقاله، با بررسی این مجموعه که شامل چهار جلد کـتاب دانش¬آموز و چهار جلد کتاب کار است، برآنیم که دریابیم مسئلة طرح درس چگونه در آن بازنمایی شده است؛ اما پیش از آن و پس از بررسی جلدهای 2 و 3 از نظر شیوة ارائة واژگان جدید، متوجه شدیم که واژه¬ها به روش¬های متنوعی به فارسی¬آموز شناسانده شده¬¬اند: آوردن واژه در میان متن، آوردن واژه در تمرینات و نکته¬ها، تعریف واژه در قالب جمله یا عبارت، استفاده از معادل انگلیسی، تصویر، واژه¬های مترادف و واژه¬های متضاد؛ در این میان استفاده از معادل انگلیسی بیشترین بسامد را داشته است. بازبینی چهار جلد کتاب دانش¬آموز از نظر ساختاری نیز نشان داد که نویسنده در تألیف این مجموعه، پیرو نظریة زبانی ساخت¬گرا و نظریة یادگیری رفتارگرا بوده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش، زبان، طرح درس، اهداف، کتاب زبان فارسی.
















ادب فارسی در جهان معاصر عـرب
(نقد و بررسی کیفی مقالات چاپ¬شده دربارة ادب فارسی در مجلات عربی)
علی سلیمی
پیمان صالحی  
مهدی مراتی 
از دیر زمان، پيوند میان دو ادبيات فارسی و عربی و تأثير و تأثر اين دو بر هم¬ديگر، همواره مورد توجه اندیشمندان بوده است؛ اما آن¬چه در سال¬های اخیر رخ داده و مایة تأسف شدید است، ضعیف شدن تدریجی این پیوند و به¬ویژه، حضور بسیار کم¬رنگ فرهنگ و ادب فارسی از لحاظ کمی و کیفی در عرصة مجلات عربی است؛ و به¬حدی رسيده که امروز در صدها شماره از مجلات عربی، گاهی مقالات مربوط به فرهنگ و ادب فارسی، بسيار اندک و در سطحی بسيار نازل منتشر می¬شود؛ تأسف¬انگیزتر آن¬که گاهی، آن¬چه دربارة ادبیات فارسی در این مجلات به چاپ می¬رسد، از زبان¬ انگليسی به عربی ترجمه شده است. در این مقاله، با واکاوی صدها شماره از این مجلات و با تحليلی مبتنی بر نشانه¬شناسی عناوین مقالات، میزان رابطة بین دو ادبیات، در مقایسه با دیگر ادبیا¬ت¬ها، از نظر کیفی بررسی شده است.
کلیدواژه¬ها: ادب فارسی، ادبیـات عربی، ارتبـاطات زبـانی، مجـلات عـربی، تحلیل نشانه¬شناسی. 


نقد شیوه¬های آموزش در رشتة دانشگاهی زبان و ادبیات فارسی
علی سلیمی
فروزان الهی
خسرو شهیدی 
در روزگار جهانی شدن و رقابت تنگاتنگ جوامع بشری، یگانه راه حضور مستمر و مؤثر در صحنة جهانی، ارتقاء کیفیت نظام آموزشی است؛ موضوعی که در دهه¬های اخیر، مهم¬ترین دغدغة کارشناسان مسائل تعلیم و تربیت در کشورهای درحال توسعه شده است. امروز مراکز دانشگاهی کشور ما، بیش از هر زمان دیگری، به تجدید نظر اساسی در شیوه¬های آموزشی نیاز دارد و در این میان، ایجاد دگرگونی در نظام آموزشی رشتة زبان و ادبیّات فارسی، با توجه به نقش این زبان در حفظ هویت ملی، ضرورتی اجتناب¬ناپذیر است. برنامه¬های آموزشی زبان و ادبیات فارسی، باید به دور از شور و شیدایی، که جزء ذاتی ادبیات است، طراحی و در آن، موازین علمی و استانداردهایی از قبیل: پرورش تفکر انتقادی، یادگیری معنادار و آموزش هدفمند رعایت شود. بررسی میزان انطباق اصول فعلی آموزش در این رشته، با معیارهای استاندارد، مهم¬ترین هدف نگارش این مقاله است.
کلیدواژه¬ها: آموزش ادبیات فارسی، هویت ملی، تعلیم و تربیت، جهانی شدن، استانداردهای آموزشی.


شیوة سنجش عملکرد و کاربردهای آن در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
علی سلیمی
مریم ترکاشوند
یکی از شیوه¬های مؤثر در آموزش‌ درست و هدف¬مند، به¬ویژه در ‌آموزش فارسی به غیرفارسی‌زبانان، استفاده از روش‌ ارزیابی فرایند یاددهی ـ یادگیری است. به¬کارگیری این شیوة ارزشیابی، معمولاً در چگونگی فراگیری یادگیرندگان تأثیر مستقیم دارد و به آموزش آنها جهت می¬بخشد؛ مثلاً وقتی یادگیرنده بداند که معلم برای ارزشیابی از روش آزمون عینی (چندگزینه¬ای) استفاده می‌کند، بیشتر سعی خواهد کرد نکات جزئی را به حافظه بسپارد؛ اما در صورت استفادة معلم از آزمون تشریحی، یادگیرنده به مسائل کلی و استنباطی توجه بیشتری خواهد داشت؛ بنابراین شیوة ارزشیابی معلم، درحقیقت، سمت¬و¬سوی آموزش را رقم می¬زند. یکی از انواع روش‌های ارزشیابی جدید که در کیفیت بهتر آموزش نقش مؤثر و جالب¬توجهی دارد، استفاده از سنجش عملکردی است. این روش‌ ارزشیابی، به آزمون‌های واقعی یا اصیل گفته می‌شود و به این دلایل، کاربرد آنها در دنیا روزبه‌روز در حال گسترش است: تأکید بر سنجش مستقیم هدف‌های آموزشی؛ تأکید بر کاربرد (این آزمون‌ها علاوه¬بر دانش، توانایی افراد را نیز می¬سنجند)؛ سنجش یادگیری‌های واقعی (این آزمون‌ها مهارت‌ها و یادگیری‌های واقعی افراد را اندازه می‌گیرند). هدف این مقاله، معرفی این شیوة ارزشیابی و نقش آن در فارسی‌آموزی است. این تحقیق به روش کتابخانه‌ای انجام شده و یافته‌های آن عبارتند از:
1- با استفاده از آزمون‌های عملکردی می‌توان زبان فارسی را به¬شکل واقعی آن آموزش داد؛
2- سنجش عملکردی شیوه‌ای مؤثر در ارزشیابی مهارت‌های شنیدن، گفتن، خواندن و نوشتن غیرفارسی‌زبانان است.
کلیدواژه¬ها: فارسی‌آموزی، غیرفارسی‌زبانان، سنجش عملکردی.





















ادب و فرهنگ  فـارسی در مصر (تأملی در ظهور و افول آن در قرن گذشته)
علی سليمی
فاروق نعمتی
در نيمة اول قرن گذشته، ادب فارسی و به¬تبع آن، فرهنگ و تمدن ايرانی، به کوشش بسياری از پژوهشگران و ايران¬شناسان مصـری وارد جـهان عـرب شـد و به¬واسـطة آن، به شـاخ آفـريقا گسترش پيدا کرد؛ به¬طوری¬که ميراث کهن ادب فارسی و آثار بزرگانی هم¬چون فردوسی، حافظ، سعدی، خيام و نيز توجه به شعر و ادب معاصر ايران، موضوع بسیاری از تحقيقات و پژوهش¬های ادبی در مصر شد؛ اما متأسفانه اين روند، چنان¬که انتظار می¬رفت، تداوم نيافت و در نيمة آخر قرن، رو به ضعف نهاد؛ به¬طوری که امروز، در صدها شماره از بهترين مجله¬های ادبی مصر، گاهی حتی يک مقاله هم دربارة ادب فارسی به¬چاپ نمی¬رسد. برای نمونه می¬توان به مقالات مجلة فصول که در مصر، طی 30 سال گذشته منتشر شده، اشاره کرد. در 71 شماره از اين مجله، صدها مقاله دربارة ادبيات ملل مختلف چاپ شده؛ اما در مورد ادب فارسی، حتی يک مقاله هم به چاپ نرسيده است. بازسازی پيوند گذشته ميان دو ادبيات فارسی و عربی، با توجه به جايگاه والای مصر در جهان عرب، ضرورتی اجتناب¬ناپذير برای توسعه و ترويج فرهنگ و ادب فارسی در دنيای عرب است. در اين مقاله، با روش تحليلی ـ توصیفی، ضمن واکاوی ظهور و افول ادب فارسی در مصر، راه¬کارهايی برای احيای آن پیشنهاد می¬شود.
کليدواژه¬ها: اشتراکات عربی و فارسی، مجلة فصول، ادب فارسی در مصر.

خدمات استادان دانشگاه پنجاب در ترویج زبان¬فارسی در پاکستان
پرفسور محمد سلیم مظهر
دانشکدة خاورشناسی با هدف آموزش دانش¬های شرق به¬ویژه زبان، ادب و فرهنگ آن سرزمین در سال 1870م در شهر لاهور، پایتخت فعلی استان پنجاب پاکستان، تأسیس شد. این دانشکده، 12 سال بعد در 1882م، به جایگاه دانشگاه، به نام دانشگاه پنجاب، ترفیع یافت و در منطقة آسیای میانه یک مرکز علمی بزرگ به¬شمار آمد. گروه زبان و ادبیات فارسی یکی از گروه¬های مهم این دانشگاه است. نه¬تنها استادان و پژوهشگران این گروه بلکه استادان و محققان گروه¬های دیگر مانند گروه زبان و ادبیات عرب، زبان و ادبیات اردو، زبان و ادبیات پنجابی، زبان و ادبیات کشمیری، گروه تاریخ، فلسفه و محققان کرسی¬های تحقیقاتی و علمی هجویری¬شناسی و اقبال¬شناسی، با نوشتن مقالات تحقیقی، راهنمایی پایان¬نامه¬های کارشناسی ارشد، دانشوری و دکتـری، طراحـی سـرفصل¬های درسی برای مقطع¬های مذکور، تصحیح و تدوین متن¬های فارسی، سردبیری مجلات علمی و پژوهشی، آموزش شاگردان، برگزاری سمینارها و کنگره¬هـای علمـی بین¬المللی، برپایی نشست¬های ادبی و فرهنگی و مجالس شعرخوانی، خدمات شایستة ستایشی انجام داده¬اند. شایستة ذکر است که نوشته¬ها و سروده¬های شخصیت¬های وابسته به دانشگاه پنجاب را دانشگاه یا ناشران داخلی پاکستان یا ناشران خارجی چاپ و منتشر کرده¬اند. در این مقاله، خدمات ارزندة دانشگاه پنجاب و شخصیت¬های وابسته به آن در حوزة گسترش زبان و ادبیات فارسی، بررسی شده است.
کلیدواژه¬ها: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پنجاب، آموزش زبان فارسی.

اهمیت و چگونگی آموزش نکات فرهنگی در کلاس آموزش زبان فارسی
سارا سیاوشی
این نظر که آموزش فرهنگ برای آموزش زبان دوم مهم است، نظر تازه‌ای نیست؛ اما در بسیاری موارد، مفهوم فرهنگ بسیار تقلیل‌یافته در نظر گرفته می‌شود. از آنجا که زبان یک ابزار ارتباطی است و هدف از آموزش زبان، آموزش مهارت ارتباط است، نباید جنبه‎های دیگر ارتباط را در کار آموزش نادیده گرفت و آموزش نکات فرهنگی نوعی آموزش مهارت ارتباطی است. آموزش نکات فرهنگی از دو جنبه اهمیـت دارد: اول آن¬که ـ همان¬طور که گفته شدـ آگاهی زبان‌آموزان را از تفاوت¬های فرهنگی بالا می‌برد و به آنان کمک می‎کند رفتارهای (کلامی و غیرکلامی) جامعه‎ای که زبان آن را می‌آموزند، به¬درستی درک و تفسیر کنند. دومین اهمیت آموزش فرهنگ، کمک به یادگیری زبان است. یادگیری دستور زبان خارج از بافت، به آموزش موضوعی انتزاعی مانند ریاضی تبدیل می‌شود و کمکی به مهارت ارتباطی نمی‌کند.
در این مقاله به دو تعریف و دو دیدگاه از مفهوم فرهنگ پرداخته شده است. گرچه همواره زبان و فرهنگ درهم¬تنیده قلمداد می‎شـوند و با یادگـیری و یاد دادن زبان فـارسـی، درواقع به¬طور ضمنی، آموزش فرهنگ ایرانی (و دیگر جوامع فارسی‏زبان) هـم صـورت می¬گیرد؛ با این حال معلمان فارسی باید به این نکته توجه کنند که لازم است اوقاتی از آموزش را به آموزش نکات فرهنگی در کلاس بگذرانند. دو مفهوم تقلیل¬یافته و گسترده از فرهنگ در این مقاله بررسی شده و سپس با بیان ضرورت آموزش نکات فرهنگی، به مشکلات این حوزه پرداخته شده است. در پایان نیز پیشنهادها، فعالیت‎ها و راه¬کارهایی برای آموزش نکات فرهنـگی در کلاس‎هـای زبان فارسی برای سطوح مختلف پیشنهاد شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، زبان دوم، فرهنگ.
درک جنسیت رفتارها در زبان بدون جنس فارسی توسط افراد جوامع مختلف و تولید زبانی آنها
سپیده سیاوشی
موضوع جنسیت در پژوهش‌های زبان¬شناسی زیادی مورد توجه قرار گرفته ‌است و امروزه ارائة آن در زبان، با موضوعات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ارتباط پیدا کرده است. آموختن زبان، همواره با آموختن فرهنگ همراه بوده است و نمود جنسیت در زبان، ارتباط زیادی با فرهنگ جوامع مختلف دارد. جنسیت در زبان‌های مختلف، در حروف تعریف، واژگان و ضمایر قابل مشاهده است. واژة جنسیت نه¬تنها مفهومی بیولوژیکی که معنایی اجتماعی نیز دارد. در زبان انگلیسی، مفهوم بیولوژیکی آن را با sex  و مفهوم گفتمانی ـ اجتماعی آن را با gender نشان می¬دهند.‎ در مقالات زیادی به مقولة جنسیت در زبان¬شناسی توجه شده؛ اما بیشتر در مورد تفاوت¬های گونه¬های زبانی زن و مرد یا تفاوت یادگیری زبان دوم در زن و مرد بحث شده است. دستة دیگری از تحقیقات نیز در مورد مقولة جنس در زبان، به نحوة تجلی جنس در زبان و دیدگاه¬های ارزشی آن توجه کرده‌اند. در زبان‌های مختلف، نمود جنسیت در ضمایر، از مصادیق تجلی جنس است. اشخاص، نقش‌های اجتماعی را به¬سبب زندگی در جامعه می¬پذیرند و پیـش¬فرض‌هایی به¬صورت دانش مشترک میان افراد یک جامعه به¬وجود می‌آید.
در این مقاله، با استفاده از ابزار ترجمة زبان فارسی ـ که در آن ضمایر نمایة جنس نیستند ـ به زبانی غیر از فارسی، سعی شده تا تفاوت برداشت افراد جوامع مختلف را از پدیده‌ها یا رفتارهای واحد اجتماعی، در قالب زبان، نشان دهیم. زبان فارسی فاقد مقولة جنس است و در زبان‌هایی که این مقوله موجود است، امکان بروز تصور و تفسیر افراد پدید می‌آید. محدودیت‌های تحقیق موجب شد که تعداد نمونه‌ها کم باشند؛ اما در همین تعداد محدود، شاهد تفاوت‌ در تصور افراد جوامع و فرهنگ‌های مختلف از بعضی رفتارهای اجتماعی هستیم؛ هم¬چنین با توجه به نمونه¬ها و ترجمه¬های عبارات، اکثر افراد تصور و درک خود را در قالب زبانی که امکان نشان دادن جنسیت را دارد، بیان می¬کنند.
کلیدواژه‌ها: جنسیت، جنسیت ضمایر، نسبیت زبانی، ضمایر فارسی.

















آزموش فعل مرکّب در زبان فارسی براساس طرح‌واره‌های تصوری
فائقه شاه‌حسینی
مقالة حاضر به بررسي «آموزش فعل مرکّب در زبان فارسی براساس طرح‌واره‌های تصوری» مي‌پردازد. تاکنون آموزش فعل مرکّب از جنبه‌هاي مختلفي بررسي شده و يکي از موضوع‌هاي مطرح در مطالعات دستوريان و زبان‌شناسان بوده است. هرچند در زبان فارسي اين ساخت از ديدگاه‌هاي مختلفي بررسي شده است، تاکنون مطالعه¬ای که به حوزة شناختي محدود و هدف آن آموزش به غیرفارسی‌زبانان باشد، انجام نشده است. هدف اصلی از نگارش این مقاله، دستيابي به روشی کارآمد براي آموزش فعل مرکّب بر حسب شناخت است؛ به اين منظور، نگارنده پس از مقدمه‌اي كوتاه در زمينة معنی‌شناسي شناختي، چهارچوب نظري معنی‌شناسان شناختي و نگرش آنها به طرح‌واره‌هاي تصوري را معرفی کرده، پس از تحلیل معنایی فعل در زبان فارسي براساس طرح‌واره‌هاي تصوری، نتایج حاصل از آموزش فعل مرکّب بر حسب این روش را به دو گروه 15 نفرة غیرفارسی¬زبان را آورده است. لازم به ذکر است در پیش‌آزمون، هر دو گروه معنی فعل‌های مذکور را نمی‌دانستند و به یک گروه در طول 12 جلسة آموزشی برحسب طرح‌واره‌ها و به گروه دیگر، در همان مدت، از طرق دیگر نظیر یافتن افعال سادة معادل آنها آموزش داده، سپس، بر حسب نتایج به¬دست¬آمده، دیگر فعل‌های مرکب در زبان فارسی بر حسب طرح‌واره‌ها طبقه‌بندی شده است. 
كليدواژه‌ها: آموش زبان فارسی، فعل مرکّب، طرح‌واره‌های تصوری، آموزش به غیرفارسی‌زبانان.

بررسی مراکز آموزشی و تحقیقی زبان فارسی در حوزة بهاولپور
دکتر محمد اقبال شاهد
شهر بهاولپور مرکز و پایتخت ایالت عباسیان بوده است. این شهر در جنوب پنجاب، بزرگ¬ترین و حاصل¬خیزترین شهر پاکستان و در کنار رودخانة ستلج واقع است و در زمان محمد بهاول¬خان، دومین حکم‌فرمای خانوادة «داودپوتای سند» که به¬نام جدّ بزرگ خود عباس، «خانوادة عباسیه» نامیده می¬شود. بهاولپور در سال 1747/160ق تأسیس شد.
حکم‌رانان عباسی، فارسی¬دان و دوستدار فرهنگ و علوم اسلامی بودند، برای تدریس علوم اسلامی و زبان¬های اسلامی، مراکز مختلف در سراسر ایالت بهاولپور بنا کردند و از زمان‌هاي دور، «اُچ شریف» در بهاولپور، مرکز بزرگ علم و ادب فارسی بوده و اولین تذکرة شعرای فارسی یعنی لباب¬الالباب محمد عوفی، در دورة ناصرالدین قباچه در همین شهر نوشته شده است. امروز هم تعداد زبادی از نسخه¬های دست¬نویس در کتاب¬خانة گیلانیه اُچ محفوظ است که فهرست آنها نیز به کوشش پروفسور دکتر غلام سرور به¬چاپ رسیده است.
خیرپور تامیوالی و صادق¬آباد، از مراکز مهم حوزة بهاولپور است که هزاران نسخة دست¬نویس و کتاب چاپی فارسی در آنها نگهداری می¬شود. «جامعة عباسی بهاولپور» و «دانشگاه اسلامیه بهاولپور»، مراکز بزرگ آموزش و تحقیق زبان فارسی این منطقه¬اند كه تا مقطع دکتری زبان و ادبیات فارسی نیز دانشجو می¬پذیرند. در این مقاله، فعالیت¬های این مراکز در حوزة آموزش و ترویج زبان فارسی، معرفی و بررسی شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، گسترش زبان فارسی، مراکز آموزش زبان، بهاولپور.

بررسی انتقادی رشتة زبان و ادبیات فارسی و روند تحولات آن 
(با تمرکز بر مقطع کارشناسی)
آزاده شريفي
در میان رشته¬های علوم انسانی، رشتة زبان و ادبیات فارسی جایگاه ویژه¬ای دارد؛ چراکه میراث¬دار بسیاری دانش¬های دیگر و نیز بخش مـهمی از پیشینة فرهنـگی زبان فـارسی به¬شمار می¬آید. با وجود این، روند تغییر و تحول این رشته تاکنون بسیار ناچیز بوده است تاحدی که می¬توان ادعا کرد وضعیت کنونی رشتة زبان و ادبیات فارسی، تفاوت چندانی با دوره¬های آغازین خود ندارد. اعمال نشدن تغییرات مناسب، رخوت و ناکارآمدی این رشته، موجب دل¬زدگی بسیاری دانشجویان و فارغ¬التحصیلان شده است. در سال¬های گذشته، بحث تحول رشتة زبان و ادبیات فارسی بارها مطرح و حتی برنامه¬ریزی¬هایی نیز انجام شده است؛ هرچند این برنامه¬ها تاکنون جامه عمل نپوشیده¬اند. موضوع کانونی بحث¬ها و برنامه¬ریزی¬های پیشین، تخصص و گرایش¬های تخصصی بوده است؛ به عبارت دیگر، دردآشنایان گذشته، نبود تخصص و بی¬توجهی به آن را مشکل اصلی دانسته¬اند و تعریف و راه¬اندازی گرایش¬های تخصصی را در مقاطع تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری)،  راه¬حلی مناسب تشخیص داده¬اند. اگرچه نمی¬توان نقش نبود تخصص را در وضعیت نابه¬سامان کنونی نادیده گرفـت، برنامـه¬ریـزی و زمینه¬چینی برای گرایش¬های تخصصی، خود کاری دشوار اسـت. از سـوی دیـگر، در بیشـتر این برنامـه¬ریزی¬ها، مقطع کارشناسی نادیده گرفته شده اسـت؛ مقطعـی که با مشـکلات بی¬شمار خود، بسیاری دانشجویان را از ادامة تحصیل در این رشته منصرف می¬کند یا آمادگی لازم برای تحصیل و تحقیق در گرایش¬های تخصصی را از ایشان می¬گیرد. در این مقاله، اقدامات و برنامه¬ریزی¬هایی که تاکنون برای حل مشکلات رشتة زبان و ادبیات فارسی صورت گرفته، به¬طور انتقادی بررسی شده است؛ هم¬چنین با بررسی جزئی مقطع کارشناسی و سهم آن از مشکلات یادشده، تلاش شده است تصویر روشن و واقع¬بینانه¬ای از نقش گرایش¬های تخصصی در حل این مشکلات به¬دست¬داده شود.
کلیدواژه¬ها: زبان و ادبیات فارسی، تخصص، گرایش، متن، واحد درسی.



















تحليل گفتمان راه¬كاري نوين و مؤثر در آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان
دكتر شهلا شريفي
الهام اخلاقي
در اين مقاله، ابتدا تحليل گفتمان و مسائل اصلي آن معرفي، سپس نشان داده شده است كه چگونه می¬توان متون نوشتاري را براساس تحليل گفتمان، آماده کرد و از آنها در آموزش زبان دوم بهره برد. هم¬چنين تحليل گفتمانِ نوشتاري در فرايند یادگیری زبان دوم، به¬مثابة ابزاري معرفی شده است كه به¬طور بالقوه، تحليل گفتـمان گـفتاري/ مكالمه¬اي را دربر دارد. نتيجة كاربرد تحليل گفتمان در فرايند آموزش زبان دوم، افزون بر تقويت مهارت¬هاي خواندن، درك مطلب و مكالمه، موجب يادگيري عمقي موضوع مورد نظر مي¬شود كه به¬ويژه در آموزش متون تخصصي بسيار سودمند است. چنين بينشي مي¬تواند در آموزش زبان دوم، به¬ويژه زبان¬هايي چون زبان فارسي كه ارتباط محکمی با فرهنگ و مذهب دارد، كارايي داشته باشد. 
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، زبان دوم، تحلیل گفتمان.







استفادة بیشینه از انبوه امکانات فناوری رایانه و وب در آموزش فارسی از طریق اینترنت
شهلا شریفی
بهداد بهمدی مقدس
هرچند به¬کارگیری تکنولوژی آموزشی در آموزش زبان دوم، پدیده¬ای مسبوق به سابقه است، ظهور رایانه و یادگیری الکترونیکی و بعدها پیدایش اینترنت و فناوری ارتباطات، موجب شد یادگیری مبتنی بر وب، ابزارهایی فوق¬العاده کارآمد برای یادگیری زبان¬ها (حتی با وجود فرسنگ¬ها فاصله از مدرس) در اختیار افراد قرار دهد. مقالة حاضر بنا دارد این ابزارها (برای مثال، شبکه¬های مجازی برای ارتباط زبان¬آموزان با یکدیگر و با سخن¬گویان بومی¬زبان، بازی¬های رایانه¬ای برای آموزش زبان، شبیه¬سازی¬ها برای آموزش آواهای زبان و...) را، با هدف استفاده از آنها در آموزش فارسی مبتنی بر وب، یک¬به¬یک برشمارد و چگونگی تأثیرشان را در آموزش مهارت¬های زبانی بررسی کند. برای تحقق این هدف، علاوه¬بر یاری گرفتن از ایده¬ها، پیشنهادها و پژوهش¬های متخصصان آموزش به کمک رایانه، آن دسته از کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در یادگیری زبان¬های خارجی که بالفعل برای آموزش دیگر زبان¬ها استفاده می¬شوند، نیز بررسی می¬شود تا بتوان با مقایسه با ابزارهایی که هم¬اکنون برای یادگیری فارسی از طریق اینترنت مورد استفاده قرار می¬گیرند، راه¬حل¬های مفیدی برای بهینه¬سازی و افزایش کارآمدی دوره¬های اینترنتی آموزش فارسی پیشنهاد کـرد. فاصـله مـیان ظرفیت¬های بالقوة آموزشی اینترنت و امکانات بالفعل منابع اینترنتی آموزش فارسی به غیرفارسی¬زبانان، که در نتیجة انجام پژوهش حاضر مشهود می¬شود، ضرورت اعتنا به پیشنهادهای ارائه¬شده و اهتمام به کاربرد ابزارهای مذکور را هویدا می¬کند؛ چراکه هنوز بسیاری از ابزارهای مفید (چون بازی¬های رایانه¬ای، گروه¬هـای مجـازی مباحـثه و گفت¬وگو میان زبان¬آموزان، ایجاد پیکره¬های زبانی برای تدوین متناسب مواد آموزشی و...) در آموزش فارسی جایی ندارند.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، آموزش مهارت¬های زبانی، رایانه، نرم¬افزارهای آمـوزش زبان، بازی¬های آموزشی رایانه¬ای، وب، آموزش از راه دور، یادگیری الکترونیکی، تکنولوژی آموزشی.
















بررسی متون درک مطلب مجموعه زبان فارسی بر اساس مدل نیل اندرسون
منيره شهباز
اگر از میان انبوه مهارت¬های مورد نیاز هر فرد در مسیر کسب میزانی از تسلط بر زبان دوم/خارجی، چهار عمل شنیدن، خواندن، نوشتن و گفتن را مهارت¬های اصلی و اساسی زبانی بنامیم، می¬توانیم خواندن را از این حیث حائز اهمیت بدانیم که به¬مثابة مهارتی دریافتی، دروازه¬ای است برای ورود به دو مهارت تولیدی نوشتن و گفتن و به¬ویژه نوشتن؛ هرچند در این نقش خود ـ یعنی دریافتی بودن ـ به مهارت شنیدن شباهت دارد. پژوهشگران حوزة¬ خواندن، تاکنون به اصول و قواعد ریز و درشتی برای شناختن و شناساندن این مهارت و آموزش آن به زبان¬آموزان دست یافته¬اند که از این بین، مدل نیل اندرسون از معتبرترین اصول شناخته¬شده است. اندرسون شش اصل فعال¬سازی دانش پیشین، گسترش دایرة واژگانی، آموزش درک مطلب، افزایش سرعت خواندن، بازنگری راهبردها و ارزیابی پیشرفت را که همگی در قالب واژة انگلیسی  ACTIVEمی¬نشینند، بر اساس شواهدی مستدل مطرح می¬کند و سپس به توجیه آنها می¬پردازد. طی سال¬های اخیر در ایران، کتاب¬ها و مجموعه¬هایی در زمینة آموزش فارسی به غیرفارسی¬زبانان تألیف شده که یکی از مهم¬ترین و تازه¬ترین آنها، مجموعة زبان فارسی تألیف صفارمقدم است. در این مقاله برآنیم میزان انطباق این مجموعه را با اصول مطرح¬شده در مقالة اندرسون دریابیم. با تحلیل متون مجموعه بر مبنای اصول شش¬گانه، به این نتیجه می¬رسیم که مجموعة زبان فارسی، انطباق و هماهنگی جالب¬توجهی با اصول معرفی¬شده در مقالة اندرسون نداشته؛ اما در اجرای اصل دوم تلاشی اصولی و درخور داشته است. اصل دوم، خود شامل چهار فن است: 1. آماده¬سازی مواد آموزشی به شکل صریح از راه کنترل دقیق لغات موجود در متون؛ 2. بحث دربارة لغات ناآشنا، درست هنگام برخوردن به آن لغات در متن؛ 3. آموزش واژگان به¬همراه دیگر فعالیت¬های زبانی؛ 4. آموزش واژگان جـدا از سایر فعالیت¬های زبانی از راه¬های گوناگونی چون تقویت املا، تحلیل ساختار واژه، تکنیک¬های تقویت حافظه، بازگویی و جدول. در این میان، فـنون اول، سوم و چـهارم (به¬جز تکنیک¬های تقویت حافظه) با دقت و وسواس هرچه تمام¬تر پیاده شده¬اند؛ هرچند دقت در اجرای این اصل در کتاب¬های کار این مجموعه، اندکی کاهش یافته است و کتاب¬های دانش¬آموز از این لحاظ پربارتر هستند.
کلیدواژه¬ها: مهارت، خواندن، آموزش، اصول، مدل نیل اندرسون.















نقش دانشکده¬¬های بانوان لاهور و در ترویج زبان فارسی در پاکستان
دکتر صوفیه صابر
پاکستان بعد از ایران، بزرگ¬ترین پایگاه زبان و ادب فارسی در جهان به¬شمار می¬رود. زبان فارسی تقریباً در هزار سال، زبان رسمی شبه¬قاره بوده است؛ اما در حال حاضر، زبان رسمی یا وسیلة تکلم مردم نیست؛ با این حال، کاخ مجلل آن چنان محکم و پابرجاست که سیل حوادث روزگار نیز نتوانسته است به بنیانش گزندی برساند.
لاهور بزرگ‌ترین شهر فرهنگی پاکستان است و در این شهر، تقریباً 30 دانشکدة دولتی بانوان به تدریس زبان¬فارسی در مقطع دیپلم و کارشناسی مشغولند. هر دانشکده گروه زبان و ادب فارسی دارد و در هر گروه، زبان فارسی در مقطع دیپلم (دو سال) و کارشناسی (دو سال) تدریس می¬شود و در هر سال، صدها دانشجو رشتة زبان فارسی را انتخاب می¬کنند. بیشتر دانشجویان در برنامه¬های فرهنگی که از طرف مراکز فرهنگی جمهوری اسلامی ایران بگزار می¬شود، شرکت می¬کنند. در این مقاله، دربارة رشتة زبان فارسی، تدریس آن و برنامه¬های فرهنگی که مراکز فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آن 30 دانشکدة دولتی بانوان برگزار می¬کنند، مفصل بحث می¬شود.
نام¬ بعضی دانشکده¬های دولتی بانوان لاهور بدین قرارند: اپوا، باغبانپوره، کویین میری، کنیرد، گلبرگ، جناح و کلیته اللبنات.
کلیدواژه¬ها: شبه¬قاره، مراکز فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، دانشکدة دولتی بانوان.




آموزش زبان فارسی برپایة راهبردهای غیرمستقیم یادگیری زبان
دکتر رضا صحرایی
شراره خالقی¬زاده
هدف از نگارش این مقاله، معرفی راه¬بردهای غیرمستقیم یادگیری زبان و پیامدهای آن در آموزش زبان فارسی است. اصل پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی با ماهیت کاربردی است. آکسفورد (1990)، راه¬بردهای یادگیری را به¬عنوان عملکردهایی توصیف می¬کند که استـفاده از آنها از سـوی دانش¬آموز، فـرآیند یادگیری را آسـان¬تر، سـریع¬تـر، لـذت¬بخش¬ترو مؤثرتر كرده، انتقال یادگیری به موقعیت¬های جدید را ممکن می¬کند. دربارة راهبردهای یادگیری، پژوهشگران تاکنون چندین طبقه¬بندی مختلف به¬دست داده¬اند. آکسفورد، سیستمی از راهبردهای زبانی ارائه داده که جامع و مفصل¬تر از دیگر مدل¬های طبقه¬بندی است که در آن، راهبردها به دو گروه اصلی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم شده که هر کدام شامل شش زیر گروه می¬شود. راهبردهای غیرمستقیم عبارتند از: راهبردهای فراشناختی که به زبان¬آموزان در کنترل یادگیری¬شان کمک می¬کنند، راهبردهای عاطفی که در مورد احتیاجات احساسی زبان¬آموزان (از جمله اعتمادبه¬نفس) است، و راهبردهای اجتماعی که به زبان¬آموزان کمک می¬کنند تعاملات با زبان هدف را افزایش دهند. دربارة یادگیری چهار مهارت خواندن، نوشتن، صحبت کردن، و شنیدن، هر کدام از راهبردهای ذکرشده، کاربردی دارند که بـه یادگیری سریع¬تر و راحت¬تر از این چهار مهارت می¬انجامد. استفاده از این راهبردها در یادگیری زبان فارسی (به¬مثابة یک زبان خارجی) تأثیر به¬سزایی دارد؛ بنابراین معلمان می¬توانند به روش¬های مختلفی ازجمله پرسش¬نامه (برای مثال پرسش¬نامة راهبردهای یادگیری آکسفورد) یا مشاهده‌هاي کلاسی، راهبردهای زبان¬آموزانشان را کشف کنند؛ سپس طبق مدل هشت‌مرحله¬ای آکسفورد، آن¬دسته از راهبردهای مؤثر در یادگیری زبان را که یادگیرندگان از آنها مطلع نیستند، به آنها آموزش دهند.
کلیدواژه¬ها: راهبردهای یادگیری، آموزش زبان فارسی، آموزش راهبردی، مهارت¬های زبانی.


















بررسی تأثیر آگاهی از نشانه¬های زبانی درون¬متنی بر حدس معنایی از واژه¬ها
زهره صدیقی¬فر
تحقیقات انجام¬شده در حوزة آموزش واژه، نشان می¬دهد که آموزش واژه خارج از متن، سال¬هاست که کاربرد ندارد؛ این پژوهش¬ها بر لزوم افزایش توانایی زبان¬آموزان در حدس معنایی واژه¬ها به¬وسیلة نشانه¬های زبانی و سخن¬کاوی موجود در متن، تأکید می¬کنند. پژوهشگران این حوزه، راه¬کارهایی نیز برای افزایش توانایی مذکور پیشنهاد کرده¬اند که مؤلف این مقاله، کوشیده با معرفی این راه¬کارها، کارآمدی آنـها را در حـدس معنایی واژه¬های ناآشنا¬یی که فارسی¬آموزان در متن با آنها مواجه می¬شوند، بررسی کند. برای نیل به این هدف، دو گروه فارسی¬آموز سطح پیشرفته از مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بین¬المللی امام خمینی (ره) انتخاب شدند و در دو گروه کنترل و آزمایش قرار گرفتند. به گروه آزمایش، طیّ شش ساعت آموزشی، اطلاعاتی دربارة نشانه¬های زبانی درون¬متنی و کاربرد آنها در حدس معنایی واژه¬ها داده شد؛ گروه کنترل مورد این آموزش قرار نگرفتند. در پایان، از هریک از گرو¬ه¬ها، آزمونی گرفته شد که در آن باید معنای واژه¬های مورد نظر را حدس می¬زدند. پس از بررسی¬های آماری، رابطة معناداری بین توانایی حدس معنایی واژه و آموزش نشانه¬های زبانی و سخن¬کاوی کشف و مشخص شد با آگاهی زبان¬آموزان از چگونگی به¬کارگیری نشانه¬های فوق، توانایی¬شان در حدس معنای واژه¬های ناآشنا¬ی درون متن، افزایش خواهد یافت.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، واژه، نشانة زبانی، حدس¬ معنایی. 



چالش¬ها (فرصت¬ها و محدویت¬های) آموزش زبان و ادبیات فارسی به دانشجویان خارجی عرب¬زبان
دکتر علی صفایی
پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 57، روزنة تازه¬ای به روی جهانیان گشود و آتش اشتیاقی را در جان بسیاری از آنان برای حضور نزدیک و مستمر برافروخت. این زبانة شوق با گسترش فضاهای دانشگاهی و آموزش عالی و پیشرفت¬های روز¬افزون علمی، فروزان¬تر شد؛ به¬نوعی که ما در سال¬های اخیر، شاهد حضور گستردة دانشجویان خارجی، ازجمله دانشجویان عرب¬زبان از سوریه، عراق، لبنان و... در ایران هستیم. این دانشجویان که عموماً در رشته¬های علوم فنی، پایه، پزشکی و... و بعضاً در رشتة ادبیات فارسی به تحصیل مشغولند، ملزم به فراگیری زبان و ادبیات فارسی هستند. شباهت¬ها و تفاوت¬های گوناگون جغرافیایی، مذهبی، فرهنگی و زبانی، فرصت¬ها و محدودیت¬هایی بسیاری را برای فراگیری زبان و ادبیات فارسی فراهم آورده است.
نگارندة این مقاله قصد دارد به¬عنوان یکی از مدرسان زبان و ادبیات فارسی، با تکیه بر تجربة چـنین آموزش¬هایی، ضمن تبیین فرصت¬ها، محدودیت¬ها، مشکلات و توانمندی¬ها، راه¬کارهایی برای بهبود وضعیت تدریس زبان و ادبیات فارسی به این دانشجویان پیشنهاد دهد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، زبان عربی، آموزش زبان، دانشجویان خارجی.


اصطلاحات و لغات دانش پزشکی، عاملی در گسترش زبان فارسی در دوره¬های گذشتة تاریخی
دکتر علی صفایی
دکتر فاطمه مؤمنی
سرزمین پهناور و دانش¬گستر ایران، همواره جایگاه ظهور، پرورش و رشد برخی از بزرگ¬ترین دانشمندان جهان در طول تاریخ بوده است. یکی از علومی که از دوره¬های کهن پیش از اسلام در ایران رواج داشته، دانش پزشکی است که از آن میان نام دانشگاه «جندی¬شاپور» در ایرانِ پیش از اسلام، همواره یادآور عظمت و پیشرفت این علم در آن دوران است. پس از اسلام نیز برخی از بزرگ¬ترین پزشکان روزگار در ایران پرورش یافتند و آثار علمی خود را عرضه کردند که علی¬بن¬عباس اهوازی، محمد بن زکریای رازی و ابوعلی سینا و ... از نامبردارترینِ آنان به¬شمار می¬روند. در این میان، نام بسیاری از ابزار، حالات، اصطلاحات، دردها و داروها به زبان فارسی وضع شد و در لابه¬لای کتب علمی ـ طبی جا گرفت و در سرزمین¬های اسلامی منتشر شد؛ به این ترتیب، علم پزشکی کانالی برای انتقال این تعابیر فارسی به سرزمین¬های دیگر شد.
قصد نگارند¬گان از تدوین این مقاله، بررسی و تبیین کمیت و کیفیت انتقال این لغات و اصطلاحات در کتب پزشکی و به¬تبع آن در سرزمین¬های غیرفارسی¬زبان و نقش این امر در گسترش و رواج زبان و فرهنگ فارسی است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، دانش پزشکی، لغات و اصطلاحات.

راه‌كارهاي ترويج فرهنگ و ادب پارسي به غيرايرانيان
مهدیه صفری
مجيد نصيري
در اين مقاله برآنيم تا بررسي روند فعلي گسترش و ترويج زبان فارسي درميان غيرايرانيان، موانع موجود در اين مسير را شناسايي و راه‌كارهايي براي بهبود وضعيت فعلي پيشنهاد دهيم. برخي از اين راه‌كارها عبارتند از: برگزاري همايش‌ها و سمينارهاي بين‌المللي در موضوع گسترش زبان و ادبيات فارسي، ترجمة آثار معروف ادبي فارسي به ديگر زبان‌ها، تربيت متخصصان و مدرسان داخلي براي تدريس به غيرفارسي‌زبانان، جذب نيروهاي غيرايراني بااستعداد و علاقه‌مند به فرهنگ و زبان پارسي و تأمين مالي و علمي ايشان و... .
كليدواژه‌ها: زبان و ادبيات فارسي، گسترش زبان فارسي، غيرايرانيان.









بررسی قاعدة سوم دستور خط فارسی مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی
در نظام نوشتاری فارسی و انگلیسی
طاهره طارمی
عادل رفیعی
زبان يکي از نهاد¬هاي بنيادي جامعه و از عنصرهاي بسيار مهم در فرهنگ اجتماع است؛ از این رو هر وقت سخن از حفظ، تقويت و گسترش فرهنگ يک جامعه به¬ميان مي¬آيد، بحث زبان نيز به¬مثابة يک عامل اساسي مطرح مي¬شود. خط و به¬اصطلاح دقیق¬تر، نظام نوشتاری که نمايندة مکتوب زبان است را مي¬توان تجلي تثبيت¬شدة گفتار دانسـت که به¬عنوان بنیادی¬ترین ابزار ثبت داده¬های زبانی در برنامه¬ریزی¬های زبانی همواره مورد توجه واقع می¬شود. خط فارسي برمبنای اصل پانزدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، خط رسمي کشور است و طبعاً اين خط بايد قواعد و اصولي معين و مدون داشته باشد تا همگان با رعايت آن¬، هويت خط را تثبيت کرده، محفوظ دارند. در دستور خط فارسی مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، هفت قاعدة کلي براي خط ذکر شده است. در قاعدة سوم آن چنین عنوان می¬شود: تا آن¬جاکه خصوصیات خط فارسی راه دهد، کوشش می¬شود صورت مکتوب و ملفوظ زبان با هم مطابقت داشته باشند. انطباق این دو گونه (گفتار و نوشتار) نیز در صورت تطابق کامل میان اجزای تشکیل¬دهندة آنها (واج¬ها و نویسه¬ها) محقق می¬شود. در مقالة حاضر سعی شده است با تکیه بر تعداد جالب¬توجهی داده، میزان موارد انطباق کامل میان نویسه و واج در زبان فارسی تعیین و با زبان انگلیسی مقایسه شود. پس از تجزیه و تحلیل داده¬ها مشخص شد کـه رابطة یک¬به¬یک میان نویسه و واج در هر دو زبانِ بررسی¬شده، تنها در مـیان واج¬های هم¬خوان وجود دارد. هم¬چنین ميزان انطباق کامل صورت ملفوظ و مکتوب، در داده¬هاي زبان فارسي 42/1 برابر بيشتر از داده¬هاي زبان انگليسي است. بنابراین می¬توان استنباط کرد مواردی را که تحت عنوان معایب و نارسایی¬های خط فارسی (ازجمله عدم انطباق صورت ملفوظ و مکتوب زبان) عنوان می¬شودا، نمی¬توان به¬عنوان موانع گسترش زبان و ادب فارسی تلقی کرد؛ همان¬گونه که موارد مشابهی هم در زبان انگلیسی، با کاربرد وسیع آن در سطح جهانی، مشاهده می¬شود.
کلیدواژه¬ها: نظام نوشتاری، خط، نویسه، واج.














به¬کارگیری متن‌های ادبی در روش ارتباطی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
دکتر قاسم طولانی
در دهة 70 قرن 20 میلادی و به¬دنبال گسترش روش ارتباطی در آموزش زبان دوم، استفاده از متن‌های ادبی در آموزش زبان خارجی رفته‌¬رفته کنار گذارده شد. بر مبنای رویکرد ارتباطی آموزش زبان دوم، زبان‌آموزان باید زبان خارجی را به گونه‌ای فراگیرند که پیش از هر چیز، قادر به برقراری ارتباط با اهل آن زبان باشند. از این رو، متن‌های ادبی «عاملی مزاحم» در روند فراگیری زبان دوم تلقی می‌شدند. با این حال، به¬ویژه در دو دهة اخیر و به¬دنبال اهمیت یافتن انتقال «مفاهیم غیرزبانی» مانند اطلاعات فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی در روند آموزش زبان دوم، استفاده از «متن‌ اصلی» و به عبارت دیگر متن‌ ادبی، در آموزش زبان خارجی یک بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. نتایج بررسی‌های تازه روی زبان‌های اروپایی نشان می‌دهد که استفادة روش¬مند از متن‌های ادبی در آموزش زبان دوم، به¬ویژه به تقویت مهارت‌های ارتباطی زبان‌آموزان می¬انجامد. از این رو، استفاده از متن‌های ادبی و به¬ویژه ادبیات معاصر، در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان در چارچـوب روش ارتبـاطی، افـزون¬بر آن¬که یک¬نواختی به¬کارگیری «متن‌های روزمره» را ندارد، موجب تقویت مهارت‌های نوشتاری، گفتاری و ارتباطی زبان‌آموزان و نیز انتقال بهتر مفاهیم فرهنگی می¬شود.
انتخاب متن‌های ادبی برای استفاده در آموزش ارتباطی زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، باید براساس معیارهای مشخصی ازجمله هدف از آموزش زبان و نیز ویژگی‌ها و علایق زبان‌آموزان و نیز جنبه‌های آموزشی صورت گیرد. در مقالة حاضر، تلاش می‌شود با نگاهی به آخرین بررسی‌های صورت¬گرفته دربارة به¬کارگیری ادبیات در آموزش زبان دوم و نیز با توجه به ویژگی‌های منحصر به فرد ادبیات فارسی، روش‌هایی برای استفاده از متن‌های ادبی در آموزش زبان فارسی پیشنهاد شود.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، متن ادبی، ادبیات، زبان دوم.



















ترويج فرهنگ و ادب پارسي براي اردوزبانان از راه مطالعة تطبيقي ادبيات معاصر
سید سکندر عباس زیدی
شعر فارسي، يكي از برجسته‌ترين و گسترده‌ترين آثار فرهنگ بشري، همواره مورد ستايش سخنوران اين سرزمين بوده و هست. اين شعر، همان‌گونه كه در حوزة مفاهيم و معاني ويژگي‌هاي منحصر به فردي دارد، ازلحاظ مؤلفه‌هاي صوري و ساختاري هم در ادبيات جهان يا بي‌مانند است يا موارد مشابه بسيار كمي دارد. يكي از زبان‌هايي كه در شعر و ويژگي‌هاي آن با زبان فارسي اشتراكات بسيار دارد، زبان اردو است. زبان اردو از زمان لشكركشي سلطان محمود غزنوي به شبه‌قاره و تأسيس حكومت اسلامي در آن نواحي، از زبان فارسي بسيار تأثير پذيرفت. اسلوب‌هاي محتوايي و ساختاري شعر اردو نيز از اين تأثير بي‌بهره نماند. بنابراين، مي‌توان با مقايسة شعر اردو و شعر فارسي و شناسايي شباهت‌هاي آن دو، ظرفيت‌هاي بسياري را براي گسترش بيشتر زبان فارسي در ميان اردوزبانان شناسايي كرد؛ براي دستيابي به اين هدف، در اين مقاله به مقايسة شعر معاصر فارسي و اردو و بررسي شباهت‌ها و تفاوت‌هاي آن دو مي‌پردازيم.
كليدواژه‌: زبان و ادبيات فارسي، زبان و ادبيات اردو، شعر معاصر، مطالعة تطبيقي.






بعدهای مغفول آموزش دستور زبان فارسی؛ رویکردی نوین به آموزش دستور زبان فارسی
زهرا عباسی
یکی از پیچیده¬ترین موضوعاتی که انسان فرامی¬گیرد، زبان است. حتی واقعی¬ترین دلایل دربارة چرایی و چگونگی یادگیری زبان دوم، چالش¬های بسیار زیادی را به همراه دارد. با وجود این، در مقایسه با گذشته، پیچیدگی¬های بیشتری در دستورالعمل¬های تدوین¬شده برای یادگیری زبان دوم ایجاد شده است؛ زیرا هنوز هم مسائل و عـناصر مهمـی هـم¬چون سـاده¬سازی ساختارهای زبان توسط دستورهای آموزشی، که کتاب¬ها و مواد آموزشـی زبان¬های خارجی امروزی را تحت پوشش قرار می¬دهد، به شیوه¬ای مناسب طراحی و تدوین نشده¬اند. با آغاز آموزش زبان با رویکرد ارتباطي (CLT)، بسياري از طرفداران اين روش به اين نتيجه رسيده‌اند كه آموزش دستور زبان به¬مثابة يك هدف، امري نادرست است؛ اما همان¬گونه كه صحت دستوري در دريافت و توليد معاني مورد نظر در زندگي روزمره نقشي اساسي ايفا مي‌كند، آموزش دستور زبان نيز بخشي جدايي‌ناپذير از آموزش زبان خارجی را تشكيل مي‌دهد. سؤالی که در اینجا مطرح می¬شود اين است كه در وضعیت فعليِ روش‌هاي ارتباط‌بنياد، چگونه بايد به آموزش دستور زبان پرداخت و در این خصوص به چه ابعادی باید توجه کرد؛ به‌عبارت ديگر، راهبردهاي آموزشي مؤثر در ارائة ساخت‌هاي دستوري كه پشتوانة يادگيري زبان دوم زبان‌آموز واقع مي‌شوند، كدام‌ها هستند.
در این مقاله، با نگاهی به آموزش دستور زبان در منابع آموزشـی زبان فارسی استفاده¬¬شده در مراکز مختلف، به آموزش دستور زبان فارسی با نگاهی نو (رویکرد شناختی) توجه و نیز تجربة نگارنده در این باره مطرح شده است.
کلیدواژه¬ها: دستور زبان فارسی، رویکرد آموزشی، رویکرد ارتباطی، رویکرد شناختی.
بررسی و مقایسة فرایند اشتقاق در دو گونۀ علمی و محاوره¬ای زبان فارسی
مجيد عباسي
در این مقاله، فرایند اشتقاق در دو گونۀ علمی و محاوره¬ای زبان فار¬سی بررسی و سعی می¬شود با بررسی و مقایسۀ جالب قابل توجهي واژة مستخرج، تصويري از ميزان و چگونگي عملكرد فرايند اشتقاق در دو گونة مورد بررسي، به¬دست داده شود. براي اين منظور، پس از استخراج تعداد قابل ملاحظه¬اي واژۀ مشتق متعلق به دو گونۀ علمي و محاوره¬اي زبان فارسي، اين واژه¬ها مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند تا مشخص شود: اولاً نظام واژه¬سازي اشتقاقي در هر دو گونۀ مورد بررسي، بيشتر از كدام وندها بهره مي¬گيرد؛ ثانياً ميزان استفاده از وندهاي اشتقاقي مختلف در اين دو گونه چگونه است؛ ثالثاً، در مواقعي كه به¬لحاظ صوري يك وند در هر دو گونه مورد استفاده قرار گرفته باشد، آيا تفاوتي در نقش و عملكرد اين¬گونه وندها وجود دارد يا خیر. در تعيين چگونگي عملكرد وندهاي به¬كار¬رفته در واژه¬هاي مشتق مورد بررسي، از مدل معنايي اسكلت ـ بدنه ـ پوسته رفيعي (1386) كه مدل اصلاح¬شده و تعميم¬يافتۀ اسكلت ـ بدنه معنايي ليبر (2004) بوده، استفاده شده است. به كمك اين مدل، اسكلت معنايي وندهاي مورد مطالعه، مقوله/ زيرمقولة پاية مورد پذيرش وندها و نيز مقوله/ زيرمقولة واژه¬هاي مشتق را به¬دست مي¬دهيم. پس از به دست آوردن اين اطلاعات، يافته¬هاي حاصل از بررسي عملكرد فرايند اشتقاق در دو گونه، مورد مقايسه قرار گرفت تا در نهايت، وجوه افتراق و اشتراكشان مشخص شود. در نهایت، با توجه به بررسی¬های انجام¬شده، به¬نظر می¬رسد که با وجود برخی شباهت¬ها، فرایند اشتقاق در دو گونۀ علمی و محاورهای زبان فارسی در حوزه¬های یادشده، تفاوت¬های جالب¬توجهي دارند.
کلیدواژه¬ها: اشتقاق، گونۀ علمی، گونۀ محاوره¬ای، اسکلت معنایی.
مشکلات یادگیری زبان عامیانه و واژه¬های تابو به¬عنوان زبان دوم (فارسی)
ليلا عبدي خجسته
هدف اصلی از یادگیری زبان دوم، آشنایی با مردم و فرهنگ آن زبان و ایجاد ارتباط با آنان است. از این رو، در یادگیری زبان دوم، پس از یادگیری واژگان و دستور، زبان¬آموز مشتاقانه می¬کوشد با اهل زبان ارتباط برقرار کند. مردمان کوچه و بازار در گفت¬و¬گوهایشان، واژگان عامیانه و تابویی را به¬کار می¬برند که برای او ناآشنا و نامفهوم است. سردرگمی او وقتی بیشتر می¬شود که با مراجعه به فرهنگ¬های دوزبانه و فرهنگ¬های فارسی به فارسی، مشکلش حل نمی¬شود.
سیدمحمدعلی جمال¬زاده در مقدمة فرهنگ لغات عامیانه می¬نویسد که ادوارد براون با آن¬همه پژوهش در زمینة ادبیات فارسی (معاصر)، پس از خواندن مجموعة یکی بود، یکی نبود، در نامه¬ای به او می نویسد که: «مفهوم بسیاری از جملات و واژگان را متوجه نشده است». احمد شاملو هم در مقدمة کوچه نوشته است که: «در دوازده سالگی هنگامی که از پدربزرگم ـ میرزا شریف عراقی ـ شیوة استفاده از فرهنگ لغت را یاد می¬گرفتم، متوجه شدم که همة واژگان موجود زبان در فرهنگ¬ها آورده نمی¬شود. وقتی با پدربزرگ فرهنگ آنندراج را می¬خواندیم، او توضیح داد که «دزدو» و «چکّه» و واژگانی از این قبیل که عوام آنها را به¬کار می¬برند، نه در فرهنگ¬ها درج می¬شود و نه این¬که فرهنگی جداگانه برای آن¬ها نوشته می¬شود».
مقالة حاضر، مشکلات زبان¬آموز فارسی را در یادگیری واژگان عامیانه و تابو بررسی می¬کند؛ هم¬چنین با توجه به فرهنگ¬های فارسی به فارسیِ تدوین¬شده، نقش کم¬رنگ و پررنگ آنها را در حل این مشکلات نشان می¬دهد.
کلیدواژه¬ها:آموزش زبان فارسی، زبان عامیانه، واژگان تابو.
بررسي وندهای اشتقاقی زایا و غیرزایا در زبان فارسی معاصر
ليلا عرفانيان قونسولی
در اين مقاله، میزان زایایی وندهای اشتقاقی زبان فارسی معاصر بررسی شده است. یکی از ویژگی¬های مهم زبان انسان، زایایی است. زایایی ساخت¬واژی به¬معنای میزان قابلیت استفاده یک وند در تولید واژه¬های جدید زبان است و در بررسی¬های ساخت¬واژی اهمیت بسیار دارد؛ زیرا از طرفی روند تغییر زبان را نشان می¬دهد و از سوی دیگر، معیاری برای تشخیص واژه¬های تصریفی و اشتقاقی است؛ هم¬چنین با دانستن آن، می¬توان واژه¬های محتمل و بالقوة زبان را شناسایی کرد و به ساخت واژه¬های تخصصی دست یافت.
سؤالي كه در اين مقاله به آن پاسخ داده می¬شود، اين است كه زایاترین و غیرزایاترین وندهای فارسی معاصر کدام¬اند؟ با یافتن پاسخی مناسب برای این سؤال، می¬توان در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان از آن بهره جست؛ بدین صورت که زبان¬آموزان با دانستن زایاترین و غیرزایاترین وندهای فارسی معاصر، در تشخیص معنای واژه¬ها و تولید واژه، تواناتر خواهند بود. براي پاسخ¬گويي به اين سؤال، چهار متن با موضوع سفرنامه انتخاب و از هر متن، 700 واژه محتوايي استخراج، سپس به بررسي میزان زایایی وندهای اشتقاقی در واژگان اشتقاقي اين متون پرداخته شد. نتیجة بررسي¬ها نشان داد كه در زبان فارسی معاصر، وندهـای ـ ی (نسـبت)، ـ ی (مصـدر) و  ـ ه، بیشـترین زایـایی و وندهـای: ـ مان، در ـ ، ـ سان، باـ (= باخبر)، ـ واده،  فـراـ ، ـ ال، فرـ ، واـ ، ـ وند، کم¬ترین زایایی را دارند.
کلیدواژه¬ها: زایایی، واژه¬هاي اشتقاقي، وند اشتقاقی، فارسی معاصر.

ترکیبات اندام¬واره¬ای «سر» و میزان درک آن توسط فارسی¬آموزان خارجی
ملیحه عشقوی
یادگیری زبان دوم در بافت اجتماع و فرهنگ زبان هدف، اهمیت فراوانی دارد. در زبان فارسی، ترکیبات بسیاری وجود دارد که در آنها یکی از اندام¬های بدن به¬کار رفته است. یادگیری این ترکیبات اندام¬واره¬ای، یکی از مشکلات زبان¬آموزان خارجی است. در این مقاله، به میزان درک زبان¬آموزان از ترکیبات اندام¬وارة «سر» پرداخته و سه متغیرِ محیط آموزش زبان، سطح و انگیزة زبان¬آموزان مورد بررسی قرار گرفته است. داده¬های این پژوهش به¬وسیلة پرسش¬نامه¬ای که فارسی¬آموزان خارجی در داخل و خارج ایران پر کرده¬اند، جمع¬آوری شده است؛ روش پژوهش نیز میدانی است. تحلیل داده¬ها با توجه به متغیر محیط یادگیری زبان فارسی، نشان¬دهندة درک بالاتر ترکیبات اندام¬واره¬ای توسط فارسی¬آموزان خارجی در داخل ایران، در مقایسه با آزمودنی¬ها در خارج از ایران است. با توجه به متغیر سطح، تحلیل دادها نشان می¬دهد که زبان¬آموزان سطح پیشرفته اصطلاحات فارسی را بهتر درک می¬کنند. متغیر سوم این تحقیق، انگیزة زبان¬آموزان در یادگیری زبان فارسـی است. تحلیل داده¬ها در این بخـش نیز متفـاوت بـودن درک زبان¬آموزان از ترکیبات اندام¬واره¬ای «سر» را نشان می¬دهد. نتایج پژوهش به این گونه است که سه متغیر محیط یادگیری زبان فارسی، سطح زبان¬آموزان و انگیزة آنها، تأثیر جالب¬توجهی بر میزان درک ترکیبات اندام¬واره¬ای «سر» توسط فارسی¬آموزان خارجی دارد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان¬فارسی، ترکیب اندام¬واره¬ای، سر، فارسی¬آموز خارجی.



نگاهي به آموزش زبان فارسي در سايت¬هاي شبکه¬¬هاي راديويي برون¬مرزي ايران
فاطمه عظيمي ¬فرد
در تمام جوامع، زبان به¬مثابة يکي از ابزارهاي اصلي هويتي، عامل قدرت فرهنگي شمرده مي¬شود؛ به¬¬طوري¬که افزايش قدرت نرم¬¬افزاري کشورها، به گسترش زبان آنها وابسته است. متخصصان علم ارتباطات، نقش رسانه¬ها را اطلاع¬رساني، تفريحي، سرگرمي و آموزشي مي¬دانند. صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران، در کنار نهادهايي چون آموزش و پرورش، فرهنگستان زبان و ادب فارسي و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، در تقويت و گسترش زبان فارسي سهيم است و مي¬تواند وظيفة¬ گسترش زبان فارسي را به¬¬ويژه در بخش راديوهاي برون¬¬مرزي، بر عهده داشته باشد. در مقالة حاضر، تلاش مي¬شود ضمن بررسي چگونگي آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان در راديوهاي برون¬مرزي، نحوة¬ استفاده از فناوري¬هاي نوين آموزشي ـ به¬¬عنوان بخشي از ابزار توسعة زباني در سايت¬هاي اينترنتي شبکه¬هاي برون¬مرزي صداي جمهوري اسلامي ايران ـ تحليل شود.
کليدواژ¬ه¬ها: رسانه، راديو، سايت¬هاي اينترنتي آموزش زبان فارسي، آموزش زبان فارسي.






نقد و بررسی برنامة درسی ملّی وزارت آموزش و پرورش از منظر آموزش زبان فارسی به¬عنوان زبان اول، دوم و خارجی
بهنام علوي مقدم
یکی از مواردی که می¬تواند به گسترش و توسعة زبان فارسی کمک شایانی کند، طراحی برنامه¬های درسی مناسب در سازمان¬های مرتبط ازجمله وزارت آموزش و پـرورش است. با توجه به این¬که برنامة درسی ملی این وزارتخانه تدوین شده است، به¬نظر می¬رسد این برنامه بتواند بر آموزش زبان فارسی چه به¬عنوان زبان اول و دوم در داخل کشور و چه به¬عنوان زبان خارجی در خارج از ایران، تأثیر بسیار داشته باشد؛ بنابراین توجه به این موضوع، باید سرلوحة دست¬اندرکاران این برنامه قرار بگیرد. در این مقاله برآنیم به نقد و بررسی برنامة درسی ملی بپردازد و مزایا و معایب آن را شناسایی و راه¬کارهای مناسبی پیشنهاد کند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، برنامة درسی، زبان اول، زبان دوم.








نقش کتاب¬خانه¬های الکترونیکی در حفظ و گسترش زبان فارسی
علی علیزاده 
ملیحه زارعی
زبان فارسی، نشان هویت ملی ایرانیان، در مسیر تحول خود با خطرهایی گوناگونانی روبه¬رو بوده است. از خطر هجوم زبان¬های دیگر هم¬چون عربی، انگلیسی و فارسی و نسبت¬هایی چون عقیم و ناتوان بودن زبان فارسی در واژه¬سازی علمی تا خطر تغییر خط و زبان فارسی به خط و زبانی دیگر. در این میان، راه¬کارها و شیوه¬های گوناگونی برای حفظ و گسترش زبان فارسی پیشنهاد شده است. شیوه¬هایی چون تقویت زبان علمی، استفاده از توانایی¬های واژه¬سازی زبان فارسی و گسترش زبان فارسی در دنیای مجازی. یافتن راه¬کاری برای گسترش زبان فارسی در دنیای مجازی، امروزه بیش از پیش از اهمیت دارد؛ چراکه دنیای مجازی و اینترنت سهم ویژه¬ای در زندگی افراد دارند. برا این مبنا، اقدام¬های بسیاری صورت گرفته است؛ ازجمله نمایة اطلاعات علمی در اینترنت؛ تعریف یونی¬کد و فارسی¬سازی صفحه¬کلید برای بازیابی بهینة اطلاعات و.... گسترش کتاب¬خانه¬های مجازی در فضای سایبری از دیگر اقدامات مهم در این زمینه است. با توجه به مشکلاتی که در مورد خط فارسی مطرح شده است، ازجمله کاربرد OCR و دیـگر فن¬آوری¬ها، در ایـن مقـاله برآنیـم ضـمن بـرسی رونـد گـسترش کتاب¬خانه¬های دیجیتالی در ایران، به مشکلاتی که این امر با آن روبه¬رو است، بپردازیم و در پایان، راه¬حل¬های مناسبی برای رفع آنها پیشنهاد کنیم. 
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، خط فارسی، OCR، کتاب¬خانة الکترونیکی.
زبان و ادب فارسی، انعکاس فرهنگ و تمدن ایران در دنیای مجازی؛ پیشنهاد راه¬کار برای حضور فعال¬تر زبان و ادبیات فارسی در عرصة فناوری اطلاعات
علی علیزاده
ایمان سعیدی مبارکه
توسعه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات از مهم¬ترین تحولات و دگرگونی¬های شگرف در دهه¬های اخیر بوده است. گسترش شیوه¬ها و ابزارهای نوین اطلاع¬رسانی چون اینترنت، پیشرفت و تأثیر عمیق این تحولات را نشان می¬دهد. زبان نیز به¬عنوان مهم¬ترین نهاد اجتماعی، همواره نقش تعیین¬کننده در آگاهی و اشاعة دانش و تحولات این صنعت داشته است. حضور مؤثر و موفق فناوری اطلاعات و ارتباطات در یک جامعة اطلاعاتی، مستلزم بسترسازی و گسترش و ارتقای کمی و کیفی و استفاده از توان و ظرفیت موجود در حوزة زبان و فرهنگ جامعه است. قابلیت انطباق با تحولات و فناوری روز، با حضور کارآمدتر زبان فارسی در دنیای مجازی تحقق می¬یابد و استفاده و به¬کارگیری مؤثر و مفید آن در هم¬سویی و هماهنگی با تحولات عظیم عصر اطلاعات و فناوری جامعة اطلاعاتی ایرانیان نقش به¬سزایی دارد. در این مقاله، نگارنده به تبیین اقدامات و تلاش¬های صورت¬گرفته در این مسیر پرداخته و نیز وضعیت کنونی زبان فارسی در دنیای مجازی را مورد بررسی قرار داده است و ضمن اشاره به محدودیت¬ها و مشکلات این زبان ـ چون شیوة نگارش ـ راه¬کارهایی را برای حضور موفق¬تر این زبان در عصر مجازی پیشنهاد می¬کند.
کلیدواژه¬ها: فناوری اطلاعات و ارتباطات، اینترنت، جامعة اطلاعاتی، زبان فارسی، شیوة نگارش فارسی.                                                                                      
ترويج فرهنگ و ادب ايران از طريق تصوّف و عرفان
دكتر ناصر علیزاده 
اصغر برزي
يكي از بهترين راه¬كارهاي ترويج فرهنگ و ادب فارسي، مي¬تواند معرّفي و نشر آثار منثور و مرسل عرفاني باشد. از اين طريق، غيرايرانيان هم با بخشي از فرهنگ گستردة ايران بعد از اسلام (از قرن چهارم تا نهم) آشنا مي¬شوند و هم به¬سبب سادگي آثار اين دوره، به¬سهولت زبان و ادب فارسي را ياد مي¬گيرند. آثار منثور عرفاني ـ تعليمي، در مقایسه با كتب غنايي، تفسيري، رمزي و فلسفي عرفا، به¬عنوان بهترين راه ترويج فرهنگ و ادب ايراني پيشنهاد مي¬شود. آثار تعليمي عرفا، به نشر فرهنگ، معارف، مبادي، مقامات، احوال و اقوال عرفا مي¬پردازند و چون از زبان برای ترويج استفاده می¬کنند، زبانی ساده و پخته دارند؛ به گونه¬اي كه هركس با مبادي زبان فارسي آشنايي داشته باشد، به آساني مي¬تواند اين آثار را بخواند و فرهنگ گستردة تاريخ تصوّف ايران را بشناسد و با زيبايي¬هاي زبان فارسي انس بگيرد. در اين مقاله، 21 اثر تعليمي معرفی و بر 10 مورد از آنها تأكيد شده است.
کلیدواژه¬ها: فرهنگ، زبان، عرفان، تعليمات، عرفانی.





بررسی اصول ترویج زبان و ادبیات فارسی در بسترهای جغرافیایی
محمود عیوضلو
 فرشته رضایی
احمد صحرایی
مطالعة عمیق اندیشه، زبان و فرهنگ در جامعه، در گرو مطالعة زبان و ادبیات آن جامعه است. در هر یک از حوزه¬های مکانی زبان و ادبیات فارسی، شاهد تاریخ، فرهنگ و سیاست خاص آن مناطق هستیم. برای تحلیل علمی میراث ادبی در مکان¬ها باید، فرهنگ، تاریخ، سیاست و دین و.... آن مناطق را به¬صورت فضایی تحلیل و بررسی کرد. با توجه به این¬که جغرافیا علم بررسی پراکندگی مکانی و تباینات فضایی در موضوعات و پدیده¬های  اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و... است. در این مقاله می¬کوشیم با توجه به گسترة محتوایی و میان¬رشته¬ای زبان و ادبیات فارسی، به بررسی جایگاه علم جغرافیا در تبیین نقش سیاست¬ها، فرهنگ، دین، فلسفه و... در خلق انواع آثار ادبی بپردازیم و از نتایج این بررسی در برنامه¬ریزی برای ترویج زبان¬فارسی استفاده کنیم. در این مقاله نشان خواهیم داد که آثار متفاوت و سبک¬های مختلف ادبی در مناطق مختلف، نتیـجة تفاوت¬های فضایی در نوع وضعیت آن¬جاست. روش تحقیق مقالة حاضر، توصیفی ـ تحلیلی است و برای تهیة داده¬ها، از روش مطالعة کتاب¬خانه¬ای و اسنادی استفاده شده است. به بیان دیگر، هدف از نگارش این مقاله، تبیین نقش جغرافیا در تحلیل پراکندگی فضایی سبک¬های ادبی و رواج موضوعات متفاوت، وزن¬ها، ساختار و صنایع ادبی خاص نقش آن در گسترش و اشاعة سبک¬ها و ساختار ادبی بین مکان¬هاست.
کلیدواژه¬ها: تباینات فضایی، میراث ادبی، زبان و ادبیات فارسی، جغرافیا، آموزش زبان فارسی.
واکاوی نیازهای زبانی: گام اساسی در برنامه¬ریزی آموزشی
افسانه غریبی
مقالۀ حاضر، به¬دنبال معرفی بحث «نیازسنجی» در جایگاه اساسی¬ترین گام در یک برنامۀ آموزشی است. پیش از هر برنامه¬ریزی برای یک دورۀ آموزش زبان، باید این پرسش مطرح شود که چرا فرد قصد دارد این زبان را بیاموزد. پاسخ به این پرسش، گام اصلی در یک برنامۀ آموزشی است. چنان¬چه این گام اولیه و اساسی برداشته نشود، نباید از فرایند یادگیری انتظار نتایج مطلوب داشته باشیم.
در این مقاله، ابتدا پیشینة بحث نیازسنجی برای زبان عمومی و اهداف خاص بررسی، سپس برخی چارچوب¬های نظری مطرح در این زمینه معرفی می¬شـوند؛ ماننـد: مدل جامعه¬شناسی زبان از مانبی، رویکرد نظام¬مند از رایتریش و چنسلر، رویکرد زبان¬آموزی محور از هاچینسن و کاترز، رویکرد زبان¬آموزمحور از برویک و بریندلی و رویـکرد فعالیت¬محور از لانگ. آن‌گاه از میان موارد بررسی¬شده، چارچوبی نظری و «ترکیبی» بر اساس رویکرد فعالیت¬محور لانگ مطرح خواهد شد. مزیت رویکرد لانگ، نزدیک بـودن مفاهـیم آن به نیـازهای واقـعی زبان¬آموزان و اسـتفاده از منابع و شـیوه¬های مختلـف و متـعدد برای جمع¬آوری داده در نیازسنجی است. در بخش دیگر مقاله، انواع روش¬های جمع¬آوری داده مانند مصاحبه¬ها، پرسش¬نامه¬ها، روش¬های قوم¬نگاری، مطبوعات و تارنماها، آزمون¬ها و نیز انـواع مـنابع جمع¬آوری داده مانند: زبان¬آمـوزان، معـلمان و متخـصصان زبان¬شناسی کاربردی و حوزۀ متخصصان ترکیب منابع، تشریح خواهند شد. در پایان، روشی برای جمع¬آوری یک پیکرۀ دادگانی برای واکاوی نیازهای زبانی فارسی¬آموزان پیشنهاد خواهد شد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، زبان‌آموز، نیازسنجی، رویکرد زبان‌آموزی محور، رویکرد زبان¬آموزمحور، رویکرد فعالیت‌محور.













بررسی تعامل تصویر و زبان در کتاب¬های آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
مریم¬السادات غیاثیان
لیلا گلپو
بدون تردید، زبان مهم¬ترین و قوی¬ترین پل ارتباطی میان انسان¬ها بوده، تا آن¬جاکه یادگیری زبان دوم برای تعامل و درک متقابل ملت¬ها، همواره امری ضروری بوده است. یادگیری زبان نمی¬تواند در قلمرو زبان محدود و محصور شود و امروزه این ایده که زبان مؤثرترین وسیله برای انتقال معناست، مورد قبول نیست؛ زیرا بعضی معانی از طریق ابزاری مانند تصویر، بهتر درک و دریافت می¬شوند؛ چه بسا یک تصویر گویا، بیش از متن نوشتاری آن در مخاطب تأثیر بگذارد. علاوه¬بر این، انتخاب تصویر مناسب نیز در انتقال فرهنگ نقش شایسته¬ای دارد. بنابراین برای تحقق آموزش و یادگیری زبان فارسی هم، باید از تصویر در کنار دیگر روش¬های ایجاد معنی کمک بگیریم. با بررسی کتاب¬های آموزش زبان فارسی (به¬عنوان زبان دوم)، به¬سرعت درمی¬یابیم که جای خلاقیت، تنوع و قاعده¬مندی در این کتاب¬ها خالی است و نمی¬توانیم انتظار گسترش زبان فارسی را داشته باشیم، اگر هم¬چنان بر طریق گذشته قدم برداریم. این مهم نیز از نظر متخصصان امر آموزش دور نمانده و آنان را واداشته تا راه¬کارهایی برای یادگیری سریع و مؤثر زبان پیشنهاد کنند. از این¬رو، در این مقاله، تلاش شده با استفاده از تلفیق رویکرد چند وجهیت (ون لیون و کرس، 2006) و فرانقش اندیشگانی (هلیدی، 2004)، تصاویر کتاب¬های آموزش زبان فارسی، مقایسه و تحلیل شود؛ چراکه به¬نظر می¬رسد  ارائة مطالعة علمی و معنایی تصاویر و پیشنهاد راه¬کارهای مفید در این زمینه، می¬تواند کمک شایانی به مدرسان و طراحان کتب آموزشی در تسهیل و تسریع فرایند آموزش، یادگیری زبان فارسی و انتقال فرهنگ ایجاد کند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، تصویر، رویکرد چند وجهیت، فرا¬نقش اندیشگانی.



















ضرورت آموزش فرهنگ پارسی به فارسی¬آموزان آلمانی¬زبان
(با تکیه بر کتاب¬های تدوین¬شدة آموزش فارسی به آلمانی¬زبانان)
دکتر آرمین فاضل¬زاد
مریم خلیل¬خانه
مباني فرهنگ و جايگاه آن در آموزش زبان خارجي، در دهة اخير مورد توجه بسياري از پژوهشگران و تدوين¬كنندگان كتب درسي بوده است. شناساندن ارزش¬های فرهنگی ـ ادبی یک کشور از طریق زبان، یکی از روش¬هایی است که می¬توان از طریق آن آموزه¬های فرهنگی را به ملل دیگر معرفی کرد. در این میان، یادگیری فرهنگ فارسی، به¬عنوان زبان، دوم نیز پیچیدگی¬های خاصی دارد. یادگیری فرهنگ می¬تواند با نمود در متون آموزشی و روش¬های نوین تدریس، تأثیر مثبتی را در انگیزة زبان¬آموز ایجاد کند. با توجه به اهميت فرهنگ در آموزش زبان دوم، در اين مقاله سعي بر آن است تا راه¬كارهاي ترويج فرهنگ و زبان فارسي با توجه به کتاب¬های پیشین که برای آلمانی¬زبانانِ فارسی¬آموز به¬کار گرفته شده، مورد توجه قرار گیرد و با تحلیل جایگاه فرهنگ در این منابع، نقاط ضعف و قوت این منابع بررسی و راه¬کارهای بهینه پیشنهاد شود. از آن¬جا که این پژوهش بر تحقیقی میدانی مبتنی است، نگارندگان داده¬های پژوهش حاضر را از تحلیل کتاب¬های موجود آموزش زبان فارسی به آلمانی¬زبانان به¬دست آورده¬ و با تحلیل¬های آماری مرتبط، نتایج جالبی را پیش روی محققان قرار داده¬اند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، فرهنگ، زبان آلمانی، زبان دوم.

پیوند ناگسستنی فرهنگی ایران و هند زمینه¬ای برای گسترش زبان فارسی
دکتر ملک¬محمد فرخ¬زاد
هند همواره كانون گسترش علم و معنويت و ادبياتي دل¬انگيز بوده كه افكار مردم فرهنگ¬دوست و اديب را به خود جلـب كرده اسـت و همیشـه پناه¬گـاه دانشمـندان، به¬خصوص ایرانی بوده است. روابط ایران و هند از عهد باستان، با مهاجرت قوم آریایی در قرن 14 قبل از میلاد شروع می¬شود. پس از ظهور اسلام در سال 94 هجری، سپاه اسلام وارد هند می¬شود و همراه آن، زبان و ادبیات و اندیشة ایرانی هم به آن سرزمین راه می¬یابد. از آن زمان، حکومت¬های مختلف مسلمان به¬ویژه غزنویان، لودیان و گـورکانیان، در اشـاعة زبان و ادبیات فـارسی بسیـار کوشیدند که حاصل آن، آثار گران¬قدر به¬وجود¬آمده در این زبان است. در حال حاضر، هزاران جلد كتاب به زبان فارسي در عرفان، ادبيات، كلام، تفسير، فرهنگ¬نويسي، تذكره¬نويسي، طب¬شناسي، تاريخ، معماري، موسقي، فلسفه، منطق و صدها علوم ديگر در كتاب¬خانه¬ها، موزه¬ها، مراكز علمي و دانشگاه¬های آن کشور وجود دارد. بنابراین باید ضمن کوشش در حفظ این میراث در سرزمین پهناور هند، با تدابیر جدّی و خستگی¬ناپذیر، زبان و ادب و فرهنگ فارسی را بیش از پیش در این سرزمین گسترش داد؛ موضوعی که لزوم آن، از اهداف اصلی نگارش مقالة حاضر است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، هند، تأثیرات زبانی.



نقش دانشگاه¬های پاکستان و مراکز فرهنگی ایرانی در ترویج زبان فارسی در پاکستان
دکتر سید محمد فرید
مراکز فرهنگی فارسی در پاکستان، تأثیر فوق¬العاده¬ایی در گسترش زبان و ادب فارسی در سراسر این منطقة پهناور دارند. پس از تأسیس کشور پاکستان در 1947م، در شهرهای بزرگ پاکستان که پاسدار و نگهبان فرهنگ اسلامی ـ ایرانی است، مراکز فرهنگی زبان و ادب فارسی تأسیس شدند. این مراکز به¬صورت گروه¬های زبان و ادب فارسی تقریباً در سایر دانشگاه¬های دولتی، و به¬صورت خانه¬های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سراسر پاکستان و مرکز تحقیقات ایران و پاکستان در اسلام¬آباد وجود دارند. در این مقاله، همة این گروه¬ها و مراکز فرهنگی فعال در این زمینه¬ها معرفی می‌شوند که بدین قرارند(آمار دانشجویان برای سال 2011 م است):
1ـ گروه¬های زبان و ادب فارسی در دانشگاه¬های پاکستان: گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة خاورشناسی، دانشگاه پنجاب، لاهور (195 دانشجو در مقاطع مختلف)؛ گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه دولتی لاهور (112 دانشجو)؛ گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه دولتی دخترانه (85 دانشجو در مقطع لیسانس)؛ گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اسلامی بهاولپور، (195 دانشجو)؛ گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زبان¬های نوین اسلام¬آباد (195 دانشجو)؛ گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کراچی (40 دانشجو)؛ گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بلوچستان کویته، (35 دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد)؛
2ـ مراکز فرهنگی ایرانی در پاکستان که مهم¬ترین آنها عبارتند از: مرکز تحقیقات ایران و پاکستان در اسلام آباد؛ خانة فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در شهرهاي لاهور، کراچی، حیدرآباد، مولتان، راولپندی، پیشاور و کویته.
کلیدواژه¬ها: توسعة زبان فارسی، پاکستان ، نقش دانشگاه¬ها.
آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان و نيز فرزندان ايرانيان در اقصي نقاط جهان
میترا فریدی
در آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان و نيز فرزندان ايرانياني كه زبان فارسي نميدانند، بايد از امكانات زيادي بهره جست. در امر آموزش، استادان مجرب و با تجربة زبان و ادب فارسي كه با محيط آشنا هستند، ميتوانند با استفاده از وسايل كمك¬آموزشي مانند فيلم، عكس و CD، زبان¬آموزان را یاری کنند. در كلاس، با استفاده از روش مكالمه و آموزشهايي همانند آموزش زبانهاي بينالمللي ازجمله انگليسي، شوق و انگيزة لازم را براي زبانآموزان ايجاد کنند. در سطحبندي كلاسها، باید سن و ميزان آشنايي با زبان فارسي مورد مداقّه قرار گيرد و درنتيجه، كلاسهايي با آموزشهاي ابتدايي تا پيشرفته ايجاد شود. هم¬چنین لازم است كتابهاي آموزشي بررسي و بازبيني شده، با استاندارها و روشهاي نوين آموزشي هم¬سو شوند. زبان فارسي با پشتوانة غني فرهنگي و ادبي، می¬تواند شوق و انگيزة يادگيري را به¬طور ناخودآگاه در زبانآموز ايجاد کند. اين امر نيز مستلزم شناخت فرهنگ و ادب ايراني است؛ نکته¬ای که نشان¬دهندة نقش تعیین¬کنندة دفاتر رايزني فرهنگي در اين زمينه است. برگزاري مسابقات و ترتيب مسافرت نفرات اوّل به ايران و آشنايي با فرهنگ و هنر ايراني نيز مي¬تواند از ديگر مسائل تشويقي باشد. در اين مقاله سعي شده است مسائل و مشكلات آموزش زبان فارسي به غيرفارسيزبانان و نيز راه¬حلها، مورد كنكاش و بررسي قرار گيرد.
كليدواژه¬ها: آموزش زبان فارسي، مسائل و مشكلات، راه¬حلها، ايجاد انگيزه.


طرح تدوین کتاب¬های آموزش زبان فارسی بر مبنای مثلث TMS
دکتر غلام‌محمد فقیری
تدوین کتاب¬های مختلف برای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان بر مبنای نظریه¬ای منسجم، نکته¬ای همواره مهم در تـدوین کـتاب¬های این حـوزه بوده اسـت. به¬طوری¬که در اغلب موارد، نظریة تدوین مشخص نیست و معلم و زبان¬آموز از دیدگاه مؤلف اطلاعی ندارند. هدف اصلی این مقاله، تبیین نظری روابط سه ضلع مـثلث آزمون¬سازی، روش تدریس و برنامة درسی در حوزة آموزش زبان فارسی است. اهداف عینی، توصیف و توضیح زیرمقوله¬های هر شاخه مانند برنامة درسی (ساخت¬گرا، مفهومی ـ نقشی، موقعیتی، تکلیف¬محور، مهارت¬محور و محتوا¬محور)، انواع آزمون (تشریحی، کوته¬پاسخ و عینی) و انواع روش¬های تدریس (دستورـ ترجمه، مستقیم، شنیداری ـ گفتاری و...) است. در این مقاله برآنیم که طرحی برای تدوین کتاب¬هایی با رویکرد تلفیقی ـ تفکیکی مـهارت¬های چهارگانه برمبنای روابط مقوله¬های سه ضلع با یکدیگر، پیشنهاد کنیم. نوع تحقیق، توصیفی ـ توضیحی، روش آن کیفی و فرضیه¬های آن بر نوع روابـط مقوله¬های سه ضلع با یک¬دیگر استوار است. این طرح می¬تواند برای تدوین کتاب¬های جدید آموزش زبان فارسی مفید باشد.
کلیدواژه¬ها: برنامة درسی، آزمون¬سازی، روش تدریس، نظریه، تدوین، نقد و نظر.




بررسی و تحلیل انواع خطاهای زبانی در 2000 جمله از متون نوشتاری فارسی¬آموزان دانشگاه بین¬المللی قزوین
دکتر غلام¬محمد فقیری
محبوبه تاجعلی
بررسي و تحلیل خطاهای زبانی در آموزش زبان خارجی، امکان ارزشیابی پیشرفت توانش زبان¬شناختی زبان¬آموزان را فراهم کرده، در تدریس و طراحي و تدوين مواد آموزشی نقش مهمی ایفا می¬کند. هدف کلی این مقاله، ارزیابی خطاهای زبانی و اهداف عینی تشخیص انواع خطاهای آوایی، ساخت¬واژی، دستوری و معنایی در نوشته¬های زبان¬آموزان خارجی است. مسئلة تحقيق، تشخيص ميزان انواع خطاهاي زباني و مقايسۀ نسبت آنها با يكديگر است. حوزۀ تحقیق و مبانی نظری مقالۀ حاضر، تجزیه و تحلیل خطاهای زبانی بوده که با روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. در بحث و تحلیل داده¬ها، حجم نمونه¬ای شامل 2000 جمله که به شیوۀ نمونه¬گیری طبقه¬بندی انتخاب شده، مورد تحلیل قرار گرفته و يافته¬هاي آن بر مبناي مباني نظري تفسير شده است. تحقیق حاضر می¬تواند به مدرسان آموزش زبان فارسی دربارۀ انواع خطاهای ممکن در حوزه¬های مختلف زباني، آگاهی دهد، در اصلاح خطاهاي زباني و پيشرفت زباني زبان¬آموزان مؤثر باشد و راه¬کارهایی برای طراحی و تدوین متون درسی، تدریس و ارزشیابی بهتر پیشنهاد کند.
کلیدواژه¬ها: تحليل، خطاهاي زباني، توانش زبان¬شناختي، آوايي، ساخت¬واژي، دستوري، معنايي.
شيوه¬هاي لازم براي رشد و بالندگي زبان فارسي در ميان ملل ديگر
دکتر حسين فقيهي
زبان و ادبيات فارسي يکي از مهم¬ترين ابزارهای تبادل فرهنگي است که از ديرباز مورد توجه انديشمندان جهاني بوده است. قلمرو ادبيات فارسي در گذشته بسيار گسترده و آوازه بود و هم¬اکنون نيز با توجه به علاقمندان خارجي، بايد فراگير شود؛ به همین دلیل لازم است ادبيات فارسي به¬صورت نظري و عملي آموزش داده شود و در آموزش نيز نبايد تنها به قواعد خشک دستوري و ساختاري متون پيچيده و دشوار اکتفا کرد؛ بلکه توجه به آموزش¬هاي گفتاري (مکالمه) و شنيداري و نیز انتخاب اساتید متخصص نیز ضروری است.
متأسفانه عده¬اي مي¬پندارند هرکس خواندن و نوشتن بداند، مي¬تواند ادبيات فارسي را تدريس کند؛ امّا اين¬ها نمي¬دانند که ادبيات از مقولة هنر و هنر نيز رمزگونه و پر از ابهامات و تخيلات بوده که درک آن براي غيرمتخصص دشوار است و اصولاً زبان با ادبيات متفاوت و از دو مقوله¬اند.
کلیدواژه¬ها: گسترش فرهنگ و ادب، يادگيري نظري و عملي، صور خيال، ادبيات فارسي.





بررسي انواع علايم سجاوندي به¬كاررفته در خط فارسي و چگونگي آموزش آن
 آيلين فيروزيان پور اصفهاني
اعظم استاجي
در زبان گفتاري، پيام¬دهنده مقصود خود را با زبان بدن به پيام¬گيرنده منتقل مي¬كند. زبان نوشتاري، به¬دليل ماهيتش، فاقد چنين امكاني است؛ از اين¬رو، علايم سجاوندي ابزاري براي بازنمودن ويژگي¬هاي زبان گفتاري در زبان نوشتاري است كه به پيام¬گيرنده در درك درست و بهتر مطالب، كمك شاياني مي¬كند. در اين مقاله، دو جنبه از علائم سجاوندي را بررسی می¬کنیم. نخست به انواع علائم سجاوندي ظاهرشـده در نسـخه¬هاي خطي، نسخه¬هاي چاپ سنگي مورد بررسی و مقايسة آنها با نخستین مکتوبات چاپی، نوشته¬هاي امروز و صفحات ديجيتالي مي¬پردازيم. داده¬هاي يافت¬شده، شاهدي بر اين مطلب است كه برخلاف ديدگاه بعضي از صاحب¬نظران ايراني كه معتقدند علائم سجاوندي به¬کار رفته در دهه¬هاي اخير در زبان نوشتاري فارسي، كاملاً قرضي و وارداتي است، بعضي از اين علائم، به شكل¬هاي متفاوت، از ديرباز در نوشته¬ها نگاشته مي¬شده و حتي بعضي از اين علائم به همین شكل امروزی، گاهي با همين نقش و گاهـي بـا نـقش ديگـري ظاهر مي¬شده¬اند؛ سپس به بررسي چگونگي آموزش كاربرد اين علائم، با درنظر گرفتن و مقايسة نظرات و پيشنهادات محققان ايراني و غيرايراني پرداخته مي¬شود كه توجه به اين امر مي¬تواند نقش به¬سزايي در نحوة آموزش خط فارسي به فراگيران داشته باشد.
كليدواژه¬ها: علائم سجاوندي، نسخة خطي، چاپ سنگي، صفحات ديجيتال.

ضرورت طراحی برنامة درسی نوین برای آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان
دکتر حسین قاسم¬پور مقدم
تعيين رويكردها و روش¬هاي طراحی يك برنامة درسي، ¬ازجمله مراحل حساس و ضروري برنامه¬ريزي درسي است كه شالودة آن را بنيادهاي فلسفي، ارزشي، فرهنگي، اقتصادي، ديني و اجتماعي تشكيل مي¬دهند. روشن شدن رويكردها و شیوه¬های طراحی برنامة درسی، سبب انتظام عناصر و مؤلفه¬هاي برنامة درسي مي¬شود.
يكي از برنامه¬هاي درسي مهم در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، برنامة درسي آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان است كه همواره نقش بسيار تعيين¬كننده¬اي در توسعه و تقویت زبان فارسی، ترویج فرهنگ ایرانی و باورهای دینی، توفيق غیر ایرانیان در كسب مهارت¬هاي ارتباطي و توانایی استفاده از متون فارسی در آشنایی با دین اسلام و ایران اسلامی داشته و دارد.
در هر نوع آموزش، ازجمله آموزش زبان دوم، طراحی برنامة درسی و تولید مواد آموزشی، فعالیت عمده¬ای است که در مقایسه با تدریس، به هیچ وجه اهمیت کم¬تری ندارد. به¬عبارت دیگر، آموزش باید در قالب یک برنامة درسی تدوین شود نه این¬که برحسب اتفاق روی دهد. طراحی برنامة درسی زبان فارسی حداقل دو فایده دارد:
1.    کیفیت آموزش زبان فارسی را بالا می¬برد؛ زیرا یک برنامة مدون، به¬منزلة نقشه¬ای برای استاد و زبان¬آموزان است که فعالیت¬های یاددهی ـ یادگیری فارسی را سامان می¬بخشد؛
2.    در مواقعی که یک دورة آموزشی توسط بیش از یک استاد تدریس می¬شود، هماهنگی و انسجام اجرای برنامة طراحی¬شده را تضمین می¬کند.
در این مقاله، ضمن بررسی وضعیت فعلی برنامة درسی آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان، رویکردها و روش¬های طراحی این برنامة درسی تبیین می¬شود، راهبردهای عملی برنامه¬ریزی درسی آموزش زبان فارسی و درنهایت، الگویی ایرانی ـ اسلامی برای طراحی نوین برنامة آموزش زبان فارسی پیشنهاد می¬شود تا با توجه به دستاوردهای علمی، مورد استفادة مسئولان و دست¬اندرکاران قرار گیرد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، برنامه¬ریزی درسی، منابع آموزش زبان فارسی.
















شیوه¬های مدرن زبان¬آموزی با تاکید بر آموزش زبان فارسی
طاهره قاسمی
جامعة امروزی، عصر اطلاعات و ارتباطات، نیازمند به¬کارگیری شیوه¬های نوین آموزش و استفاده از تکنولوژی رو به رشد است. استفاده از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در آموزش زبان، نقش به¬سزایی در تسهیل روند هم¬گام شدن زبان¬آموزان با جامعة زبان مقصد بر عهده دارد. تحقیقات نشان داده است که انسان 10% از متنی را که می¬خواند، 20% از مطلبی را که می¬شنود، 30% از آنچه می¬بیند و 50% از آنچه را که هم می¬بیند و هم می¬شنود، می¬آموزد؛ بنابراین استفاده از حواس پنجگانة زبان¬آموزان و درگیری این حواس در آموزش زبان، می¬تواند ضمن تسریع روند آموزش، آن را پایدارتر کند. در حال حاضر، با وجود انواع شیوه¬های آموزش مجازی و غیرحضوری که در آنها زمان و مکان کاملاً منعطف شده است، به¬نظر می¬رسد انقلابی نوین در شیوه¬های آموزش رخ داده است. در عین حال، در گسترة تأثیر این تحول می¬توان به افزایـش انـگیزه و اعـتماد به نفـس و هم¬چنین افزایش ابتکار و خلاقیت در میان زبان¬آموزان اشاره کرد. حال این سؤال مطرح است که ما، به¬عنوان مدرسان زبان، چگونه می¬توانیم از ابزاری که تکنولوژی در اختیار ما قرار می¬دهد، برای ارتقای سطح آموزش زبان دوم/ خارجی بهره بگیریم؟
مقالة حاضر در نظر دارد ضمن معرفی برخی از کاربردهایی که تکنولوژی می¬تواند در آموزش و یادگیری زبان دوم داشته باشد، به تبیین نکاتی بپردازد که به¬کارگیری آنـها می¬تواند به¬عنوان انقلاب دوم در آموزش زبان محسوب شود. سهم «مدرس» در این تحول عظیم، از دیگر موارد بررسی¬شده در این مقاله است. به عبارت دیگر، در این مقاله تلاش شده به رویکردهای مختلفی پرداخته شود که مدرس را به¬عنوان تسهیل¬کنندة روند یادگیری مورد مطالعه قرار می¬دهد، نه به نقش وی به¬عنوان یک مشاور یادگیری و نیز به نقش او در انتقال اطلاعات به زبان¬آموز اشاره کند؛ سپس در یک تحلیل کیفی، به تفاوت میان این رویکردها پرداخته و در پایان، نقش تکنولوژی در این تحلیل، ارزیابی شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش فارسی، تکنولوژی، زبان¬آموز، مدرس، یادگیری.


















نگاهی گذرا به گسترش زبان فارسی در فراسوی مرزها
علی¬اکبر قاسمی گل¬افشانی
برای ترویج زبان فارسی در فراسوی مرزها، نخست لازم و ضروری است که خودمان در داخل کشور، به اهمیت و ضرورت پاس¬داشت آن واقف باشیم. امروزه اگر ـ برای نمونه ـ  گذری به بیمارستان¬ها داشته باشیم، به تابلوهایی بر سردر اتاق¬ها برمی¬خوریم که نشانی از فارسی ندارند (نظیر: سوپروایزر، اتاق رست، C.C.U و I.C.U). اگر به نهادهای دیگر مانند: صدا و سیما و سازمان هواپیمایی برویم، وضع به¬همین گونه است. غلط¬های املایی و نگارشی بی¬شماری هم روی پارچه¬ها و تابلوها، در زیرنویس رسانة ملّی، در دل¬نوشته¬های پشت ماشین¬ها و حتی بر روی سنگ قبرها به چشم می¬خورد. من خود، به چشم خویشتن، دیدم که در مناسبت¬های مختلف بر سردر ادارات دولتی جملاتی یا غلط¬های املایی نوشته بودند مانند: ارتقاع یافت، حتک حرمت، وسیلة ایاب و زهاب محیا است و ... . تعصّب در به¬کاربردن زبان فارسی در میان تحصیل¬کردگان داخل و خارج  ما کم¬رنگ شده است؛ گویی تفاوتی نمی¬کند که واژه، فارسی باشد یا بیگانه. به¬نظر می¬رسد یکی از دلایل این بی¬تفاوتی¬ها را باید در ناآگاهی از شیرینی و افسونگری و گسترش زبان و ادبیات فارسی در جهان جست¬و¬جو کرد. شاید آگاهی از دامنة گسترش زبان فارسی در جهان، سبب دوستداری و پای¬بندی بیشتر ما به زبان و فرهنگ فارسی بشود. این دوستداری و پای¬بندی به زبان و فرهنگ فارسی در مراودات اجتماعی با غیرفارسی¬زبانان، کم¬کم می¬تواند به ترویج زبان فارسی بینجامد. این مقاله نگاهی گذرا دارد به گسترش زبان فارسی در فراسوی مرزها. 
کلیدواژه¬ها: زبان¬فارسی، گسترش، فراسوی مرزها.

پیشینة زبان فارسی در بالکان و راه¬کارهای گسترش آن
محمد قربانپور دلاور
به گواهی تاریخ، زبان و ادب فارسي، ظرفیت و توانمندی بسیاری در گسترش روابط در عرصة بين¬المللي داشته ¬است. برنامه¬ریزی برای توسعة اين ميراث علمي و گنجينة گران¬بها ـ به¬عنوان زبان دوم جهان اسلام، به¬سبب درآمیختگی آن با زبان دین ـ که گسترش آن موجب نشر دین نیز خواهد شدـ از اهداف ضروری است که می¬بایست بیش از پیش برای تحقق آن تلاش کرد. زبان و ادبیات فارسی، طّی قرن¬هاي متمادي در بخش بزرگي از جهان نفوذ و سروري داشته و از كرانه‌هاي اقيانوس اطلس تا اقيانوس كبير و در دورترین نقاط جهان به¬ویژه در آسـياي صغـير و خـصوصاً کـشورهای تحت¬سیطرة عثمانی و کشورهای منطقة بالکان، جایگاه و شکوه خاصی داشته است. فرهنگ و تمدن ايراني ـ اسلامي، از قرن¬ها پيش با تلاش¬هاي بزرگان فرهنگ و ادب در بالکان که خطه¬ای از دنياي اسلام است، هم¬چون رودی حیات¬بخش،‌ جاري و منشأ خلق آثار عظیمی در منطقه شده است.
در این مقاله برآنیم با بررسی پیشینه و جایگاه زبان فارسی در شبه¬جزیرة بالکان در قرون گذشته و نقش و تأثیر آن بر ادبیات و فرهنگ آن مناطق و هم¬چنین وضعیت فعلی این ادبیات فاخر و درنهایت آسیب¬های موجود و راه¬کارهای نفوذ این زبان گران¬سنگ، مباحثی تقدیم پژوهشگران ارجمند کنیم. با توجه به سفرهای متعدد نگارنده به کشورهای منطقة بالکان و حضور دوساله در آلبانی و مطالعات و یافته¬های میدانی و کتاب¬خانه¬ای که صورت گرفته، در این مقاله درصدد به¬دست آوردن پاسخ این پرسشیم که: پیشنیه و جایگاه زبان فارسی در بالکان و راه¬های گسترش بیش از پیش آن در منطقه چیست؟
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، بالکان، بوسنی و هرزگوین، آلبانی، گسترش فرهنگ، راه¬کارها.
سطح كتاب¬هاي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان
                      مهري قره¬گزي 
                   مهرداد اصغرپور ماسوله
يكي از اصول اولية ارائۀ مطالب و تهية كتاب¬هاي آموزش زبان، سطح¬بندي است؛ زيرا تا سطح مطالب آموزشی مشخص نشود، نمي¬توان آنها را در آموزش زبان به¬كار گرفت. در آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان، در زمينة سطح¬بندي كتاب¬ها و تعيين سطح فارسي¬آموزان، خلأ علمي وجود دارد؛ به همين دليل در اين مقاله، وضعیت سطح كتاب¬هاي آموزش زبان فارسي به غير فارسي¬زبانان که در ایران منتشر شده، ازنظر صوری ـ ساختاري مورد بررسی عيني و كمّي قرار گرفته است؛ بدین صورت که ابتدا با به¬دست دادن آمار تفصیلی و كلي و نمودار، نشان داده¬ایم سطح زباني چند درصد از کتاب¬های آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان عنوان شده است و نشان داده¬ایم كه هريك از سطح¬هاي زبان، چند درصد از این كتاب¬ها را شامل می¬شـود؛ علاوه¬بر آن، نابه¬ساماني¬ در عناوين سطح¬بندي كتاب¬هاي آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان تشريح شده است. هم¬چنين در اين مقاله، نشان داده¬ايم كه نبود آزمـون استانـدارد تعيين¬سطح در زبان فارسي و نابه¬ساماني¬های بسيار در سطح¬بندي كتاب¬هاي آموزش زبان، چه مشكلاتي براي مدرسان و فارسي¬آموزان ايجاد كرده است.
كليدواژه¬ها: آموزش زبان فارسي به غيرفارسي‌زبانان، کتاب درسي، سطح.



نقش دفاتر رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در ترویج زبان و ادبیات فارسی
کمیل قزلباش
در این مقاله ابتدا به پیشینة تاریخی فرهنگ فارسی و ارزش و نفوذ زبان فارسی در کشور پاکستان و به¬خصوص در استان بلوچستان، پرداخته می¬شود تا به این وسیله، رونق دیروز و امروز جایگاه زبان و فرهنگ فارسی در استان بلوچستان نقد و بررسی شود. ایالت بلوچستان، تنها ایالت پاکستان است که هم در گذشته از فارسی با آغوش باز استقبال کرده و هم امروز در این ایالت، نویسندگانی هستند که برای ترویج و گسترش زبان فارسی می¬کوشند؛ علاوه¬بر این، برخی نویسندگان و استادان استان بلوچستان همراه با کارهای پژوهشی، شعر هم می¬سرایند.
در این زمینه، رایزنی، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان و خانه¬های فرهنگ ایران در این کشور، نقش مهمی دارند؛ همین حمایت از نویسندگان و پژوهشگران زبان فارسی، با طراحی برنامه¬های علمی و فرهنگی، موجب تشویق افراد برای فراگیری این زبان شده است. فعالیت¬های مراکز سبب تقویت کرسی¬ها و بخش¬های فارسی و ترغیب دانشجویان برای ادامة تحصیل در دوره¬های کارشناسی ارشد و دکتری زبان فارسی شده است که فارغ¬التحصیلان این دوره¬ها در اصل پاسداران اصلی آیندة این زبان خواهند بود.
در بخش دیگر این مقاله، به بررسی نقش این مراکز در چاپ کتاب، مجله و مقالات فارسی نویسندگان این کشور پرداخته می¬شود. انتشار فصل¬نامه¬های فارسی و اردو در زمینة زبان و ادبیات فارسی و برپایی کلاس¬های زبان فارسی، ازجمله دیگر اقدامات این مراکز فرهنگی است که در این مقاله معرفی می¬شود.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، دفاتر رایزنی فرهنگی، استان بلوچستان پاکستان.
تعریف فرهنگ و بازتاب عناصر فرهنگی در متون آموزش زبان فارسی
علی رضا قلی فامیان
مهرنوش درودی
فرهنگ اصطلاحی چندلایه و چندمعناست و جامعه¬شناسان و روان¬شناسان تعریف¬های متعدد و متنوعی از این مفهوم به¬دست داده¬اند. گروهی هرگونه پدیده یا فعالیت انسانی را در چارچوب فرهنگ جای داده¬اند. از این دیدگاه، پوشش و لباس، غذا، مسکن، شغل و سایر امور مربوط به انسان، نوعی پدیدة فرهنگی محسوب می¬شود. گروهی دیگر، فرهنگ را به¬صورت خاص¬تری تعریف کرده¬اند؛ بدین معنا که عرصه¬هایی نظیر موسیقی، ادبیات و هنرهای نمایشی را نیز پدیده¬های فرهنگی به¬شمار آورده¬اند. در این مقاله، می¬کوشیم ضمن تعریفی دقیق و نظام¬مند از فرهنگ، مفاهیم و عناصر فرهنگ¬محور را تعریف و بازتعریف کنیم و موارد مختلف نمود این عناصر را در کتاب¬های آموزش زبان بکاویم. در این چارچوب، ابتدا به نمونه¬هایی از نمود عناصر فرهنگی در کتاب¬های آموزش زبان انگلیسی اشاره، سپس دو کتاب آموزش زبان فارسی (آزفا) تألیف یداله ثمره و درس فارسی برای فارسی¬آموزان خارجی تألیف تقی پورنامداریان را بررسی می¬کنیم. پس از معرفی چارچوب نظری تحقیق، به¬بررسی عناصر به¬کاررفته در دو اثر یاد¬شده و اطلاعات آماری مربوط به هر عنصر می¬پردازیم. در پایان، کاستی¬های موجود در آثار مورد بررسی را مشخص و راه¬کارهایی برای اصلاح کاستی¬های مذکور پیشنهاد می¬کنیم.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، فرهنگ، درس فارسی برای فارسی¬آموزان خارجی، آموزش زبان فارسی (آزفا).
واکاویِ نمونه¬سؤال¬های استادان درس فارسی عمومی: تحلیل روایی سازه¬ای
                                         بهزاد قنسولی
                                       سیده مریم فضائلی
یکی از روش¬های مؤثر تحلیل آزمون¬های زبان، تحلیل خطاهای آزمون¬های مورداستفاده در کلاس¬های درس فارسی عمومی است. در این روش، با بررسی نمونه¬ها، کاستی¬ها و نقاط قوت آزمون¬ها ـ که نشان¬دهندة نگرش آزمون¬گر به سازة دانش مورد سنجش است ـ مشخص می¬شود.
در این مقاله، ابتدا نمونه¬سؤال¬های پنج استاد درس فارسی عمومی در دانشگاه فردوسی مشهد واکاوی شد. در مرحلة دوم، از تعدادی از استادان مصاحبه به عمل آمد. نتایج این بخش نشان داد که استادان، با مفاهیم کلیدی سنجش مانند پایایی و رواییِ آزمون¬ها آشنا نیستند. آزمون¬ها هرگز پالایش اولیه نمی¬شوند و نتایج پاسخ آزمودنی¬ها نیز به محک آمار سنجیده نمی¬شوند. در پایان، راه¬کارهایی اصلاحی برای سنجش مؤثر پیشنهاد شده است.
کلیدواژه¬ها: آزمون زبان، تحلیل خطا، تحلیل روایی سازه¬ای، فارسی عمومی. 





چالش¬ها و راه¬کارهای گسترش زبان فارسی در اقلیم کردستان
دکتر نادر کریمیان سردشتی
ظهور عراق جدید پس از سقوط رژیم بعثی عراق با نام جمهوری فدرال عراق، یکی از مهم¬ترین وقایع تاریخ معاصر خاورمیانه محسوب می¬شود که تأثیرات آن در منطقه بسیار گسترده بوده است. یکی از نتایج تشکیل این جمهوری، تأسیس منطقة فدرالی اقلیم کردستان با سازوکار یک دولت محلّی و منطقه¬ای در چارچوب جمهوری فدرال عراق است. اقلیم کردستان، به¬سبب تاریخ و پیشینه و فرهنگ آن، بیشتر با فرهنگ و زبان و تمدن ایرانی پیوند خورده و ارتباط دارد؛ در حالی¬که با عرب¬ها به¬جز فرهنگ و میراث دینی و اسلامی، کم¬ترین ویژگی مشترک را داشته و دارد. در این اقلیم، پس از تحولات سیاسی، فضای بیشتر و بازتری برای گسترش زبان و ادب فارسی فراهم شده است که به¬نظر می¬رسد یکی از بهترین و سهل¬الوصول¬ترین ظرفیت¬های قابل استفاده برای فرهنگ¬دوستان و سیاست¬گزاران و دست¬اندرکاران گسترش زبان فارسی باشد. در این مقاله، علاوه¬بر اشاره به پیشینة زبان فارسی در این اقلیم، به جایگاه و مشکلات و موانع و راه¬کارهای گسترش زبان فارسی در مراکز دانشگاهی (به¬ویژه دانشگاه سلیمانیه و صلاح¬الدین اربیل)، علمی و فرهنگی، مراکز چاپ و نشر، کتاب¬ها، مجلات، روزنامه¬ها و مطبوعات محلی و نقش مترجمان و نویسندگان کُرد پرداخته و در پایان، و راه¬کارهایی برای گسترش این فعالیت¬ها و بهبود وضعیت موجود، پیشنهاد می¬شود.
کلیدواژه¬ها: اقلیم کردستان، عراق، زبان فارسی، زبان کردی، ادبیات تطبیقی، آموزش فارسی، نویسندگان کرد.
آموزش حروف اضافة «از، با، به، در» به شيوة آموزشي ـ پردازشي به غيرفارسي¬زبانان
راحله كلانتري درونكلا
زبان فارسي نيز مانند هر زبان ديگري، ساختار خاصي دارد كه متشكل از سازه¬هاي زباني است. اين سازه¬هاي زباني خود از دو دسته عناصر زباني واژگاني و دستوري تشكيل يافته¬اند. عناصر دستوري كه حروف¬ اضافه نيز جزء اين دسته¬اند، عناصري هستند كه معناي واژگاني نداشته، تنها نقش دستوري دارند. اين ويژگي سبب مي¬شود آموزش اين عناصر به زبان¬آموزان غيرفارسي¬زبان دشوار شود. ازطرفي، واژگان دستوري اگرچه معناي واژگاني ندارند، در انتقال معنا نقش مهمي ايفا مي¬كنند كه اين امر، ضرورت آموزش اين دسته از واژگان را ايجاب مي¬کند. مسئله¬¬اي كه در آموزش حروف اضافه مطرح مي¬شود، اين است كه چگونه مي¬توان فرايند آموزش حروف¬ اضافه را به زبان¬آموزان غيرفارسي¬زبان تسهيل کرد؛ بنابراین هدف از نگارش مقالة حاضر، معرفي شيوة آموزشي ـ پردازشي است تا با استفاده از اين روش، آموزش حروف¬ اضافه با سهولت بيشتري صورت گيرد. در اين پژوهش، آموزش چهار حرف¬ اضافة سادة زبان فارسي «از، به، با، در»، به¬ دو روش آموزشي ـ پردازشي و گرامر ـ ترجمه به دو گروه زبان¬آموز غيرايراني كه در يك سطح زباني قرار دارند، صورت گرفت. نتايج حاصل از آموزش به اين دو روش، با برگزاري آزمون و بررسي نتايج حاصل از آن، ارزيابي شد كه طبق اين بررسي، گروهي كه تحت شيوة آموزشي ـ پردازشي اين حروف¬ اضافه را فراگرفته¬اند، در مقایسه با گروهي كه تحت روش گرامر ـ ترجمه قرار گرفتند، عملكرد بهتري در آزمون داشته¬اند.
کلیدواژه¬ها: آموزش، درون¬داد، برون¬داد، آموزشي ـ پردازشي، گرامرـ ترجمه، حروف¬اضافه.
ترویج زبان فارسی در ورارود از راه نسخ خطی فارسی
دکترسید محمد باقر کمال¬الدینی
زبان فارسی یکی از مهم¬ترین زبان¬های دنیاست که با بهره¬مندی از گنجینة گران¬بهای ادب و عرفان و آراستگی به زیور فصاحت و بلاغت، توانسته است همواره در طول تـاریخ، به¬عنوان زبان رسمی ملتی بزرگ، در گسترش فرهنگ ایرانی در جهان خودنمایی کند. یکی از حوزه¬هایی که مردمانش قرن¬ها به زبان فارسی سخن می¬گفته¬اند و شاعران و نویسندگانش نیز به این زبان شعر سروده و آثاری خلق کرده¬اند، ورارود است. امروز نیز بسیاری از مردم این مناطق، با زبان فارسی مأنوسند و کتاب¬خانه¬هایی وجود دارد که مملو از دستخط¬های فارسی است. در این کتاب¬خانه¬ها، نسخه¬هایی وجود دارد که بسیار ارزشمندند؛ نسخه¬هایی در زمینه¬های تصوف و عرفان، دین و مذهب، ادبیات فارسی، تاریخ و... .
یادآور می¬شویم که حدود 85 تا 90 درصد نسخه¬های خطی موجود در آسیای مرکزی، به زبان فارسی است؛ برای مثال از 43 هزار نسخة خطی کتاب¬خانة ابوریحان بیرونی تاشکند، 39 هزار مورد آن به زبان فارسی است. نگارندة این مقاله که خـود سال¬ها در این حوزه به تدریس و تحقیق اشتغال داشته، معتقد است که از طریق فهرست¬نگاری نسخ خطی موجود در کتاب¬خانه¬ها، خانه¬ها، موزه¬ها و... و معرفی آنها، می¬توان مقامات فرهنگی این کشورها را به آموزش زبان فارسی ترغیب و تشویق کرد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، نسخة خطی، آسیای میانه، آموزش زبان فارسی.
‍

 تفاوت‌های موجود در ادراک هم¬خوان‌های زبان فارسی توسط
فارسی‌آموزان هندی ـ اروپایی و غیر‌هندی ـ اروپایی
احمد کولی¬وند
مقالة حاضر، به دنبال یافتن پاسخی برای این سؤال است که آیا فارسی‌آموزانی که زبان اولشان در محدودة یکی از زبان‌های هندی و اروپایی (یعنی هم¬خانوادة زبان فارسی) قرار می‌گیرد، اساساً درک بهتری از هم¬خوان‌های زبان فارسی دارند یا خیر؟ از آن¬جایی که یکی از عوامل بسیار مهم و تأثیرگذار در فراگیری هر زبانی، زبـان ‌اول زبـان‌آموز به¬شمار می‌آید، این مقاله می¬کوشد موضوع را از دورنما‌ی عام‌تری مورد کنکاش قرار دهد؛ به این طریق که افزون¬بر نوع زبان اول، به خانوادة زبانی زبان‌آموز نیز توجه کند. در طول مدت تدوین مقاله، فرض نگارنده‌گان بر این بوده ‌است که نهایتاً به¬دلیل وجود شباهت‌های ظاهری میان حوزه‌های مختلف زبان‌های هندی و اروپایی، زبان‌آموزانی که زبان اول‌شان یکی از زبان‌های موجود در این خانواده است، قادرند تا با صرف زمان و انرژی کم¬تری هم¬خوا‌های موجود در زبان فارسی را درک کنند.
مقالة حاضر با رویکردی تحلیلی‌ـ توصیفی، خطاهای ادراکی در زبان¬آموز‌انی را که در معرض آوا‌های موجود در زبان فارسی قرار می¬گیرند، مورد تحلیل قرار داده ‌است. برای جمع¬آوری داده¬ها، در طول مدت یک دورة دوماهه، حدود 12 تا 14 عدد از املا‌های پایة ششمی که در مرکز آموزش زبان فارسی المهدی قم (سطح متوسط) در کلاس¬های معمول از زبان‌آموزان، در وضعیت عادی کلاس درس جمع‌آوری شده بود، مورد پژوهش قرار گرفت. انتخاب املا‌ها عموماً از دروسی بود که متن آنها قبلاً در کلاس درس به فارسی‌آموز آموزش داده شده‌ بود. البته تنها خطا‌هایی بررسی شد که در آن، یکی از هم¬خوان‌های موجود در زبان فارسی، به¬اشتباه با یکی دیگر از هم¬خوان‌های زبان فارسی ثبت شده بود (برای مثال تکنلگی به جای تکنولوژی). در گام بعد، فارسی‌آموزان بر اساس زبان اولشان، به دو گروه فارسی‌آموزان هندی ـ اروپایی و فارسی‌آموزان غیرهندی و غیراروپایی تقسیم شدند و تلاش شد با مقایسة محصول برآیند داده‌ها با یکدیگر، تحلیل‌های معناداری از ارقام به¬دست¬آمده مطرح و درنهایت، راه‌کارهایی برای توصیف هرچه بهتر فرایند فراگیری این هم¬خوان‌ها پیشنهاد شود.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، هم¬خوان¬ها، فارسی¬آموزان هندی، اروپایی.
















بررسی مطابقت فاعل و فعل در گفتار فارسی‌آموزان بر اساس رویکرد کمینه‌گرا
سارا کیانی
دکتر فریده حق‌بین 
یکی از خطاهای پربسامد در گفتار فارسی‌آموزان، مطابقت نداشتن صحیح فاعل و فعل در زبان فارسی است که بررسی آن در چارچوب نظریِ کمینه‌گرایی، می‌تواند قواعد حاکم بر فرایند فراگیریِ مطابقت را به‌دست دهد. با در نظر گرفتن این اصول، می‌توان روش‌های آموزشی را بر پایه‌ای نظری بنیان کرد.
در چارچوب برنامة کمینه‌گرا، مشخصه‌های شخص و شمار در مطابقت فاعل و فعل نقش محوری دارند. بر اساس این برنامه، مشخصه‌های شخص و شمار فاعل، طی عملیات مطابقت، ارزش مشخصه‌های شخص و شمار فعل را تعیین می‌کند.
در این مقاله، عوامل مؤثر بر فراگیری مطابقت و بروز خطا در گفتار فارسی‌آموزان مورد بررسی قرار می‌گیرد. دسترسی به مشخصه‌ها در زبان اول و تأثیر آن بر فراگیری مطابقت در زبان فارسی، ضمیراندازی و حضور ضمایر غیرفاعلی در جمله، از عوامل مؤثر بر مطابقت است که سه محور اصلی این مقاله را تشکیل می‌دهد. به‌منظور بررسی این عوامل، 14 نفر از فارسی‌آموزان دورة مقدماتی، در مصاحبه‌هایی ساختارمند شرکت کردند؛ به این معنا که سؤالات آزمون از پیش تعیین، سپس پاسخ‌های آزمون‌ورها، تنها از حیث مطابقت فاعل و فعل بررسی شده¬اند. پس از انجام آزمون تی بر روی داده‌ها، مشخص شد که:
1) در صورت دسترسی نداشتن به مشخصه‌های شخص و شمار در زبان اول، فراگیری و دسترسی به این مشخصه‌ها در زبان فارسی وجود ندارد؛
2) در جمله‌هایی که در آنها ضمیراندازی صورت گرفته و فاعل به‌طور آشکار در جمله وجود ندارد، میزان خطای مطابقت بیشتر از زمانی است که فاعل به‌طور آشکار در جمله حضور دارد؛
3) میزان خطای مطابقت، زمانی ‌که در جمله علاوه¬بر فاعل، ضمیر شخصی غیرفاعلی نیز وجود دارد، بیشتر از زمانی است که در جمله تنها فاعل وجود دارد.
کلیدواژه‌ها: مطابقت، مشخصه‌های شخص و شمار، دسترسی به مشخصه‌ها، ضمیراندازی.
















رابطة تکمیلی آموزگار و تصاویر در کتب آموزشی زبان¬آموزان غیرفارسی¬زبان در پیشبرد فرهنگ و ادب فارسی
مرضیه گرامی طیبی
تصاویر یکی از  ابزارهای آموزشی در خدمت معلم است. تصویر، برخلاف خط، از دو بُعد تشکیل شده؛ بنابراین بیان قسمتی از محتوای تصاویر آموزشی، برعهدة معلم است. در این مقاله تلاش شده نشان داده شود در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، برای بیان بُعد دوم تصویر، می¬توان از آموزگار کمک گرفت. آموزگار به همراه تصاویر، ابزاری مناسب برای اشاعة فرهنگ زبان فارسی است؛ تا جایی¬که بدون کمک گرفتن از خط نیز می¬توان این وظیفة خطیر را انجام داد. در پایان این مقاله، نشان داده شده است که صرفاً کتب آموزشی برای آموزش کافی نیست و با ابزار کتابِ معلم که شیوة تدریس را بیان می¬کند، می¬توان دستیابی به این هدف را بهبود بخشید. بنابراین در برنامه¬ریزی درسی برای غیرفارسی¬زبانان باید جایگاه کم¬رنگ کتابِ معلم را پررنگ¬تر نمود.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبان، تصویر، برنامة درسی، کتابِ معلم.







آموزش زبان و ادبیات فارسی به دانشجویان اعزامی روس¬زبان در دانشگاه گیلان
آرش گل¬اندام
یادگیری زبان فارسی در کشور روسیه قدمت بسیاری دارد. اغلب دانشگاه¬های مادرِ روسیه، در گروه زبان فارسی دانشجو می¬پذیرد. باتوجه به سیاست و تفاهم¬نامة موجود بین دانشگاه گیلان و دانشگاه دولتی آستراخان مبنی بر تبادل دانشجویان بین گروه¬های زبان و ادبیات فارسی و زبان روسی، هر سال گروهی از دانشجویان روس¬زبان گروه زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه دولتی آستراخان روسیه، برای گذراندن دورة آموزشی خود در دانشگاه گیلان، با گروه¬های زبان فارسی و روسی، درس¬های تعیین¬شده¬ای را می¬گذرانند.
در مقالة حاضر، محقق به بررسی مشکلات پیش روی دانشجویان روس¬زبان در روند آموزش زبان فارسی به¬طور کلی و نحوة انتخاب و به¬کارگیری کلمات از زنجیرة مترادفات زبان فارسی به¬طور خاص، می¬پردازد. انتخاب کلمة لازم، از بین مترادفات موجود در زنجیرة مترادفات زبان فارسی برای دانشجویان خارجی (در این مقاله دانشجویان روسی) امری است بسیار سخت. در این مقاله، مشکلات عمدة پیش روی زبان¬آموزان در روند به¬کارگیری مترادفات زبان فارسی در کلام، مـورد بـررسی قرار می¬گیرد؛ هم¬چنین روش¬ها، نحوة انتخاب صحیح و کاربرد مترادفات در آموزش زبان فارسی به روس¬زبانان تحلیل می¬شود. در ادامه، با توجه به موارد ذکرشده، پیشنهاد تألیف «لغت¬نامة زنجیرة مترادفات زبان فارسی به غیرفارس¬زبان¬ها» داده و بخش¬هایی از آن بررسی شده¬ است. از اطلاعات و روش¬های تدوین لغـت¬نامة مـترادفات و نتـایج به¬دست¬آمده در تحقیق، می¬توان در زمینه¬های آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، علوم زبان¬شناسی و تألیف کتب آموزشی استفاده کرد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، زبان روسی، زنجیرة مترادفات، لغت¬نامه.
طراحي و اجراي المپياد ادبي و نقش آن در ترويج زبان و ادبيات فارسي
تمنا گل¬بابايي
ترويج زبان و ادب فارسي به¬عنوان زبان دوم اسلام، ضروري است؛ زباني كه ما را با فرهنگ غني سرزمينمان پيوند مي¬دهد و ادبياتي كه «اعماق دل بي¬رياي يك آريايي¬تبار» از سرزميني آريايي است. سرزميني كه جوانان آن در سال¬هاي اخير، نام ايران و ادب ايران¬زمين را بر قلة كوه «المپ» حك کردند. حال كه خود را به اوج رساندند، آیا توانايي اين را ندارند كه صداي زبان و ادب فارسي را نه¬تنها به گوش همسايگان خود بلكه به گوش همة جهان برسانند؟ يكي از راه¬هاي ترویج زبان و ادبیات فارسی در جهان، اجراي مسابقات (المپيادهای) ادبي به¬عنوان نوعي سياست فرهنگي است كه در اين مقاله با بررسی مسابقات (المپيادها) برگزارشده، راه¬كارها و پيشنهادهاي گوناگوني براي ترويج زبان و ادب سرزمينمان بيان شده است. موضوع دیگری که به آن پرداخته شده، كشورهایی است که مسابقه (المپياد) ادبي در آنها برگزار مي¬شود. آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان در خارج از كشور نیز موضوع مقدمه و پیش¬درآمد بحث این مقاله بوده است.
كليدواژه¬ها: زبان و ادبيات فارسي، آموزش زبان فارسي به غيرايرانيان، مسابقه (المپياد) ادبي در خارج از كشور.




آموزش زبان فارسی چرا و چگونه
منیژه گله¬داری
زبان ابزاری است قدرتمند که به¬دلیل قدرت نفوذ خود، می¬تواند در اوضاع اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ملل گوناگون تأثیرگذار باشد. برخورداری از نقشی تا به این حد موثر، خود نشان¬دهندة اهمیت و جایگاه آموزش زبان در دنیای امروز است. پیشینة تاریخی کشور ایران، ادبیات غنی فارسی و جایگاه ویژة ایران از نظر سیاسی، اقتصادی و عقیدتی در جهان امروز، از جمله دلایلی است که عدة بسیاری را از گوشه و کنار دنیا به سوی یادگیری زبان فارسی سوق می‌دهد. در این مقاله، با بیان پاره¬ای از موارد تأثیرگذار در روند آموزش زبان، برخی از مشکلات موجود در زمینة آموزش زبان فارسی را ذکر می¬کنیم و سپس به معرفی و تشریح عملکرد مراکز آموزشی فعال در داخل کشور می‌پردازیم. در ادامه، نگاهی به وضعیت مراکز آموزشی خارج از کشور می¬اندازیم و موانع پیش روی این مراکز را برمی¬شماریم. در پایان نیز برای بهبود وضعیت آموزش زبان فارسی، راه¬کارهایی پیشنهاد می¬کنیم.
کلیدواژه¬ها: نیازهای آموزشی، مواد درسی، مدرس زبان.






آزمون بین¬المللی زبان فارسی، ضرورت¬ها و راه¬کارها
ندا متاني
هدف از نگارش این مقاله، بیان ضرورت¬ها و پیشنهادها راه¬کارهایی برای طراحی، تألیف و برگزاری آزمونی بین¬المللی برای زبان¬فارسی ¬و تحلیل آن مطابق با استانداردهای نظریه¬های معتبر ارزشیابی است.
هم¬سو با تلاش¬های صورت¬گرفته برای آموزش زبان فارسی به¬غیرفارسی¬زبانان، و تألیف کتب متعدد آموزش ¬زبان فارسی، برگزاری آزمونی جامـع ¬و دقیـق بـرای فارسی¬آموزان همانند آنچه در دیگر زبان¬ها وجود دارد، ضروری به¬نظر می¬رسد که از طریق آن، توانایی¬ها و آموخته¬های این افراد با معیارهای استاندارد سنجیده شود. از این رو، گروهی از مؤلفان در کانون زبان ایران برای نخستین بار، آزمونی استاندارد تألیف کرده¬اند؛ این آزمون از سه بخش شنیدن، دستور و خواندن و واژگان تشکیل شده است که 100 سؤال دارد و به کل پاسخ¬های درست، 100 نمره تعلق می¬گیرد. این نمرات براساس شیوة اکتفل(ACTFL) از 0 تا 10، سطح¬بندی می¬شوند و در نهایت، سطح آزمون¬دهنده مشخص خواهد شد. این آزمون برای 50 نفر از خارجیان فارسی¬آموز سطح متوسط در مؤسسة دهخدا، دانشگاه شاهد و مدرسة المهدی قم اجرا شد. در تحلیل آزمون، پس از مشخص کردن فراوانی و درصد پاسخ¬های درست به هر سؤال، برای هنجاریابی و تعیین میزان روایی و پایایی، ضریب همبستگی هر سؤال با سؤالات دیگر در آن مهارت سنجیده شد. در پایان، مقایسه¬ای بین مهارت¬های مورد سنجش، محتوا، تعداد سؤالات و شیوة نمره¬دهی این آزمون با آزمون¬های زبان¬های دیگر انجام و از این طریق، میزان اعتبار آزمون نیز سنجیده شد. نتایج این مقایسه نشان داد که این آزمون، از لحاظ تجزیه و تحلیل آزمون¬شناسی، آزمونی معتبر است.
کلیدواژه¬ها: آزمون بین¬المللی زبان فارسی، نظریه¬های ارزشیابی، زبان¬آموز خارجی، مهارت¬های زبانی، تجزیه و تحلیل آزمون¬شناسی.





















تأثیر گویش¬های یک زبان در ترویج فرهنگ و ادب آن زبان
فرشته محمدپور
زبان يكي از مؤلفه‌هاي انسان بودن و از ويژگي‌هاي فطري اوست. هراندازه تنوع گویش¬ها در یک کشور بیشتر باشد، زبان رسمی آن کشور بیشتر تقویت می¬شود. مرگ یک گویش، از مرگ یک فرهنگ خبر می¬دهد.
مقالة حاضر، تلاشی است برای حفظ میراث ارزشمند و فرهنگ هزاران‌سالة قوم کهن ایرانی كه در آن، به بررسی تحولات آوایی، صرفی و نحوی گونه¬های زبانی رایج در شهر نی‌ریز و ترسیم اطلس زبانی این گونه¬ها می¬پردازد.
در این پژوهش، تلفیقی از روش¬های میدانی، کتاب¬خانه¬ای و دیجیتالی استفاده شده است. در روش میدانی، از 26 گویشور بومی، مسن، بی¬سواد و از هر دو جنس استفاده شده است. پس از جمع¬آوری داده¬ها، پژوهشگر آنها را آوانگاری و پس از تحلیل داده¬ها به روش کتاب‌خانه¬ای، با استفاده از نرم¬افزار نقشه¬کشی اتوکد، روی نقشه¬های زبانی طراحی‌شده توسط پژوهشگر، ترسیم کرده است.
نتیجة بررسی¬ها نشان مي‌دهد که واژه¬های کهن فارسی در این گویش وجود دارد و این گویش هم ازنظر آوایی هم صرفی و نحوی، با فارسی معیار متفاوت است و برخلاف گفتة پژوهشگران که در زبان فارسی اسم جنس وجود ندارد، در این گویش اسم جنس نیز یافته شده است.
کلیدواژه¬ها: فرهنگ، زبان، گویش.



بررسي تطبيقي مفاهيم کاربردي حرف اضافة «با» در زبان¬هاي فارسي و روسي
فرشته محمدزاده
حروف اضافه يکي از مقوله¬هاي بسيار مهم در يادگيري زبان دوم براي زبان¬آموزان محسوب مي¬شود. از آن¬جا¬ که این مبحث در زبان فارسي، با مفاهيم گسترده¬ای همراه است، مي¬تواند موجب بروز خطا در روند يادگيري زبان فارسی براي زبان¬آموزان روس شود. در ميان حروف اضافه، حرف اضافة «با»، مفاهيم جالب توجهي را در ساختار نحوي زبان فارسي به خود اختصاص داده که با مفاهيم و کاربردهاي آن در زبان روسي متفاوت و به¬ندرت شباهت دارد و همين عامل زبان¬آموزان روس¬ را در فراگيري زبان فارسي با مشکلاتي مواجه کرده است. بر اين اساس، نگارندة اين مقاله، کوشيده با روش تطبيقي، ابتدا مفاهيم کاربردي حرف اضافة «با» را در دو زبان فارسي و روسي بررسي کرده، پس از يافتن شباهت¬ها و تفاوت¬های کاربرد آن، خطاهاي احتمالي را در فرايند يادگيري زبان¬آموزان، شناسايي و براي جلوگيري از بروز خطاها، راه حل¬هايي پيشنهاد کند.
کليدواژه¬ها: حروف اضافه، حرف اضافة «با»، زبان فارسي، زبان روسي، مفاهيم کاربردي.





آموزش زبان فارسی تاجیکی و الفبای نیاکان در دانشگاه¬های تاجیکستان
شمس الدین محمدی
صبح¬الدین ضیاء
آموزش زبان فارسی تاجیکی در دانشگاه¬های تاجیکستان، از سال اول تحصیل دانشجویان در دو نیم¬سال، به‌صورت 24ساعته انجام می¬شود. در این آموزش¬ها بیشتر به آموزش قاعده¬های تلفظ درست مصوت و صامت¬های زبان¬فارسی رایج در تاجکستان تـوجه می¬شود. استادان زبان فارسی تاجیکی در آموزش زبان به دانشجویان رشته¬های مختلف به کاربرد ویژة زبان در هر رشته توجه می¬کنند؛ هرچند در برنامة آموزش زبان فارسی در هر درس، تحلیل و بررسی متون برگرفته از آثار کلاسیک فارسی تاجیکی درنظر گرفته شده، تأکید اساسی بر متون تخصصی دانشجویان بوده است. موارد دیگری که در این برنامة آموزشی گنجانده شده، عبارت ¬است از:
ـ انتخاب متن¬های ادبی از میان آثار شاعران و ادیبان همة سرزمین¬های فارسی‌زبان؛
ـ آمـوزش واژه¬هـای دخیل از زبان¬های همسایة تاجیکستان و اصطلاح‌سازی و زمینه‌های آن در زبان فارسی تاجیکی؛
ـ آموزش علامت¬های کتابت؛
ـ آموزش حسن بیان و موارد دستوری؛
کلیدواژه¬ها: زبان ¬فارسی تاجیکی، آموزش اصطلاح‌سازی بر مبنای تخصص¬های مختلف، واژه¬های دخیل.

راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی ازطریق آموزش زبان فارسی به غیر ایرانیان
سپیده محمود سلطانی
درهم آمیختن دو عنصر زبان و فرهنگ، تا آنجا پیش رفته که در آموزش زبان دوم یا خارجی، بعد از به¬کارگیری چهار مهارت پایة گوش دادن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن، از فرهنگ ـ به¬ویژه شایستگی فرهنگی ـ به¬عنوان مهارت پنجم نام برده می¬شود. مقصود از فرهنگ زبان دوم، همة جنبه¬هایی است که یک زبان¬آموز نیاز دارد که در یک کشور خارجی کمتر احساس بیگانگی کند. فرهنگ در مفهوم عام، ادبیات را زیر پوشش خود قرار می¬دهد که زبان فارسی نیز از این قاعده مستثنا نیست. هدف نگارنده در این مقاله، بیان راه¬کارهایی برای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان از طریق دو عنصر فرهنگ و ادب پارسی است. راه¬کارهای پیشنهاد¬شده بر در¬هم آمیختن فرهنگ غنی فارسی در حوزه¬های روش¬شناسی، مواد و برنامة درسی و شیوه¬های تدریس مبتنی است. حاصل این¬که گسترش زبان فارسی در صورتی به¬طور موفقیت¬آمیز میسر می¬شود که افزون¬بر بر واژگان و دستور زبان، به مبانی فرهنگی نیز توجه شود که به گفتة تجربه¬گرایان، «زبان مخلوق اجتماع است» و چنان¬که پروفسور دیویس معتقد است، «زبان پدیده نیست و هویت است».
کلیدواژه¬ها: آموزش و فرهنگ زبان دوم، تعریف فرهنگ، تأثیر متقابل فرهنگ و زبان، شیوه¬های تدریس فرهنگ زبان دوم.


پژوهشی در کتاﺏهای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان: بررسی ابعاد زباﻥشناختی و فرهنگی
مصطفی مرادی¬مقدم
با توجه به رشد و توسعۀ ارتباطات و متنوع شدن نیازهای زباﻥآموزان، امروزه بیش از پیش به مواد درسی منطبق با نظرﻳﻪهای جدید یادگیری نیاز است که بتوان مهارﺕهای مختلف در یادگیری زبان دوم را پوشش داد. زبان فارسی، زبان پهلوانان شاهنامه و شاعران بلندآوازه، به¬سبب شیوایی و رسایی آن، مورد توجه بسیاری از مشتاقان فرهنگ و تمدن ایران قرار گرفته است. با توجه به این موضوع، روش آموزش صحیح این زبان ﻣﻲتواند در گسترش آن و هم¬چنین اشاعۀ فرهنگ ایراﻥزمین نقش ﺑﻪسزایی داشته باشد. کتاﺏهای درسی همیشه جزء جداناپذیر هر برنامۀ درسی هستند. این¬که مطالب کتاﺏها چگونه عرضه شده¬اند و آیا ﻣﻲتوانند نیازهای اصلی زباﻥآموز را پاسخ دهند، تأثیر مهمی بر یادگیری ﻣﻲگذارد. در این مقاله برآنیم تا کتاﺏهای آموزش زبان فارسی به غیرفارﺳﻲزبانان را که در دانشگاﻩهای ایران تدریس ﻣﻲشود، بررسی کنیم. در این بررسی، کوشیده¬ایم کتاﺏها را براساس فراگیربودنشان در لحاظ کردن مهارﺕهای مختلف، روش اراﺋﺔ مطالب، ﺑﺨﺶهای زبانی وابسته به فرهنگ، روش آشنا کردن زباﻥآموز به فرهنگ زبانی و ویژﮔﻲهای زبان گفتار تحلیل کنیم. در انتها، برای ارتقاء سطح کیفی کتاﺏهای آموزش زبان فارسی پیشنهادهایی شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، زباﻥآموز، فرهنگ، کتاب درسی، غیرفارﺳﻲزبانان. 


طرح تدوین گزیده¬ای از اشعار مولانا برای غیرفارسی¬زبانان
دکتر پروین دخت مشهور
معرفی شعر مولانا به غیرفارسی¬زبانان در قالب یک کتاب آموزشی، کاری نو و درخور توجه است و زمینه¬های تبادل و تعامل فرهنگی را میان زبان و فرهنگ فارسی و زبان¬های دیگر فراهم می¬کند. هدف این مقاله، عرضة گزیده¬ای از مثنوی برای زبان¬آموزان غیرایرانی است که مبنای نظری آن، برنامة درسی متن¬محور و محتوامحور است. مسائل تاریخی، اجتماعی و فرهنگی عصر مولانا و ترتیب موضوعی، مضمونی و محتوایی از مسائلی است که به¬عنوان معیارهای تدوین این گزیده مورد بحث قرار خواهد گرفت؛ ویژگی¬های بیانی و بدیعی مانند انواع صنایع بدیعی، صورخیال و... مبنای انتخاب اشعار این گزیده بوده است. به روش انتخاب حکایت¬ها و چگونگی ارتباط مضامین و دلایل انتخاب و اولویت هر یک نیز در متن مقاله اشاره شده است. نتایج این تحقیق می¬تواند مبنایی برای تدوین کتاب¬های گزیدة شعر فارسی برای غیرفارسی زبانان باشد و در معرفی آثار مهم فارسی به غیرفارسی¬زبانان نقش مهمی ایفا کند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان¬فارسی، غیرفارسی¬زبانان، مثنوی.





ارتباط اسامی زبان¬آموزان و نگرش مدرسان در ارزشیابی آزمون¬های تکوینی در مناطق چندزبانه
سیف¬اله ملایی
از مهم¬ترین مسائل فراروی آموزش زبان فارسی در مناطق چندزبانه، ویژگی¬های اجتماعی ـ محیطی و فرهنگی و نیز اطمینان از تحقق یادگیری است که نظام ارزشیابی و سنجش میزان یادگیری، بررسی و تحلیل آن را برعهده دارد. نتیجة بررسی¬ها نشان داده است نگرش مدرسان به زبان¬آموزان ـ که بیشتر براساس خصوصیات ظاهری، جنسیت، نژاد، قومیت، نام و نام خانوادگی، جذابیت، گویش، و سطح اجتماعی ـ اقتصادی شکل می¬گیرد ـ  بر ارزشیابی آنان مؤثر است. در این بین نام افراد ـ که علاوه¬بر نقش¬های خطابی و ارجاعی که به¬طور کلی برای نام در زبان مفروض است، کارکرد زبانی ـ جامعه¬شناختی و نقش تعاملی و بینافردی نیز داردـ در جوامع چندزبانه مؤثرتر است؛ هم¬چنین مشخص شد که ارتباط بین نام افـراد و نگرش جامعه¬شنـاخـتـی ـ روان¬شناختی مدرسان و سوگیری ناخودآگاه یا آگاهانة آنان در جامعة چندزبانة فارس ـ ترک ـ ترکمن، زبان شهرستان ترکمن مثبت و معنادار و در نتیجه، در ارزشیابی و پیشرفت تحصیلی زبان¬آموزان تأثیرگذار بوده است. در این مقاله، تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی اسپیرمن و آزمون تجزیه و تحلیل واریانس (ANOVA) در نرم‌افزارSPSS  صورت گرفته و روایی آنها به تایید گروهی از متخصصان رسیده است. تحقیق از نوع توصیفی ـ پیمایشی است و نوع تحقیق از نظر مکانی، میدانی است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، ارزشیابی برنامة زبان¬آمـوزی، جامـعة چندزبانه، نام، نگرش مدرس.
لزوم دستور خط واحد؛ حركتي در راستاي گسترش زبان فارسي
داوود ملك‌زاده
يكي از عمده‌مشكلاتي كه زبان فارسي با آن مواجه است، گسيختگي در دستور خط(رسم‌الخط) اين زبان است كه كابران آن را دچار گم‌راهي و ترديد كرده است. در حال حاضر، مراجعي در ايران فعالیت دارند كه شورايي برای تصويب شيوة خط و اجراي آن دارند؛ فرهنگستان زبان و ادب فارسي و شوراي تأليف كتاب‌هاي درسي از آن جمله است. نكتة جالب در اين بحث، اختلاف‌نظر اين دو مركز در دو مورد استفاده از شيوة دستور خط فارسي است؛ مثل اختلاف آنها بر سرِ پیوسته یا جدانویسی «ها» یا استفاده از نشانة «ء» در ترکیب¬های اضافی و... . اختلاف نظر بين دو مركزي كه بيشترين تأثير را در جامعه دارند، خود شروع يك دوگانگي اساسي در جامعه است كه رفته‌رفته گسترش مي‌يابد. دانش‌آموزي كه بعد از اتمام دورة مدرسه، وارد دانشگاه مي‌شود و كتاب‌هاي جديدي را پيش روي خود مي‌بيند، دچار تعارض مي‌شود، يا هم‌زمان با تحصيل در مدرسه، شيوة نوشتاري در نشريات و ساير كتب را متفاوت از آن¬چه در كتاب‌هایش خوانده، مي‌بيند. اين چندگونه‌گوني، در طبقات مختلف جامعه، از تلويزيون و نشريات گرفته تا تابلوي معابر و مغازه‌ها و نامه‌هاي اداري، خود را نشان مي‌دهد. بدون ترديد راه‌كارهايي دراين باره وجود دارد كه مي‌تواند به شكل قانون درآيد و در جامعه اجرا شود. قدم اول، توافق صاحب‌نظران و زبان‌شناسان فارسي دربارة تصويب رسم‌الخط واحد است؛ به‌طوري¬كه كم‌ترين استثنا در آن وجود داشته باشد و تا سال‌هاي سال، دست‌خوش تغيير بنيادي نشود. مرحلة بعدي، اجراي اين شيوه و نظارت بر حسن اجراي آن است؛ اين‌كه تصويب رسم‌الخط واحد زبان فارسي، پس از بررسي در فرهنگستان، به شكل قانون در مجلس تصویب و به تمام وزارت‌خانه‌ها و نهادها ابلاغ و برای اجراي آن اقدام شود. از طرفي، گروهي براي نظارت بر اجراي صحيح آن در جامعه تشكيل شود تا برای رعايت اين شيوه، اقدامات لازم را انجام دهند. به¬طور خلاصه، ناشران، نشريات، ادارات و تلويزيون، اگر در خروجي كارهاي‌شان، در رعايت رسم‌الخط واحد، احساس مسئوليت و آن را اجرا كنند، در يك پروسة زماني به¬طور مثال 10 ساله،  درصد بالايي از جامعه به يك انسجام در شيوة نگارش فارسي خواهند رسید. در آن صورت است كه هنگام آموزش زبان فارسي به يك فرد خارجي، با مشكلات كم‌تري مواجه خواهيم بود و آن فرد مبتدي در يادگيري زبان، بعد از آموزش اوليه و مطالعة كتب فارسي، دچار چندگانگي نمي‌شوند.
کلیدواژه¬ها:آموزش زبان فارسی، گسترش زبان فارسی، دستور زبان، دستورخط.













ارزیابی روایی و پایایی آزمون فارسی و میزان کاربردپذیری آن
هانيه ممقاني
روایی و پایایی، از ویژگی¬های مهم یک آزمون خوب محسوب می¬شوند. آزمونی روایی دارد که فقط آنچه را می¬خواهیم، بسنجد و نه چیز دیگر؛ پایایی یک آزمون نیز به¬معنی درستی و هم¬سانی نتایج است. آزمونی که در این مقاله ارزیابی شده، آزمون تافل فارسی است. از آن¬جایی¬که در سال¬های اخیر تعداد افرادی که از کشورهای مختلف برای یادگیری زبان فارسی به ایران می¬آیند، افزایش یافته است، درصدد برآمدیم آزمونی بر مبنای تافل (که نوعی آزمون مهارت محسوب می¬شـود) از افـرادی کـه دورۀ فارسی¬آموزی را گذرانده و در دانشگاه¬ها مشغول تحصیلند، بگیریم که مشخص شود آیا این افراد قادرند از مهارت¬های زبانی به¬صورت مناسب استفاده کنند. هدف از نگارش مقالة حاضر، که از نوع همبستگی و تجربی است، در واقع ارزیابی روایی و پایایی این آزمون اسـت. سـؤالاتی کـه در ایـن مقـاله پاسـخ داده مـی¬شوند، عبارتند از: 1. آیا آزمون تافل ¬فارسی روایی و پایایی لازم را دارد؟ 2. آیا آزمون تافل¬¬ فارسی می¬تواند مبنای خوبی برای سنجش مهارت¬های زبانی غیرفارسی¬زبانان باشد؟ نتایجی که از این مقاله حاصل شده، بیان¬کنندة این مطلب است که این آزمون، روایی و پایایی خوبی دارد؛ اما نمی¬تواند مبنای مناسبی برای سنجش مهارت¬های زبانی غیرفارسی¬زبانان باشد.
کلیدواژه¬ها: روایی، پایایی، آزمون مهارت، آزمون تافل فارسی.



کاستی¬های سازمانی و آموزشی در ترویج زبان و ادب فارسی
محمدرضا موحدي
نگارندة این مقاله، با تجربه¬های پراکنده¬ای که در دوره¬های طولانی¬مدت آموزش زبان و ادب فارسی در چهار کشور قزاقستان، هند، بنگلادش و جمهوری چک داشته، به برخی کاستی¬ها برخورده که در این مقاله، مهم¬ترین آنها را در دو بخش کاستی¬های سازمانی و کاستی¬های آموزشی معرفی و بررسی کرده است. در بخش نخست، دربارة این موارد بحث می¬شود :
1ـ نبود نهادی متمرکز برای تصمیم¬گیری و سیاست¬گذاری؛
2ـ ناهماهنگ بودن نهادهای اعزام¬کنندة استادان با یکدیگر (تا آنجاکه از وزارت علوم و فناوری گرفته تا سازمان فرهنگ و ارتباطات و جامعة المصطفی العالمیة و...هر یک انگیزه¬ها و شرایط متفاوتی برای اعزام استاد مورد نظر خود دارند)؛
3ـ غیرفعال بودن بخش مربوط به پیگیری گزارش¬های ارسالی از سوی استادان (در همین نهادهای مختلف) و ترتیب اثر ندادن به گزارش¬ها؛
4ـ متون آموزشی در دانشگاه¬های مختلف حوزه¬های خارجی، هنوز یکسان¬سازی نشده است؛
5ـ گاه به حجم نیازها و آمار داوطلبان یادگیری زبان فارسی توجه نمی¬شود. با مقایسه¬ای گذرا میان استادان اعزامی به کشورهای هند و سوریه این مسئله واضح¬تر می¬شود.
دربخش کاستی¬های آموزشی نیز از اعمال سلیقه¬های غیرمنطقی برخی استادان سخن می¬رود. این کاستی¬ها گاه به منش فردی، اخلاقی یا کهولت استاد و گاه به انتخاب نامناسب متون ادبی مربوط است و مواردی نیز به ناتوانی استاد یا یک¬جانبه بودن سلیقة او بستگی دارد. بی¬توجهی به ادبیات معاصر، از مصادیق بارز این کاستی است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، کاستی¬های سازمانی، کاستی¬های آموزشی.
فرهنگ ظرفیتی فعل: تلاشی در جهت آموزش فارسی به غیرفارسی‌زبانان
امير سعيد مولودي
منوچهر کوهستانی
محمدصادق رسولی
در زبان، برخی از اجزاء سخن ظرفیت دارند. مفهوم ظرفیت که برگرفته از نظریۀ دستور وابستگی است، به تعداد و نوع پیوندهایی که عناصر نحوی می‌توانند با هم تشکیل دهند، اطلاق می‌شود. در دستورهای مبتنی بر ظرفیت، انگاره‌ای از جملات ارائه می‌شود که در آن، یک عنصر بنیادین (هسته) و تعدادی عنصر وابسته که به آنها متمم یا موضوع می‌گویند، ایفای نقش می‌کنند. نوع و تعداد متمم‌ها توسط ظرفیت منسوب به هسته تعیین می‌شود. در بسیاری از زبان‌ها، متمم‌های عناصر دارندة ظرفیت در فرهنگ‌های عمومی یا ظرفیتی فهرست می‌شوند. فرهنگ‌های ظرفیتی که فهرست کاملی از عناصر دارای ظرفیت به همراه متمم‌هایشان (اعم از اجباری و اختیاری) به¬دست می‌دهند، می‌توانند در زمینه‌های متفاوتی مورد استفاده‌های زبان‌شناختی قرار گیرند. از جملۀ این استفاده‌ها می‌توان به کاربرد آنها در آموزش زبان به سخن¬گویان سایر زبان‌ها اشاره کرد. متأسفانه زبان فارسی تاکنون از چنین فرهنگ‌هایی بی‌بهره بوده و آموزش آن زبان به غیرفارسی‌زبانان، به¬دلیل کمبود چنین مواد آموزشی‌ای، با دشواری‌های فراوانی روبه¬رو بوده است. مقالۀ حاضر، شرحی است از تولید نخستین فرهنگ ظرفیتی افعال فارسی که بخشی از پروژۀ دادگان درختی وابستگی است. این فرهنگ، با بهره‌گیری از مفاهیم نظریۀ دستور وابستگی و شیوه‌های استخراج رایانه‌ای تهیه شده ‌و حاوی 4282 سرواژۀ فعلی منحصر به فرد و 5429 جفتِ فعل ـ متمم است.
کلیدواژه‌ها: فرهنگ ظرفیت، دستور وابستگی، دادگان درختی وابستگی، زبان فارسی.
راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی ازطریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان
قاسم مهرآور گیگلو
زبان و ادبیات هر ملّتی، آیینة تمام¬نمای فرهنگ، ادب و تمدن آن ملّت است؛ بنابراین شناخت و یادگیری زبان و ادبیات یک جامعه، درواقع شناخت تفکّر، فرهنگ، تمدن و آداب و رسوم آن جامعه است. می¬توان گفت تاریخ و فرهنگ هر کشوری، در کنار زبان و به¬خصوص ادبیات آن کشور معنا پیدا می¬کند و حافظة یک ملّت به¬شمار می¬رود که بدون توجه به آن، هویّت آن ملّت به محاق تاریکی فرو می¬رود. با توجه به این¬که زبان و ادبیات فارسی، زبان فرهنگ و تمدن ایرانی بوده، در جایگاه ویژه¬ای دارد و بخش عظیمی از ادبیات جهان را تشکیل می¬دهد، آموزش آن به غیرفارسی¬زبانان، بهترین وسیله برای انتقال فرهنگ و تمدن اصیل ایرانی است. اهمیت این جایگاه لزوم آموزش زبان فارسی را با بهره¬گیری از شیوه¬های مناسب و برتر، و همچنین گسترش عرصة مطالعات ایران¬شناسی و گرایش هرچه بیشتر پژوهشگران جهانی به این حوزة پژوهش تأکید می¬کند. در این مقاله، برآنیم با روش تحلیلی ـ توصیفی، راه¬کارهایی را برای ترویج فرهنگ و ادب پارسی در جهان پیشنهاد کنیم.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، آموزش زبان، فرهنگ و ادب پارسی.




آموزش فرهنگ و زبان فارسی به پزشکان غیر¬فارسی¬¬زبان
دكتر مهين¬ناز ميردهقان
پریا اکبرشاه 
هدف از نگارش مقالة توصیفی ـ تحلیلی حاضر، معرفی متغیرهایی است که در طراحی متون آموزشی برای آموزش زبان فارسی (در سطح پیشرفته) به غیرفارسی¬زبانان در رشتۀ پزشکی، نه¬تنها یادگیری زبان فارسی را برای گروه هدف تسهیل می¬کند، توانش ارتباطی زبان¬آموز را، به¬عنوان پزشک، با بیمار در بافت فرهنگی ایران ارتقا می¬دهد. متغیر¬های مذکور، در دو گروه عناصر زبانی و فرهنگی با زیرگروه¬های خود تقسیم¬بندی شده¬اند. با بهره¬مندی از آموزش محتوا¬محور، مدل مضمون¬محور در کنار آموزش تکلیف¬محور و چارچوب تکلیف¬مدار الیس و نیز ویلیس، الگویی مناسب را که در آن مهارت¬های اصلی و فرعی زبانی به¬صورتی یکپارچه فراگرفته می¬شوند، به¬دست می¬دهد. منابع موجود آموزش زبان فارسی، بیشتر بر جنبۀ عمومی متمرکزند بوده، کتاب¬های موجـود در زمینۀ آمـوزش زبان فارسی تخصصی (برای گروه پزشکی) بسیار اندک¬اند؛ به¬علاوه، رویکرد به¬کارگرفته¬شده در کتب مذکور (آموزش زبان فارسی تخصصی)، تفکیک مهارت¬ها است كه هم¬زمان به هر چهار مهارت نپرداخته¬اند. با در نظر گرفتن این نکته که فرهنگ و آموزش زبان دوم، دو جزء لاینفک در یادگیری مؤثر و طبیعی زبان محسوب می¬شوند، تکنیک¬ها و راه¬کارهایی را برای تقویت مهارت¬های زبان فارسی به¬عنوان زبان دوم، بر اساس آموزش هم¬زمان مهارت¬ها، برای پزشکان مهاجر به ایران پیشنهاد می¬کند. این مقاله، تلاشی است برای تعیین تکنیک¬های مؤثر برای تقویت چهار مهارت اصلی زبان فارسی برای گروه مخاطب، و نیز ویژگی¬های متون آموزشی برای افراد غیرفارسی¬زبان در رشتة پزشکی؛ با این هدف که گروه یادشده، ضمن یادگیری زبان فارسی، با هنجارهای فرهنگی کشورمان نیز آشنا شوند. کسب این آگاهی، در کسب توانش ارتباطی لازم است. بر این مبنا، متونی آموزشی برای 100 ساعت آموزش در 10 درس تدوین شده است. این مقاله شامل این بخـش¬ها می¬شـود: آمـوزش زبان فـارسی به¬عنوان زبان دوم برای مقاصد خـاص؛ معـرفی چارچوب نظری و بررسی متغیر¬های مؤثر بر طراحی متون درسی ویژة پزشکان برای ارزیابی متون تدوین¬شده. پرسش¬نامه¬ای نیز همراه با سنجش روایی محتوایی و صوری آن تهیه شده و ¬داده¬های حاصل از آن، با استفاده از آزمون آماری تحلیل و نتایج آن در بخش پایانی مقاله ارائه شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، پزشکان مهاجر، عناصر فرهنگی، عناصر زبانی.












آموزش اصطلاحات زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان: راهبر¬دهایی آموزشی در طراحی دروس
دكتر مهين¬ناز ميردهقان
فرانک کیانفر
اصطلاحات، با ساختار¬هایی مجازی¬، در عمق فرهنگ هر زبان جای دارند و تحت¬اللفظی ¬نبودن محض بیان معنا در آنان، سبب دشواری فهم و یادگیری می¬شود. آشنایی با عبارت¬های اصطلاحی و توانایی استفادة درست از آنها در موقعیت¬های مناسب، نشان¬دهندة توانش ارتباطی فـرد در زبـان دوم و آمـوختنشان از بخش¬های جدا¬نشدنی یادگیری واژگان در زبان خارجی است که آموزشی صحیح را می¬طلبد. بر این اساس، مقالة حاضر با هدف طراحی و تدوین درس¬هایی (10 درس) برای آموزش اصطلاحات در زبان ¬فارسی نگارش یافته است که در پایان، راهبرد¬های آموزشی پیشنهاد و عوامل مؤثر بر آموزش و یادگیری زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان بزرگسال در سطح متوسط، با استفاده از روش ارتباطی، معرفی شده است. در انجام این مهم، چگونگی انتخاب و دسته¬بندی اصطلاحات برای آموزش فارسی به گروه مخاطب، عوامل مؤثر در آموزش و طراحی و برنامه¬ریزی مناسب درسی با رویکرد ارتباطی مورد توجه قرار گرفته¬اند. برای انجام پژوهش، 200 اصلاح رایج را از فرهنگ¬نامه¬های اصطلاحات «امینی» و «دهخدا» استخراج و به منظور آموزش این اصطلاحات، آنها را در دو بخش «عواطف انسانی» (مشتمل بر پنج موضوع درس¬: شادی/ غم/ ناراحتی، عصبانیت، علاقه/ تنفر، نگرانی/ تردید) و «رفتارهای انسانی» (با پنج موضوع: خطر/ ایمنی/ احتیاط، موفقیت/ شکست، تلاش/ موقعیت اجتماعی، شناخت/ فهم، مشکلات/ مقابله با آنها) دسته¬بندی کردیم. اصطلاحات و عباراتی که برای آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان در نظر گرفته شده اصطلاحاتی¬اند که: 1) زبان¬آموزان با حـداقل دشواری می¬توانند آن را بیاموزند؛2) پربسامد¬ترین اصطلاحاتی هستند که فرد در زبان هدف با آن مواجه می¬شود؛ 3) عباراتی هستند که کلمات و گرامرشان پیچید¬گی متناسب با سطح زبان¬آموزی مورد نظر را دارند؛ 4) عباراتی¬اند با معانی مصـور و مـجازی واضـح. متغیر¬های مؤثر بر درک و یادگیری اصطلاحات که با بهره¬گیری از روش ارتباطی در طراحی دروس در نظر گرفته شده، شامل این موارد می¬شود: ویژگی¬های زبانی اصطلاحات، میزان حمایت بافتی، گروه¬بندی اصطلاحات بر اساس دسته¬های مضمونی و نقش مداخلة زبان مادری در یادگیری اصطلاحات زبان هدف. برنامة آموزش نیز به شکل مراحلی با توالی ذیل در نظر گرفته شده است: 1) شروع آموزش با اصطلاحات همانند در زبان¬های اول و دوم؛ 2) بحث و توضیح در مورد اصطلاحات؛ 3) تقسیم¬بندی اصطلاحات؛ 4) نقاشی اصطلاحات؛ 5) افزودن اصطلاحات به داستان؛ 6) اجرای اصطلاحات؛7) تمرینات بازگویی. در این طراحی، تکالیفی بدین شرح در نظر گرفته شده است: بحث در مورد اصطلاحات بریده¬های روزنامه¬های طنز؛ جمع¬آوری کارتون¬هایی که حاوی اصطلاحاتند و بحث در مورد شوخی¬های آنها؛ استخراج اصطلاحات از برنامه¬های تلویزیونی؛ مصاحبه با هم¬کلاسی¬ها و جمع¬آوری اصطلاحات روزانه. در نظر داشتن یافته¬های فوق در طراحی دروس در آموزش اصطلاحات زبان فارسی، ضمن برطرف کردن نقایص آموزش¬های پیشین، به درک و استفادة کارآمدتر فارسی¬آموزان از اصطلاحات خواهد انجامید.
کلیدواژه¬ها: آموزش اصطلاح، انتخاب، دسته¬بندی مضمونی، روش ارتباطی.



چالشهاي آموزش خط فارسي براي زبانآموزان خارجي
ميرزا ملا احمد
زبان و الفباي فارسي براي مردم تاجيكستان بيگانه نيست و بيش از هزار سال اجداد مردم اين سرزمين به اين زبان آثاري گرانبها آفريدهاند؛ بهطوري كه الفباي فارسي را «خط نياكان» مينامند. اگرچه امكانات بسياري براي آموزش الفباي فارسي در كشور تاجيكستان فراهم شده، ويژگيهاي خاص اين الفبا هنوز فراگيري آن را براي فارسيآموزان تاجيك مشكل كرده است. برخي از اين ويژگيها در اين مقاله بررسي شده است كه عبارتند از:
1ـ با حروف نوشته نشدن مصوتهاي كوتاه O, u و I؛
2ـ تلفظ مشابه چند حرف همچون: s (در حروف س، ص، ث)، z (در حروف ز، ذ، ض، ظ)، T (در حروف ت و ط) و H (در حروف ح و ه)؛
3ـ واو معدوله كه تلفظ نميشود (مثال: استون، خواهر، خوان)؛
5ـ ياي مقصوره (مثال: موسي، ليلي)؛
6ـ واژههاي كه چند صورت املايي متفاوت دارند (مثال: اتاق/ اطاق، طراز/ تراز، طوفان/ توفان).
براي حل اين مشكلات هنگام تدريس زبان فارسي، راهكارهايي هم در اين مقاله پيشنهاد شده است.
كليدواژهها: آموزش زبان فارسي، تاجيكستان، الفباي فارسي، حروف مصوت.


ظرفیت¬های پنهان گسترش زبان فارسی در مصر
فرامرز میرزایی
در روزگار کنونی، مصر در جايگاه رهبری جهان عرب قرار دارد؛ به گونه¬ای که دگرگونی¬های سياسي و ادبي و اجتماعي دیگر کشورهای عربی، تا حدود زیادی تابع دگرگونی¬های این کشور است. حوادث سیاسی کنونی دنیای عرب، که از آن با عنوان «بهار عربی» یاد می¬شود، نمونة بارزی در اثبات این مدعاست. از اين¬رو، گسترش زبان فارسي در اين كشور، زمینة گسترش آن را در دنیای عرب فراهم می¬کند. اگرچه بعد از پیروزی انقلاب اسلامي، موانع سياسي، ارتباط سازنده بین دو کشور را تقریباً قطع کرد، وجود زمينه¬هاي ادبیات فارسی در اين كشور و سوابق تاريخي و فرهنگي دو ملت، بستری بس ارزشمند برای گسترش زبان فارسی فراهم کرده است که از آن می¬توان با عنوان «ظرفیت پنهان» ادبیات فارسی در ادبیات معاصر مصر یاد کرد؛ موارد ذیل از جملة این ظرفیت¬هاست:
-    رواج «ادب خیامی» در میان پیشاهنگان ادب معاصر مصر مانند «جماعة الدیوان» و «جماعة آپولو» و شاعران نوگرای مصر مانند صلاح عبدالصبور؛
-    اندیشة تصوف ایرانی و شاعران عارف¬مسلک مانند عطار و مولوی درمیان شاعران نوپرداز عرب؛
-    تأثیر شعر حافظ بر «نجیب محفوط» رمان¬نویس برجستة دنیای عرب و برندة جایزه نوبل ادبی به سال 1988، [تا آنجا که در رمـان نامدار حماسة عیاران، 13 بیت از غزل¬های حافظ را عیناً به زبان فارسی آورده است]؛
-    ترجمة گستردة شاه¬کارهای ادبی فارسی به زبان عربی، به گونه¬ای که طه حسین، ادیب و ناقد نامدار عرب در مقدمة ترجمة دیوان حافظ به عربی از آن به «احیای دوبارة پیوند» پرسود فارسی و عربی یاد کرده است.
اگر به موارد بالا، نزدیکی فرهنگی و دینی، به¬ویژه دوستی اهل¬بیت (ع) و گرایش به تصوف و عرفان هم اضافه شود، روشن می¬شود که چه ظرفیت بالایی برای گسترش زبان فارسی در این کشور پیشرو دنیای عرب وجود دارد و هم¬چنین روشن می¬شود که چرا زبان و ادب فارسی در دورة قبل از انقلاب، جایگاه برتری در دانشگاه¬های این کشور داشته است.
اکنون به¬نظر می¬آید با برنامه¬ریزی می¬توان از فرصت به¬دست¬آمدة بهار عربی استفاده کرد و دوباره شکوه زبان فارسی را به این کشور بازگرداند.
كليدواژه¬ها: زبان فارسي، مصر، ادبیات معاصر عرب.











راه¬کارهای ترویج فرهنگ و ادب پارسی ازطریق آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان
دکتر علیرضا نبی¬لو
برای ترویج فرهنگ و میراث ادبیات فارسی به غیرایرانیان از طریق آموزش زبان فارسی، می¬توان راه¬کارهای عملی و اجرایی متعددی را پیشنهاد کرد؛ این راه¬کارها باید به گونه¬ای باشد که تمام شئونات ادبیات فارسی را دربر گیرد و از سوی دیگر، باید بر جنبه¬های مشترک و جهانی آن تاکید کند تا برای همة مخاطبان جذاب و دریافتنی باشد. در مقالة حاضر، برای رسیدن به این اهداف، به این راه¬کارها توجه شده است:
1-    روایت نقطة مشترک ادبیات تمام ملل است؛ بنابراین باید بر این جنبه از ادبیات فارسی تأکید شود و ساختارهای روایی و متون ادبی متأثر از آن به غیرایرانیان شناسانده شود؛
2-    حوزه¬های نظری و عملی در متون ادبیات فارسی تفکیک شود و هر دو بُعد به غیرایرانیان نشان داده شود؛
3-    قالب داستان و تمثیل یکی از بهترین ژانرهایی است که برای سایر ملل جذاب و خواندنی است و باید از این مقوله برای منتقل کردن فرهنگ و ادب فارسی به دیگران سود جست؛
4-    مشترکات و جهانی¬های ادبیات فارسی آن قدر زیاد است که برای هر کسی با هر سلیقه¬ای مطلبی خواندنی دارد و باید به این امر توجه وافری کرد؛
5-    برگزاری همایش مشترک با دانشگاه¬های خارجی در موضوعات مشترک؛
6-    طرح دانش¬افزایی استادان خارجی؛
7-    پرداختن به تصاویر و اوصاف کشورها و ملل مختلف در منابع آموزشی ادبیات فارسی مخاطبان غیر ایرانی تألیف شده است.
در مقالة حاضر، به زوایای موضوعات فوق پرداخته خواهد شد و از این طریق، به ترویج فرهنگ و ادب فارسی به غیرایرانیان و راه¬کارهای آموزش این امر پرداخته می¬شود.
کلیدواژه¬ها: ترویج فرهنگ و ادب پارسی، غیر ایرانیان، متون روایی، مؤلفه¬های ادبیات فارسی.



















بررسی موانع و مشکلات گسترش زبان و ادبیات فارسی در ترکیه و آذربایجان
پيمان ندايي
یکی از مشکلات مهم و اساسی در ترویج و گسترش زبان فارسی در دیگر کشورها، به کار نگرفتن روش¬های نوین تدریس در آموزش بوده که حاکی از کمبود نیروی متخصص است؛ به همین سبب، کیفیت آموزش مطلوب نیست. این موضوع سـبب می¬شود هم زبان فارسی و هم زبان¬آموزانی که با هـزار امیـد و آرزو می¬کوشـند شـیرین¬ترین زبان دنیا را فراگیرند، قربانی نوعی بی¬برنامگی و روند آزمایـش و خـطای افـراد غـیرمتخـصص و بی¬اطلاع از برنامه¬ریزی آموزشی شوند. در این مقاله، سعی شده است ضمن بررسی ریشه¬های اصلی این مشکلات در میان دانش¬جویان کشورهای ترک¬زبان یعنی آذربایجان و ترکیه ـ که به¬لحاظ هم¬جواری و پیوندهای فرهنگی، علمی، سیاسی و... انتظار یادگیری زبان فارسی از آنها بیشتر است ـ راه¬کارهایی در این زمینه پیشنهاد شود.
کلیدواژه¬ها: روش¬شناسی، زبان فارسی، زبان¬آموزان.







بررسی ویژگی¬های روش آموزش زبان به¬کمک رایانه و تأثیر آن بر عملکرد زبان¬آموزان غیر¬فارسی¬زبان
محبوبه نعمتی
یکی از روش¬های نوین علمی در قرن حاضر، آموزش زبان به کمک رایانه (CALI) است. افزایش چشم¬گیر قابلیت¬های رایانه، سبب افزایش استفاده از شکل‌های مختلف آموزش به¬کمک رایانه شده است. روش آموزش به کمک رایانه (CAI)، به¬عنوان روشی مؤثر در تدریس مطرح بوده است.
این مقاله، به ارزیابی روش¬های آموزش زبان به¬کمک رایانه و روش سنتی می¬پردازد تا تفاوت¬ها و کارایی¬های هر یک از این روش¬ها را نشان دهد. این تحقیق توصیفی و کاربردی است. برای گردآوری اطلاعات از پرسش¬نامه و برای تجزیه و تحلیل داده¬ها از نرم¬افزار SPSS استفاده شده است. در این مقاله، گروه آزمایش به¬کمک رایانه آموزش دیدند و گروه کنترل به روش سنتی. نتایج حاکی از آن است که بین میانگین نمرات گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، تفاوت معنی¬داری وجود دارد و میزان موفقیت فراگیران در دوره‌های آموزش به¬کمک رایانه، در مقایسه با روش سنتی، بیشتر بوده است. فراگیران موفقیتشان را به تعامل بیشتر با معلم از طریق اینترنت که فراهم¬کنندة بازخورد است، و هم¬چنین در دسترس بودن معلم به¬صورت برخط و ایجاد محیط یادگیری مشارکتی ذکر کرده‌اند. بنابراین، نتایج این تحقیق، تأثیر آموزش به¬کمک رایانه را بر پیشرفت تحصیلی تأیید می¬کند که نشان¬دهندة تأثیر فناوری¬های جدید مثل رایانه، اینترنت و زمینه¬های وابسته به آن و چندرسانه¬ای¬ها بر بهبود فرایند یاددهی ـ یادگیری است؛ هم¬چنین بر به¬کارگیری آنها در آموزش و یادگیری تأکید می¬کند.
کلیدواژه¬ها: فناوری آموزشی، آموزش به¬کمک رایانه، یادگیری مشارکتی، یادگیری الکترونیکی، آموزش سنتی.
تجزیه و تحلیل خطاهای فارسی¬آموزان عرب¬زبان و بررسی موانع یادگیری آنان
اعظم¬السادات نوابي قمصري
روش انجام تحقیق، توصیفی و جامعة آماری این تحقیق را 50 نفر از فارسی¬آموزان عرب¬زبان مرکز بین¬المللی آموزش زبان فارسی تشکیل می¬دهند. هدف از نگارش این مقاله، شناسایی خطاهای فارسی¬آموزان عرب¬زبان و تعیین علل بروز این خطاهاست. این کار سبب می¬شود تا هم فرایندهای یادگیری زبان دوم توسط زبان¬آموزان مشخص شوند و هم به معلم کمک می¬شود با حوزه¬های مشکل¬سازی که زبان¬آموزان عرب¬زبان با آن مواجه¬اند، آشنا شود تا بتواند با برنامه¬ای از قبل تعیین¬شده، به تدریس بپردازد.
تحلیل خطاهای زبان¬آموزان می¬تواند معلمان را در طرح¬ریزی یک برنامة درسی یعنی نقشة مسیری که زبان¬آموزان قرار است دنبال کنند، کمک کند؛ هم¬چنین می¬تواند به¬عنوان شاخص پیشرفت و موفقیت عمل کند و موانع بازدارندة یادگیری را بررسی و اجرای برنامة آموزشی را تسهیل کند؛ به این ترتیب، زبان¬آموزان خواهد توانست به سوی معیار مورد نظر زبان مقصد حرکت کند. تحقیق¬هایی از این دست، به مدرسان زبان کمک می¬کند بتوانند براساس حوزه¬های مشکل¬آفرین، به تهیة آزمون¬های تعیین سطح و ارزش¬یابی زبان¬آموزان بپردازند و از اصلاح خطاهای متداول درمیان زبان¬آموزان اطمینان حاصل کنند. نویسندگان کتب درسی باید این خطاها را در معیارهای متعددی مانند بسامد رخ¬داد و قابل تدریس بودن در نظر بگیرند. یافته¬های تحقیق حاضر شامل این موارد می¬شود: 1) خطاهای بین¬زبانی که درنتیجة انتقال از زبان مادری در زبان مقصد رخ می¬دهد؛ 2) خطاهای درون¬زبانی که ناشی از فرایند یادگیری زبان مقصد است؛ 3) خطاهای ناشی از راهبردهای ارتباطی؛ 4) خطاهای ناشی از روش¬ها و مواد آموزشی.
در نهایت، بررسی¬های آماری نشان داد که خطاهای ناشی از انتقال بین¬زبانی، در مقایسه با دیگر خطاها، بسامد بیشتری دارند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، فارسی¬آموز، عرب¬زبان، خطاهای زبانی.
آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان: ویژگی¬های یک مدرس کارآمد
دکتر امیررضا وکیلی فرد
محمدباقر میرزایی حصاریان
امروزه گسترش زبان، به یکی از راهبردهای مهم ارتقاء موقعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بیشتر کشورهای پیشرفته تبدیل شده است. از همین رو، این کشورها همواره می¬کوشند فرایند آموزش زبان خود را بیش از پیش با پیشرفت¬های علمی و سازوکارهای روزآمد هماهنگ ¬کنند. یکی از محورهای اصلی این فرایند، مدرس زبان است که تربیت آن نیازمند ارادة همگانی و  برنامه¬ریزی دقیق و همه¬جانبه است.
در این مقاله کوشش می¬شود چارچوبی نسبتاً جامع از مجموعة توانش¬ها و ویژگی¬های یک مدرس کارآمد آموزش فارسی (به¬عنوان زبان خارجی) در قالب چهار بخش کلی عرضه شود. برای نیل به این هدف، در نخستین بخش، به روش¬ها و راه¬کارهای آموزشی اشاره می¬شود. در بخش دوم، دربارة برخی مباحث اصلی یادگیری زبان¬آموزان سخن به میان می¬آید. در بخش سوم، جنبه¬های فرهنگی زبان فارسی از یک سو و پیش¬زمینه¬های فرهنگی فارسی¬آموزان از سوی دیگر، بر مبنای دانش جامعه¬شناختی، بررسی می¬شود و در بخش چهارم، موضوعاتی هم¬چون شناخت زبان فارسی و نیز زبان مادری فراگیر، تأثیر متقابل این دو زبان و خطاهای احتمالی این تأثیر مطرح و در پایان نکاتی در مورد ضرورت بازآموزی مستمر مدرسان هم¬گام با تحولات دانـش آمـوزش¬کاوی زبان ارائه می¬شود. در مجموع، این مقاله چارچوبی را برای شناخت و گزینش بهینة مدرسان آموزش زبان فارسی در سایر کشورها فراهم می¬آورد.
کلیدواژه¬ها: آموزش¬کاوی زبان خارجـی، مـدرس زبان فارسـی، فارسی¬آموز، جامعه¬شناسی زبان، روان¬شناسی زبان، روش¬شناسی آموزش زبان، زبان¬شناسی.
گفتارهای قالبی¬شدة زبان فارسی و آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان؛ رویکرد زبان¬شناسی اجتماعی
افتخارسادات هاشمی
مقالة پیش رو، به بررسی تأثیر عوامل اجتماعی بر کاربرد گفتارهای قالبی¬شدة زبان فارسی از دیدگاه زبان¬شناسی اجتماعی می¬پردازد. گفتارهای قالبی¬شـده، توالی¬های دنباله¬دار و یا بی¬دنبالة واژگان هستند که ازپیش¬ساخته¬شده به¬نظر می¬آیند؛ به این معنی که این توالی¬ها به¬طور کامل، در ذهن ذخیره و فراخوانده می¬شوند. از آن¬جا که کاربرد بومی، مانند گفتارهای قالبی¬شده، یکی از عوامل کاربرد ماهرانة زبان است، محققان دریافتند که حتی بیشتر زبان¬آموزان زبان دوم در سطح پیشرفـته نیز با باهـم¬آیی واژگان و عبارات قالبی¬شـده مشـکل دارند. روش انجـام این پژوهـش، به شیوة میـدانی و کتاب¬خانه¬ای بوده اسـت؛ بـدیـن صـورت که پرسـش¬نامه¬ای حـاوی 100 گفتار قالبـی¬شده¬ـ که از پربسامدترین ساخت¬های قالبی رایج میان فارسی¬زبانان در سال¬های اخیرندـ طراحی شد. به¬منظور آزمون میزان تأثیر عوامل اجتماعیِ سن، جنس و تحصیلات در گزینش و کاربرد ساخت¬های قالبی¬شده، پرسش¬شوندگان به دو گروه سنی 20-35 و 35-50 سال، دو گروه جنسی زن و مرد، دو گروه تحصیلی دیـپلم و کم¬تر و کارشناسی و بالاتر تقسیم و داده¬های به¬دست¬آمده بر اساس مقیاس لیکرت تحلیل شدند. نتایج این تحلیل نشان داد که زنان بیش از مردان، گروه سنی جوان¬تر بیش از گروه سنی بالای 35 سال و افراد با تحصیلات بالا، بیش از گروه تحصیلاتی دیگر، از ساخت¬های قالبی¬شدة مورد آزمون در این پژوهش، استفاده می¬کنند. 
کلیدواژه¬ها: گفتار قالبی¬شده، زبان¬شناسی اجتماعی، سن، جنسیت، تحصیلات، آموزش زبان دوم، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان.
آموزش زبان و ادبیات فارسی از طریق موسیقی کلامی (آواز، تصنیف، ترانه، پاپ و...)، بر بستر تلفن‌های همراه هوشمند و تبلت‌ها
مهدی ییلاقی
آموختن زبانی جدید، از طریق کتب و مواد درسی نوشتاری و نرم‌افزارهای آموزشی مرتبط با مطالب آنها، شیوه¬ای کسل‌کننده و زمان‌بر است. بنابراین به کارگیری شیوه¬های نوین در آموزش زبان، ضروری است؛ روش¬هایی که ضمن ایجاد انگیزه در زبان¬آموز برای آموختن مطالب جدید، یادگیری زبان را به فعالیتی مفرّح تبدیل کند و زبان‌آموز را مستقیم در بطن فرهنگ زبانی که به آموختن آن می‌پردازد،  قرار دهد. با توجه به پیوند عمیق میان شعر و موسیقی در زبان ¬فارسی و نیز گسترش زبان شعری در همۀ سطوح جامعۀ ایرانی، استفاده از موسیقی کلامی (آواز، تصنیف، ترانه و...) در آموزش زبان و به¬خصوص ادبیات فارسی می¬تواند یکی از این ابزارهای کمکی به¬شمار رود.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، موسیقی کلامی، ادبیات، تلفن همراه، تبلت.






به کوشش: دکتر رضا مراد صحرایی

رئیس همایش
دکتر عباسعلی وفایی
دبیر علمی همایش
دکتر رضامراد صحرایی
دبیر اجرایی همایش
حمیدرضا مرادی


دیگر همکاران
ویراستاران: کتایون اسفندیاری ـ سمیه گنجی
حروفچینی و صفحه¬آرایی: ناهید گلشاهی
گردآوری مقالات: دیانا ثمره¬پهلوان
ناظر فنی چاپ: کامل کریمی راد



آدرس الکترونیکی:cpl@persian-language.com
Shora_gostaresh@yahoo.com