پیشینۀ کهن آموختن زبان فارسی در شبه¬قاره؛ بررسی موردی مفیدنامه / حکیمه دست¬رنجی /  مؤلف و ویراستار، مدرس زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه ملی زبان¬های نوین اسلام¬آباد
تاریخ زبان بشر به درازای تاریخ تفکر اوست؛ به همین دلیل شناخت و یادگیری زبان یک جامعه در واقع به شناخت تفکر، فرهنگ، آداب و رسوم و حتی جنبه¬های دینی، سیاسی و اجتماعی آن جامعه منتهی می¬شود؛ باتوجه به این مسئله و نیز باعنایت به این¬که آموزش و رواج زبان فارسی از اهداف اساسی جامعۀ ماست، شناخت پیشینه و سابقة آموزش این زبان، در جهت رواج هر چه بیشتر و عمیق¬تر آن، ضرورت دارد. زندگی مردمان شبه¬قاره از دیرباز با زبان فارسی عجین بوده است. آن¬ها نه¬تنها به سبب مراوده با ایرانیان فارسی¬زبان، بلکه از روی عشق و علاقه، به آموختن زبان فارسی همت می¬گماردند و برای تحقق این علاقه از روش¬های مختلفی استفاده می¬کردند؛ یکی از این روش¬ها تألیـف فرهـنگ¬های دو¬زبـانه و یک¬زبانه باهدف آموزش زبان فارسی بوده است. نسخۀ سنگی مفیدنامه اثر شاه محمد زاهدی، یکی از این کتاب¬هاست که بسیار مورد توجه دوستداران زبان فارسی واقع شده و در رواج این زبان در میان زبان¬آموزان مؤثر بوده است؛ ازاین¬رو، در این مقاله به معرفی و بررسی و تحلیل این اثر می¬پردازیم.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، آموزش زبان فارسی، شبه¬قاره، مفیدنامه، فرهنگ¬های دوزبانه.
 

گونه¬هاي فراهنجاري در شعر منوچهر آتشي
مهدي دهرامي
 دانشجوي دكتري زبان و ادبيات فارسي دانشگاه اراك
رسول افشار¬فرد
كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي
فرماليست¬ها معتقدند شعر به هيچ واقعيتي جز زبان دلالت ندارد. برجسته¬سازي يكي از اصطلاحات بنيادين در اين نقد است و در¬واقع، تمهيدي است براي نشان دادن جاذبه¬ها و تازگي¬هاي زبان و رفع غبار عادت و روزمرگي از ساحت آن. شاعر با به¬كارگيري برخي شگردها، زبان عادي را ويران مي¬كند و قاعده¬هاي مرسوم را در¬هم مي¬شكند و موجب تمييز زبان علمي از زبان ادبي مي¬شود؛ به¬گونه¬اي كه مخاطب را در برابر زبان ادبي به درنگ و شگفتي وا¬مي¬دارد. اين مقاله، با هدف نشان دادن ميدان و وسعت فراهنجاري¬ها و انعطاف¬پذيري زبان در شعر معاصر، سعي دارد بافت هنري شعر منوچهر آتشي را بر پاية انحراف¬های مُجاز ادبي مورد بررسي قرار دهد؛ اين برجستگي¬ها، در چهار سطح آوايي، واژگاني، معنايي و نحوي بررسي شده¬اند. آتشي با تسلط بر زبان و آگاهي و شناخت از ظرافت¬هاي آن و طبع خلاق خود، با شكل¬شكني¬ها و فرا¬هنجاري¬هايي كه انجام داده، در همة اين سطوح خوش درخشيده است.
كليدواژه¬ها: شعر معاصر، منوچهر آتشي، فرماليسم، برجسته¬سازي، زبان ادبي.



نقش مثنوی و طریقت مولویه در ترویج زبان و ادبیات فارسی در بوسنی
دکتر سداد ديزدارويچ
استاد دانشگاه بوسنی
مولوي و طريقت مولويه، درواقع شالودة اسلام را در بوسني بنا گذاشته و استوار كرده¬اند و درنتيجه، زبان فارسي، اسلام و تصوف، در بوسني سرنوشتي مشترك پيدا كرده است. اولين دستة صوفيان و مسلمانانی كه وارد بوسني شدند، اعضای طریقت مولويه بودند و مردم بوسني از¬طريق آن¬ها به اسلام گرويدند. مولويه، يكي از مهم¬ترين و پرطرفدارترين فرقه¬هاي متصوفه در قلمرو عثماني و بوسني بود؛ هم¬چنين بيشترين نقش را در جذب مسيحيان و گسترش دين و فرهنگ اسلامي داشت؛ از طرف دیگر، مثنوي و مثنوي¬خواني، از همان آغاز ورود اسلام در اين سرزمين، جايگاهي ويژه در بوسني پيدا كرد. مثنوي، حتي در برخي از مدارس تدريس مي¬شد و تعداد زيادي از شعرا و نويسندگان بوسني، شرح¬هایی بر مثنوي نوشته¬اند.
در اين مقاله با روش اسنادي، کوشیده¬ایم تا نشان دهیم که چگونه طریقت مولویه و مثنوی مولوی، نقشی کلیدی در نفوذ، ترویج و پایداری زبان و ادبیات فارسی در منطقة بوسنی و هرزگوین داشته است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، ادبیات فارسی، مثنوی، طریقت مولویه، بوسنی، ادبیات تطبیقی.



تحلیل عناصر داستان ناظر و منظور از وحشی بافقی
دکتر محسن ذوالفقاری
دانشیار دانشگاه اراک
حجت¬الله امیدعلی
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
چگونگی طرح عناصر و ساختار آن¬ها در منظومة ناظر و منظور وحشی بافقی، سؤال اصلی این پژوهش را تشکیل می¬دهد؛ عناصری چون طرح و اجزای طرح، پی¬رنگ، حادثه و حادثه¬پردازي، شخصیت و شیوه¬های پرداخت شخصیت، زاویة دید و انواع آن، لحن، گفت¬وگو و پیام اثر، مهم¬ترین رویکردهای مرتبط به سؤال اصلی است که در این مقاله تحلیل و تبیین شده است. گرچه این عناصر داستانی در ادبیات امروز جایگاه خاصی دارند، ویژگی¬های آن¬ها در ادبیات داستانی و قصه¬های منظومه¬های گذشته نیز مطرح بوده¬اند؛ ضرورت تبیین ویژگی¬های این عناصر داستانی در قصه¬های گذشته نیز کاملاً احساس می¬شود؛ به همین منظور در این مقاله به تحلیل عناصر داستان ناظر و منظور وحشی بافقی به¬عنوان یکی از این داستان¬ها می¬پردازیم.
کلیدواژه¬ها: ناظر و منظور، وحشی بافقی، عناصر داستان.



نقد عناصر ساختاری در داستان کوتاه گیله‌مرد
دکتر محسن ذوالفقاری
دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه اراک
نقد و تحلیل عناصر داستان، به¬ویژه تحلیل رویکردهای ساختاری با توجه به شیوه‌های نقد عملی برگرفته از آراء انتقادی منتقدان در صد سالة اخیر ایران، محور اصلی مقالة حاضر است؛ به عبارتی بهتر، ارائة شیوه‌ای بدیع و تلفیقی در نقد داستان گیله‌مرد بزرگ علوی و به¬دست دادن نمونة عملی برای نقد ادبیات داستانی موجود در کتب دبیرستانی، هدف اصلی مقالة حاضر است. در تحقیق حاضر، به¬تحلیل و بررسی سادگی طرح و تحلیل عناصر آن، باز بودن پی¬رنگ داستان، شیوة مطلوب گره‌افکنی و گره‌گشایی و عوامل جذابیت آن، پرداخت غیرمستقیم شخصیت¬های داستان در عمل داستانی، شخصیت¬ها و ثبات آن¬ها در سیرتشان، لحن غمگین اثر و عناصر سازندة لحن، ساختار دوسویة گفت¬وگو و نقش آن در عناصر دیگر داستان و... پرداخته می¬شود؛ محتوای سیاسی و اجتماعی اثر و دلایل توجه نویسنده به اقشار مورد ستم حکومت شاهنشاهی و نظام ارباب و رعیتی نیز تحلیل می¬شود.
کلیدواژه¬ها: ادبیات داستانی، نقد، عناصر داستان، گیله¬مرد، بزرگ علوی.



تلاش¬هاى اديب اردنى، عيسى الناعورى در قلمرو  ادبيات فارسى
دکتر بسام¬علی ربابعه
گروه زبان¬های سامی و شرقی دانشگاه يرموک ـ اردن
عيسى ابراهيم الدبابنه (1985-1918) متخلص به الناعورى، يكى از اديبان، محققان، نخبگان و روشنفكران اردنى است. وى شاعر، رمان¬نويس، محقق، ناقد و مترجمى است كه در محافل فرهنگى و ادبى جهان عرب شهرت فراوانی دارد. الناعورى آثار زياد و جالب توجهى از خود به يادگار گذاشته كه دربرگيرندة بيش از 60 كتاب است و برخى از آن¬ها به زبان انگليسى و ايتاليايى به رشتة نگارش درآمده است؛ همچنين آثار متعددی از وى شامل شعر، داستان و سخنرانى¬ها به زبان¬هاى: انگليسى، فرانسوى، اسپانيايى، ايتاليايى، روسى، رومانيايى و مجارى ترجمة شده است.
الناعورى دومين شخصيت اردنى بعد از شاعر بزرگ اردن، عرار بود كه به ادبيات شيرين فارسى توجه و اهتمام مى¬ورزيد. او درسال 1954 گــزيده¬اى از ربــاعيات خيـام را از زبان ايتاليايى به زبـان عربى بـرگرداند وآن را در مجلة «الاديب» لبنان منتشر کرد؛ همچنين وی ترجمة عرار را از حالت نسخه¬خطى و دست¬نوشته  بيرون آورده، آن را با تحقيق و مقدمه¬اى مفصل آمادة چاپ كرد؛ اما به دلايلى مختلف از جمله اوضاع سياسى، ترجمة عرار با تحقيق و مقدمة الناعورى روانة بازار نشر نشد و به مجموعه¬هاى ويژة كتابخانة دانشگاه اردن سپرده شد.
به هرحال نمى¬توان نقش الناعورى را در غنى¬سازى نهضت ترجمه¬هاى رباعيات خيام به زبان عربى، كه به بيشتر از 80 ترجمه رسيده است، و شناساندن آن در جهان عرب ناديده گرفت.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، ترجمه، عیسی¬الناعوری، رباعیات خیام.


تأثیر زبان فارسی بر زبان¬های دیگر
دکتر جومانا ربیع
دانشگاه دمشق (دکترای زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران)
زبان فارسی در قارة آسیا جایگاه و موقعیت ویژه دارد؛ زیرا زبان تمدن و فرهنگ است و بخش عظیمی از ادبیات شبه¬قارة هندوستان، پاکستان، افغانستان، تاجیکستان و قفقاز را تشکیل می¬دهد؛ علاوه بر این، زبان فارسی، تأثیر وسیعی بر زبان عربی گذاشته است؛ تا آن¬جاکه بسیاری از کشورهای عربی را بر آن داشته است که زمینه¬های مناسب را برای آموزش فارسی فراهم کنند؛ به مهم¬ترین این دلایل در متن مقاله اشاره خواهد شد. در مقالة حاضر زمینه¬های تأثیرپذیری زبان عربی از زبان فارسی معرفی و بررسی شده است:
1ـ ورود برخی از واژه¬های فارسی در فرهنگ¬های عربی؛ این واژه¬ها معمولاً در قرآن کریم و در سخنان پیامبر اکرم (ص)به¬کار رفته¬اند؛
2ـ استفادة شاعران عرب از برخی از معانی و تصاویر شعر فارسی؛
3ـ استفادة عربی¬نویسی کاتبان و مؤلفان ایرانی؛
5ـ بـهره¬گیـری کاتـبان و شـاعران عـرب از روش و سبـک فارسـی در نثر هـنری به¬ویژه در دوره¬های اموی و عثمانی.
کلیدواژه¬ها: زبان¬فارسی، زبان عربی، تأثیرپذیری از زبان فارسی.



اصول تعلیم و تربیت ازدیدگاه مولانا براساس دفتر اول مثنوی معنوی
مهدی ربیعی
این مقاله برگرفته از پایان¬نامة نگارنده، دانش¬آموختة کارشناسی ارشد رشتة برنامه¬ریزی آموزشی، است.
اصول تعليم و تربيت گزاره‌هايي خبري هستند كه نهادهاي تربيتي و مربيان را در انتخاب سياست¬ها و روش¬هاي وصول به اهداف هدايت مي‌كنند. ادبیات فارسی از گذشته تاکنون، جدای از ظرافت¬ها و فنون و زیبایی¬های درونی¬ای که در خود دارد، همواره به عنوان رسانه‌ای برای بیان، آسان¬سازی و انتقال مفاهیم و پیام¬های  اخلاقی، تربیتی، اجتماعی و ... مطرح بوده است.
اندیشه¬های تربیتی مولانا در مثنوی معنوی چارچوب مشخصی دارد که در این چارچوب می¬توان اصول تعلیم و تربیت را معین کرد. در این مقاله  با کندوکاو عمیق در مثنوی معنوی ـ  اثر گران¬سنگ مولانا، عارف و اندیشمند شهیر قرن هفتم ـ و شروح مختلفی که برآن نوشته شده است، اصول تعلیم و تربیت استخراج و استنتاج شد؛ این اصول تربیتی عبارتند از: کمال، تزکیه، پرهیز از غرور، صبر، مشورت، هم¬نشینی، دوری از غرض¬ورزی، ادب و پرهیز از گستاخی، پرهیز از تعمیم غیرمستدل، تفاوت¬های فردی، همدلی، مرجعیت و رهبری، محدودیت غرایز نفسانی، جذبه و کشش. با بررسی اصول تربیتی مد¬نظر مولانا مشخص شد که اگرچه دیدگاه تربیتی او نظام جامع تربیتی ایجاد نمی¬کند، نظام تربیتی افراد بالغ را سامان می¬دهد. اهداف و اصول تربیتی مولانا را می¬توان چارچوب مناسبی برای تعیین و تبیین  نظام تربیتی ایرانی، اسلامی قرار داد.
کلیدواژه¬ها: تعلیم و تربیت، اصول تعلیم و تربیت، دفتر اول مثنوی معنوی، مولانا.


تعیین واژگان پربسامد در رسانه‌های خبری فارسی¬زبان برای آموزش زبان فارسی
حسین رجائی
کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی
مروارید فضلعلی
دبیر آموزش و پرورش
دکتر علی علیزاده
زبان¬شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند
واژگان پربسامد، واژگانی هستند که رخداد آن¬ها در متون نوشتاری بیشتر از سایر واژه‌هاست. طبق نظر رابرت هلریچ سه واژة: I – and – the)¬( ده درصد متون نوشتاری زبان انگلیسی را تشکیل می‌دهند.
اگرچه زبان انگلیسی بیش از یک میلیون واژه دارد، تنها یکصد واژه هستند که 50 درصد متون را تشکیل می¬دهند. در زبان انگلیسی فهرست واژگان پربسامد در متون نوشتاری یا حتی رسانه‌های خبری اعم از مکتوب یا شفاهی مشخص است. در زبان فارسی در این زمینه تحقیقات اندکی صورت پذیرفته است و در بحث آموزش، به بسامد رخداد واژه توجهی نشده است؛ برای این منظور با انتخاب پیکره‌ای متشکل از حدود یکصد هزار واژه از رسانه‌های خبری مکتوب، اقدام به شمارش و تهیة بسامد واژه‌ها شد. درنهایت تعداد 800 واژة پربسامد مشخص شد تا منبعی برای استفادة مؤلفان کتب آموزشی و همچنین آموزش زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان باشد.
کلیدواژه¬ها: واژگان، بسامد، رسانه‌های خبری، آموزش زبان فارسی.


ساختمان واژه¬های متضاد
معصومه رضا علیزاده
استاد آموزش زبان فارسی مؤسسة بنت¬الهدی قم
از آن¬جا که زبان فارسي، يکي از غني¬ترين زبان¬ها از نظر گسترة کاربرد واژگان است و با توجه به این¬که ساختمان واژه در اين زبان، ساختماني ترکيبي ـ اشتقاقي است، بحث واژه¬ها در آن جايگاه ويژه¬اي دارد. واژگان در زبان فارسي حالات و روابط مختلف و متفاوتي دارند؛ يکـي از اين رابطـه¬ها، رابطـة معنـايي ميـان واژه¬هاست که تضاد، يکي از مصادیق این نوع رابطه به شمار می¬رود. میان برخي از کلمات متضاد، ازنظر ساختمان و اجزاي تشکيل¬دهنده، هيچ ارتباطي وجود ندارد؛ اما در اين ميان، برخي از این نوع کلمات، از نظر ساخت دستوري و ساختمان تصريفي با هم در ارتباطند و ساختمان آن¬ها طبق الگوي خاصي ساخته شده است؛ اين¬گونه واژه¬ها يا در اثر ترکيب تک¬واژها و واژه¬ها ساخته مي¬شوند يا بر مبنای اشتقاق بين واژه¬اي. در اين مقاله، برآنيم که رابطۀ معنايي کلماتي را که با هم تضاد دارند و ساختمان واژگان آن¬ها را مورد بررسي قرار دهيم و الگوهاي ارائه¬شده در اين زمينه را در دستور زبان و ادبيات فارسي بيان کنیم.
کليدواژه¬ها: رابطة معنايي، تضاد، اشتقاق، ترکيب، زبان فارسي.



بررسي مجموعة  فارسي بياموزيم (آموزش زبان فارسي)  از منظر فرانقش بينافردي براساس چارچوب نظري دستور نقش¬گراي نظام¬مند هليدي
فرشته رضاخانی
مدرس زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان دانشگاه بین¬المللی امام¬خمینی (ره)

مقالة حاضر، تلاشي است برای بررسي مجموعة فارسي بياموزيم (آموزش زبان فارسي ـ 5جلد)، ازمنظر فرانقش بينافردي، براساس دستور نقش¬گراي نظام¬مند هليدي. بر اين اساس و برای دستيابي به اهداف پژوهش، تمامی درس¬های فرد مجموعة  نامبرده، تحليل و این نتايج به¬دست آمد: در مجموعة مذکور، ساخت خبري با 85 درصد فراواني رخداد، ساخت غالب است و ساخت¬هاي پرسشي، امري، پيشنهادي و منادايي، در مجموع، تنها 15 درصد از ساختار متن را به خود اختصاص داده¬اند که در اين ميان، ساخت پرسشي 1/7 درصد، امري 4/5 درصد، پيشنهادي 6/0 درصد و منادايي 9/1 درصد را شامل مي¬شوند؛ درنتيجه، يافته¬هاي حاضر،  فرضيه¬هاي پژوهش را که ساخت پرسش و پاسخ و امر را ساخت غالب در نظر گرفته بود، به چالش کشيده، آشکار کرد که مجموعة مذکور، در آموزش گونة گفتاري، هم¬پاي نوشتاري، و نيز در بهره¬گيري از روش آموزش ارتباطي، چندان موفق نبوده است. از سوي ديگر، جهش ناگهاني حجم درس¬ها در جلدهاي 4  و 5 در مقايسه با جلدهاي 1 تا 3، روند منطقي افزايش کمّي و کيفي درس¬ها را، با درنظر گرفتن ميزان کسب مهارت زبان¬آموزان در پايه¬هاي اول تا سوم، دچار اختلال کرده است. نتيجة ديگري که از پژوهش حاضر به¬دست آمد اين بود که تحليل¬پذيري بندهاي زبان فارسي را ازمنظر فرانقش بينافردي، براساس دستور نقش¬گراي نظام¬مند هليدي تأييد کرد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان، زبان فارسی، فرانقش بینافردی، دستور نقش¬گرا، منابع آموزشی.



نگرشي ¬نوين ¬به¬ حروف ¬و ¬كلمات، ¬بر¬¬پاية ¬گفـتمان ¬انتـقاد¬ي ¬در ¬شـعرِ«¬¬آن¬روزها»ي ¬فروغ ¬¬فرخزاد
 سهیلا رضایی¬مهر
کارشناسی ارشد زبان و ادب فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه
گفتمـان انتـقادي، بـه بررسي متـون در دو سـطح خُـرد وكلان مي¬پردازد كه زبان¬شناسان، بخش خُرد را به حوزه¬هايي چون واج¬شناسي، تكواژشناسي، ساخت و نحو و... منحصر مي¬دانند و در بخش كلان، به ارتباط ميان زبان و تمامي خصوصيات فرازباني در رفتار ارتباطي، كه شامل دانـش¬هاي مختـلف مانند: انسان¬شناسي، جامعه¬شناسي، روان¬شناسي و... است، مي¬پردازند. از آن¬جا كه واژگان و حروف نيز در سطوح مذكور قابل تحليل هستند، نگارنده با نگاهي نو به سير تكرار واژگان و حروف در شعر «آن روزها»¬ي فروغ، به بررسي اين شعر در چارچـوب گفتـمان انتقادي پرداخت تـا از اين دريـچه،¬ گامي هرچند  ناچيز به سمـت نقـدي نـوين از الفاظ و معاني ديده و ناشـنيدة فـروغ  بردارد. از دست¬آوردهاي اين پژوهش، مي¬توان به بررسي بسامد كاربرد «آن» در اين شعر اشاره کرد كه درضمن گفتمان انتقادي معنا¬گرايانه، تجسمي از روزگاران دوري است كه در پرتو اسامي جمعِِ غالباً حسي و ملموس، نمودي از تحسر شاعر را نسبت به كودكي ازدست¬رفته¬اش به تصوير مي¬كشد؛ در ضمن، اين «آن»¬هاي مكرر مي¬تواند در¬نتيجة تأثر فروغ از شاعران¬ گذشته و نشان¬دهندة «آن» يا لطيفة وجودي او، كه همان كودكي است، باشد. از ديگر يافته¬هاي اين پژوهش مي¬توان به گفتمان حروفي مانند «ها و هاي» كه در سير بررسي و¬ تحليل انتقادي، مايل به گرايش¬های رواني ِشـادي و غـم (خنده وگريه) شـاعرند نيز اشـاره كـرد؛ هم¬چـنين نقد و تحليل انتقادي صفت¬ها و حروفـی كه پربسامدترينشان حرف «آ» است، از ديگر دستاوردهاي اين پژوهش است.
کلیدواژه¬ها: گفتمان انتقادي، فروغ فرخزاد، نقد شعر.



بررسي تأثير ارداويراف¬نامه بر كمدي الهي دانته
ثريا رضوي
كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي
ادبيات مشرق¬زمين به¬ويژه ادبيات فارسي، همواره بر ادبيات جهان تأثيرگذار بوده است. در اين مقاله تأثير ارداويراف¬نامه بر كمدي الهي دانته مورد بررسی قرار گرفت؛ بدين منظور كتاب ارداويراف¬نامه، از نوشته¬هاي زبان پارسي ميانه، بررسي شد. در همين جهت، كمدي الهي دانته نيز مورد مداقه واقع و همانندي‌هاي بسيار اين دو اثر با يكديگر نمايانده و سرانجام سعی شد با ارائة شاهدمثال‌هايي، تأثير دانته از كتاب ويراف مقدس كه هزار سال پيش از كمدي الهي نگاشته شده، روشن شود.
كليدواژه‌ها: ادبيات فارسي، ارداويراف¬نامه، دانته، كمدي الهي.



نقش ارتباطات غیرکلامی در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان
دکتر احمد رضی
عضو هیئت¬علمی دانشگاه گیلان
سمیه حاجتی
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
یکی از روش¬های بهبود آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌‌‌زبانان، توجه به چگونگی برقراری ارتباط با زبان¬آموزان است. ارتباط عبارت است از فرایند تولید، ارسال، دریافت و درک پیام کـه معـمولاً میـان افراد بـه دو صـورت کلامی و غیر¬کلامی برقرار می¬شود. ارتباط غیرکلامی عبارت است از همة پیام‌‌‌هایی که افراد با رفتار، حالات، اشارات، ویژگی ظاهری، رنگ، بو و محیط منتقل می¬کنند؛ این ارتباط حساسیت بسیاری در فرایند تعامل دارد و بخش مهـمی از پیام¬هـای انسان¬ها، به‌‌‌‌‌‌ویژه مفاهیم عاطفی، از این طریق منتقل می‌‌‌‌‌‌شوند؛ از این¬رو، کاربرد آن در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زبانان که در فضای فرهنگی متفاوت رشد یافته‌اند، می‌تواند نقش مهمی داشته باشد و زمینه¬ساز سر¬زندگی و شادابی فضای آموزش و موجب جلب توجه و تمرکز بیشتر زبان¬آموزان و مانع احساس خستگی آن¬ها شود.
در این مقاله، ضمن معرفی انواع ارتباطات غیر¬کلامی و بیان جایگاه آن در آموزش زبان فارسی به خارجیان، با نگاه میان¬رشته‌ای، چگونگی برقراری ارتباط غیر کلامی مؤثر استادان، از¬جمله: تماس چشمی، حالات چهره، اشارات، حرکات دست، نوع پوشش و آرایش، دانگ کلام و... توضیح داده می‌شود. این بررسـی نشان خواهد داد که ارتباط غیرکلامی چگونه می¬تواند در آموزش زبان فارسی، جانشین ارتباط کلامی شود؛ اما بیشترین کارکرد آن، کامل کردن ارتباط کلامی در فرآیند آموزش و تأکید، تکرار و کنترل آن است.
کلید¬واژه‌ها: ارتباط غیر کلامی، زبان¬آموز، زبان بدن، آموزش زبان، غیرفارسی‌زبانان.



نگرش‌های چالش‌آميز به زبان و ادبيات فارسي در دورة معاصر
سعيد روزبهاني
عضو هيئت¬علمي گروه زبان و ادبيات فارسي دانشگاه آزاد اسلامي سبزوار
در اين مقاله در دو بخش عمده، پيرامون زبان و ادبيات فارسي بحث¬¬هایی مطرح شده است: دربخش اول نقش¬ها و ارزش¬های ادبیات فارسی، در اجتماع از سویی و در مواجهه با انسان از سوی دیگر، بررسی شده است؛ نقش¬ها و ارزش¬هایی مانند: انتقال انديشه، انعکاس دانش و تمدن بشر ديرين و جايـگاه آن در تعليم و تربيت و تغذية جان، و تلطيف و ترويح روح انسان؛ دربخش دوم، وضعيت زبان و ادبيات فارسي در علوم انساني و ساير رشته¬هاي دانشگاهي و نقش آن در رسانه‌ها و نهادها، گسترش آن در ميان متون درسي عمومي و تخصصي و از همه مهـم¬تر، كم¬لطفي¬ها وكم¬مهري¬هايي كه درمقابل درس عمومي معارف اسلامي به اين شاخه از دانش بشري شده، پرداخته شده است.
كليدواژه¬ها: زبان فارسی، ادبيات فارسي، نقش، ارزش، علوم انساني.
    



بررسی و مقایسة آرای تربیتی نظامی و امیرخسرو در مخزن¬الاسرار و مطلع¬¬الانوار
مریم زمانی
دانشجوی دکتری دانشگاه علامه طباطبایی
نظامی و به پیروی از وی، امیرخسرو، دو مثنوی تعلیمی مخزن¬الاسرار و مطلع¬الانوار را سروده¬اند و هریک در آن، بخش¬هایی از آموزه¬های تعلیمی و اخلاقی را به شیوة خود بیان و بر آن تأکید کرده¬اند؛ امّا تفاوت دوره و مکانی که هر کدام در آن زیسته¬اند و هم¬چنین ویژگی¬های فردی و بلاغی آن¬ها، سبب خلق دو اثر متمایز شده است. در این مقاله، به بررسی اشتراکات و تفاوت¬های آرای تعلیمی و چگونگی بیان آن¬ها پرداخته و میزان تأثیرپذیری امیرخسرو از آموزه¬های تعلیمی نظامی بررسی شده است. 
کلیدواژه¬ها: ادب تعلیمی، نظامی، امیرخسرو، مخزن¬الاسرار، مطلع¬الانوار.




جاذبه¬های معنوی عرفان در آثار تمثیلی شیخ اشراق
دکتر محمدجواد زینلی
استادیار دانشگاه پیام نور سمنان
صدیقه مهربان
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
در این مقاله به بیان اندیشه¬های عرفانی و معنوی یکی از بزرگان حکمت و فلسفة ایران¬زمین، بنیان¬گذار مکتب اشراق، شیخ شهاب¬الدین سهروردی، خواهیم پرداخت. وی با عمر کوتاه، اما پُربار خویش، با پیوند سه فرهنگ اسلامی، ایران باستان و فلسفة یونانی، آثار ارزنده و ماندگاری را به جامعة بشری تقدیم کرده است که از زوایای گوناگون، به¬ویژه بهره¬گیری وی از شیوة تمثیلی برای تبیین معانی عرفانی و ایجاد جاذبه¬های معنوی، شایستة توجه است.
در این مقاله، نخست با نگاهی به زندگی این فرزانه، به تفکرات، سیر اندیشه¬ها، استنباط وی از نور و حکمت اشراق می¬پردازیم. بیان این نکته ضروری است که سهروردی با حکمت اشراق خود فلسفه را تا حدی از طبیعیات، مستقل و فلسفة استدلالی را به عرفان و سیر و سلوک معنوی نزدیک کرد؛ سپس در بخش دوم، شیوه¬های رمزی شیخ برای تعالیم مقاصد عرفانی، با تکیه بر دو اثر تمثیلی و صوفیانة آواز پر جبرئیل و لغت موران که منعکس¬کنندة تجربه¬های روحی و عرفانی به زبانی ساده¬اند، بررسی شده است. رسالة آواز پـر جبرئیل، حکایت از معراج روحانی شیخ دارد که در آن، پـرداختن به عناصر بنیـادی معرفت¬شناسی، از دیدگاه حکمت الهی و با تکیه بر نـمادهای صوفیان صورت گرفته است. موضوع رسالة لغت موران، چگونگی سلوک باطن است؛ یعنی معرفی راهی که سالک باید طی کنـد تا از تعلقات برهد و به ساحت ملکوت و قرب حق¬تعالی نایل شود.
کلیدواژه¬ها: رمز، عرفان، اشراق، آواز پر جبرئیل، لغت موران.



بررسی انتقادی کتاب زبان فارسی؛ تألیف دکتر احمد صفّارمقدّم
دکتر ناصرقلی سارلی
استادیار دانشگاه تربیت معلّم؛ مدرس اعزامی زبان فارسی در دانشگاه ملّی کلمبیا
در این مقاله به بررسی انتقادی کتاب زبان فارسی تألیف دکتر احمد صفّارمقدّم می¬پردازیم؛ این کتاب ویژۀ آموزش فارسی به غیرفارسی¬زبانان است و شورای گسترش زبان و ادبیّات فارسی آن را در سال 1386 منتشر ساخته است.
دیدگاه¬های انتقادی¬ای که گذشته از برخی ملاحظات نظری، حاصل تجربۀ عملی تدریس این کتاب است، در چند محور مطرح شده است: حوزۀ آوایی، آموزش خط و الفبا، واژگان، فرهنگ¬نگاری، گونه¬های زبان (گفتار و نوشتار)، دستور و دستور کاربردی، آزمون¬سازی و برخی ملاحظات فرهنگی و روش¬شناختی.
در پایان، بربنیاد انتقادهای مطرح¬شده و تجربه¬های موفّق در آموزش سایر زبان¬ها، پیشنهادهایی طرح شد است.
کلیدواژه¬¬ها: زبان فارسی، آموزش زبان فارسی، کتاب زبان فارسی.




مشکلات و راهکارهای آموزش تلفظ زبان فارسی به فرانسوی¬زبان¬ها
ندا سام
کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان از دانشگاه علامه طباطبایی
ارائة راه¬کارهای مناسب برای آموزش تلفظ صحیح زبان فارسی به فارسی¬آموزان فرانسوی، هدف انجام این پژوهش بوده است؛ حوزه¬های مشکل¬آفرین تلفظ زبان فارسی برای گویشوران زبان¬¬ فرانسه از منابع مختلف آواشناسی شناسایی شده، سپس بررسی مقابله¬ای میان نظام آوایی زبان فارسی با زبان فرانسه ¬انجام گرفته است؛ بعد از آن برای واج هایی که در سطح چهارم دشواری قرار می¬گیرند، درس¬هایی به¬روش ارتباطی تدوین و تدریس شد. در پایان، نتایج به¬دست آمده از اجرای درس¬ها، در دو گروه کنترل و آزمودنی مورد بررسی قرار گرفت. لازم به ذکر است که گروه کنترل و آزمودنی، هریک سه فارسی¬آموز داشت که در مراکز مؤسسۀ دهخدا و دانشگاه بین¬المللی امام خمینی قزوین مشغول یادگیری زبان فارسی بودند. برای تحلیل آماری داده¬ها و ارائة نمودارها، از نرم افزار Excel و از Statview برای تعیین معنی¬داری  تفاوت¬های مشاهده¬شده بین دو گروه کنترل و آزمودنی استفاده شده است. نتیجۀ پژوهش نشان می¬دهد که آموزش تلفظ به روش ارتباطی، تأثیر قابل توجهی در بهبود تلفظ فارسی¬آموزان دارد.
کلید¬واژه¬ها: بررسی مقابله¬ای، سطوح دشواری، آموزش تلفظ، فارسی¬آموز.



نگاهی به کنایه¬ها و امثال ایرانی در گویش مردم بغداد
دكتر وحید سبزیان¬پور
دانشیار دانشگاه رازی
بغداد واژه¬ای اوستایی است که حکایت از پیشینه¬ای ایرانی مربوط به قبل از اسلام دارد. همان¬گونه که این شهر پس از اسلام بر ویرانه¬های کاخ مداین ساخته شد، آداب، رسوم و فرهنگ این شهر نیز براساس فرهنگ ایران قبل از اسلام شکل گرفت. حاکمیت خاندان¬های ایرانی بر دستگاه حکومتی، مهاجرت ایرانیان به این شهر و نیاز خلافت عباسی به فرهنگ ریشه¬دار ایرانی برای تشکیل حکومت، موجب شد موج فرهنگ ایرانی درقالبِ آیین اداری و دیوانی، آداب و رسوم ایرانی مثل جشن نوروز، واژگان فارسی و... بر بغداد پس از اسلام حاکم شود. در این مقاله، یکی از جلوه¬های نفوذ فرهنگی ایران در این شهر، یعنی امثال و حکم و کنایات رایج در بغداد، را مورد بررسی قرار می¬دهیم. برخی از این امثال و کنایات، بدون کم¬ترین تغییری وارد زبان عربی شده، برخی دیگر ترکیبی از عربی و فارسی است و گونه¬ای دیگر، واژة فارسی است که با دخل و تصرف عرب¬ها، لباسی عربی بر اندام ایرانی خود پوشیده است؛ معرفی این امثال و تطبیق آن¬ها با نمونه¬های ایرانی، گامی در غبار¬روبی از عمق و گسترة نفوذ ادب پارسی در ادب عربی است.
کلیدواژه¬ها: امثال و کنایه¬های عربی، ادبیات تطبیقی، کلمات و امثال فارسی. 



کارآمدی زبان پارسی و دلبستگی¬های ملی
سيدمحمود سجادي
منتقد و پژوهشگر ادبيات
ایران و ایرانیان در طول تاریخ با ادبیات، فرهنگ، زبان، و هنر و شعر آمیخـتگی جدایی¬ناپذیری داشته¬اند. دلبستگی شدید مردم به میهن و بَرمان¬های (مواریث)آن، گستردگی واژگان پارسی، نگاه جدّی به هنر و فرهنگ و ادب ایرانی، همیشه انگیزه¬ای نیرومند برای تولید و خلق آثار ارزشمند ادبی و عمدتاً شعری بوده است. اگر فردوسی بزرگ توانست اثری به آن والایی و مانایی را پدید آورد ـ که آوَرد ـ به¬خاطر این است که یک ایرانی پاک¬نهاد و میهن¬دوست بود و واژگان، زبان¬زدها و اسطوره¬های بی¬شماری در اختیار داشت.
تحولات مهم در شعر و ادب پارسی همیشه انگیزه¬های مردمی و فرهنگی و اجتماعی داشته است. شاعران ایرانی همه ـ کم و بیش ـ میهن¬دوست، خودباور و امیدوار به آینده بوده¬اند و به عنصر ایرانی¬بودن ـ و البته مسلمان بودن ـ خود افتخار کرده¬اند و این روحّیه و علائق در بسیاری از آثار ادبی ما نمودار است که این مقاله کوشیده نمونه¬هایی از آن را از رودکی تا نیما و بعد نشان دهد. هرچند:
گـر بـریـزی بـحــر را در کــوزه¬ای        چـنـد گنـجد فـرصـت یـکـروزه¬ای
کلیدواژه¬ها: زبان پارسی، واژگان، فرهنگ ایرانی.



ملاكهاي زشتي و زيبايي در رسمالخط فارسي
جمشید سرمستانی
مدرس زبان انگلیسی، ناشر و مدیر گروه ویرایش سرآمدان و....
زشت يا زيبا دانستن آنچه با چشم ديده ميشود، امري است كه به سليقه و خوشايند آدمي بستگي دارد؛ زيرا آنچه را كسي زشت ميبيند، ممكن است كسي ديگر زيبا ببيند و برعكس؛ بنابراين، زشتي و زيبايي پديدههاي ديدني (قابل رؤيت) امري مطلق نيست؛ بلكه امري است نسبي و بسته به سليقة كسان (افراد)، متغير؛ از سوي ديگر، زشتي يا زيبايي برخي پديدههاي ديدني آنقدر مورد توافق همگان است و همه دربارة آن همنظرند كه به آدمي مينماياند كه زشتي يا زيبايي آنها بايد از ملاكي مشخص و مورد توافق همگان پيروي كند.
زشتي يا زيبايي املاي واژگان پارسي نيز همين¬گونه است؛ براي مثال، با اينكه بيشتر (يا همة) فارسي¬نويسان، صورت املايي چسبيدة تركيب «همعصر» يا «همصنف» را زشت ميدانند، تاكنون علت دقيق و مشخصي براي آن بيان نشده، جز اينكه مطابق با سليقة بيشتر فارسي¬نويسان است؛ بنابراين، تا هنگامي كه خاستگاه و ملاك زشتي و زيبايي چسبيده يا جدانويسي واژهها «سليقه» باشد، نه ميتوان صورتي را درست و نه ميتوان صورتي را نادرست دانست؛ زيرا نه ميتوان سليقهاي را درست، و نه ميتوان سليقهاي را نادرست خواند؛ بر همين پايه، نميتوان «زشت شدن» را ملاكي براي جدانويسي برخي تركيبها بيان كرد؛ زيرا زشتي و زيبايي، تعريفشده، داراي ملاك مشخص و در نتيجه، مورد توافق همگان نيست.
اين مقاله درپي آن است كه با بيان «ملاكهاي زشت¬شدن واژهها»، زشتي يا زيبايي املاي واژگان پارسي را از وابستگي به سليقه ـ كه مورد توافق همگان نيست ـ درآورد و به ملاك و قاعده ـ كه بايد مورد توافق همگان باشد ـ  وابسته كند تا درپي آن، بتوان «زشت شدن» را ملاكي براي جدانويسي تركيبهاي فارسي برشمرد.
در اين پژوهش، نويسنده تركيبهايي را كه يك صورت املايي ـ معمولاً صورت چسبيدة ـ آنها، در همة نوشتهها و در نزد همگان زشت و نامأنوس بهشمار ميآيد، گرد آورده و سپس ملاكها و قاعدههايي مشخص براي زشت بودن صورت چسبيدة آنها بيان کرده است.
کلیدواژه¬ها: زشتي و زيبايي تركيبها، رسمالخط فارسي، ملاكهاي زشتي واژهها، تركيبهاي فارسي.





آموزش آواهاي فارسي به فارسي¬آموزان خارجي
دكتر غلام¬عباس سعيدي
عضو هيئت¬علمي دانشگاه علوم اسلامي رضوي
زبان چيزي نيست جز آواهاي به هم پيوسته. گويشور هر زبان، اين آواها را در زنجيرة گفتار، يك¬به¬يك تشخيص مي¬دهد و در يك نظام آوايي و واجي بررسي و تحليل مي¬كند. فارسي¬آموز خارجي، به¬عنوان گويش¬ور زبان مادري خود، آن¬گاه كه زبان فارسي را مي¬شنود، با دو مشكل بزرگ روبه¬رو مي¬شود: الف: نمي¬تواند آواها را از هم تفكيك كند؛ ب: نمي¬تواند آن¬ها را در يك نظام آوايي و واجي مناسب قرار دهد. اين¬جاست كه نظام آوايي و واجي زبان مادري¬اش دخالت مي¬كند و او را به بيراهه مي¬برد. در اين مقاله با كمك گرفتن از دانش زبان¬شناسي، به¬ويژه از دو زيرشاخة مهم آن، يعني آواشناسي و واج¬شناسي، به مشكلاتي پرداخته می¬شود كه استاد زبان فارسي هنگام تدريس و فارسي¬آموزان خارجي هنگام آموختن فارسي با آن¬ها مواجه مي¬شوند؛ هم¬چنین راه¬كارهايي برای حلّ اين مشكلات، با توجّه به آواشناسي زبان فارسي، ارائه خواهد شد.
كليدواژه¬ها: آمـوزش زبـان فارسي، آواهاي زبان فـارسي، آواشـنـاسي، واج¬شناسي، نظام آوايي.  



نگاهی به کتاب آموزشی زبان فارسی
محمد سفیر
مربی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ملی زبان¬های نوین اسلام¬آباد پاکستان 
زبان و ادب فارسی یکی از پایه¬های اساسی، تاریخی و فرهنگی شبه¬قاره است؛ بنابراین برای برنامه¬ریزی آموزش زبان فارسی می¬توان از تجربه¬های استادان زبان و ادب فارسی در ایران استفاده کرد. در تدوین منابع آموزشی برای آموزش زبان فارسی به¬غیر فارسی¬زبان، هدف اصلی باید روانی و سهولت فراگیری زبان باشد تا آموزنده آسان¬تر و خوب¬تر زبان را یاد بگیرد. از حیث آموزندة زبان فارسی، چهار جلد کتاب مزبور باید به¬طور دقیق مورد بررسی قرار گیرد. در این مقاله، کتاب زبان فارسی، تألیف آقای دکتر صفارمقدم برای نمونه¬ای از این نوع کتاب¬ها، بررسی خواهد شد.
چاپ زیبای این کتاب مشوق نوآموز است؛ از ویژگی¬های دیگر کتاب، وجودِ نرم¬افزار و کتاب راهنماست.
نگارندة مقاله، از نگاه یک نو¬آموز زبان فـارسی، به¬بـررسی مواردی مانند: خوبی¬ها، کاستی¬ها، اضافه¬ها و اصلاحات کتاب مذکور پرداخته است.
کلیدواژه¬ها: زبان ¬فارسی، آموزش زبان فارسی، منابع آموزشی، آموزش زبان فارسی به ¬غیرفارسی¬زبانان.



زبان و ادب فارسی در شبه¬قاره (به¬ویژه پاکستان)
دکتر محمد سلیم مظهر
رئیس گروه فارسی دانشگاه پنجاب، لاهور، پاکستان
ارتباط تاریخی ایران با شبه¬قاره سابقه¬ای بس طولانی دارد. در دورة غزنویان، زبان فارسی وارد شبه¬قاره شد و مردم آن دیار را تحت¬تأثیر خود قرار داد؛ از آن روزگار تا به امروز، شاعران فارسی و اردو و سخنگویان زبان¬های محلی، تحت¬تأثیر شاعران بزرگ فارسی مانند فردوسی، سنایی، عطار، مولوی و سعدی شعر سروده و می¬سرایند؛ از جملة آنان می¬توان به مسعود سعد سلمان، امیرخسرو، فیضی، بیدل و اقبال اشاره کرد. نویسندگان و ادیبان شبه¬قاره در زمینه¬های مختلف زبان و ادب فارسی، مانند تذکره¬نویسی، تاریخ، فرهنگ¬نویسی، دستورنویسی، نقد ادبی و جز آن، آثار گرانبهایی به رشتة تحریر درآورده¬اند.
آموختن زبان فارسی در شبه¬قاره و پاکستان نیز سابقة طولانی دارد. در طول قرن¬ها زبان فارسی در تشکیل زبان¬های بزرگ و محلی شبه¬قاره نقش مهمی داشته است؛ از این جهت، زبان فارسی برای مردم شبه¬قاره و به¬ویژه پاکستان، بیگانه نیست؛ مردم به آن علاقه و به آموزش آن اشتیاق خاصی دارند. آموختن زبان فارسی برای مردم پاکستان آسان¬تر از دیگر زبان¬هاست؛ چون بیشتر از 60 درصد کلمات در زبان اردو از زبان فارسی است. امروز دانشگاه¬ها، مراکز مهم تحقیقی و آموزش شبه¬قاره با وجود مشکلات گوناگون، مسئولیت ترویج و گسترش زبان و ادب فارسی را برعهده دارند و هزارها دانشجو در مقاطع مختلف آموزش زبان و ادب فارسی مشغولند. در این مقاله، مطالب ذیل به¬طور مفصل بررسی شده است:
1ـ نمای کلی تاریخ زبان و ادب فارسی در شبه¬قاره؛ 2ـ نمای کلی ایران¬شناسی و مطالعات مرتبط با آن در شبه¬قاره؛ 3ـ معرفی ایران¬شناسان و استادان برجستة پاکستان؛ 4ـ معرفی مراکز مهم ایران¬شناسی در پاکستان؛ 5ـ احتیاجات، مشکلات و مسائل مرتبط با آموزش زبان فارسی و ایران¬شناسی در پاکستان؛ 6ـ منظرة آیندة توسعة آموزش زبان فارسی در پاکستان.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، ایران¬شناسی، شبه¬قاره، پاکستان.



راه¬کارهای گسترش و تقويت زبان و ادبيات فارسی در خارج از کشور
دکتر ک ام سيف¬الاسلام خان
استاد گروه زبان و ادبيات فارسی دانشگاه داکا، بنگلادش
در دنيای مدرن برای گسترش شناخت و نفوذ بر ديگر ملت¬ها، گسترش زبان و ادبيات، اولين و مهم¬ترين راه¬کار محسوب مي¬شود؛ از اين¬رو، برای احيای مجد و عظمت زبان و ادبيات فارسی در جهان و برقراری روابط شایسته با جهانيان، گسترش زبان و ادبيات فارسی بسيار اهميت دارد. سؤال اين است که برای تحقق این هدف، چه راه¬کارهایی وجود دارد؟ پاسخ گفتن به این سؤال، هدف اصلی نگارش این مقاله است. بعضی از مواردی که در متن مقاله به آن پرداخته شده، عبارتند از: 
1ـ ترويج و گسترش آموزش زبان و ادبيات فارسی در مدارس عمومی و دانشگاه¬ها؛
2ـ تهیه و تدوین منابع آموزشی مناسب برای علاقه¬مندان خارجی؛
3ـ شرح و توضیح کتاب¬های کهن و منابع سنتّی¬ای که در حوزه¬های علمیة بنگلادش تدریس می¬شود؛
4ـ برگزاری سمینارها و همایش¬هایی برای شناساندن ادیبان و آثار ادبی معروف فارسی؛
5ـ برگزاری دوره¬های چندروزة دانش¬افزایی؛
6ـ استفادة واژه¬ها و اصطلاحات فارسی رایج در منطقه؛
7ـ پشتيباني از انجمن فارسی با هدفِ زمينه¬سازی لازم برای گسترش زبان و  ادبيات فارسی (این انجمن فقط جنبة تبلیغاتی دارد و تنها در زمینه¬های فرهنگی و مانند برگزاری سمینارها و نشست¬ها فعالیت می¬کند.)
کلیدواژه¬ها: زبان و ادبیات فارسی، گسترش زبان فارسی، بنگلادش.



شاهنامه و شاهنامه¬خوانی در تاجیکستان 
فریده سید¬قل¬آوا
استاد زبان فارسی دانشکدة اسلامی تاجیکستان
شاهنامة حکیم فردوسی، یکی از عظیم¬ترین کتاب¬های جهانی، اثری است که در  فراز فرهنگ جهانی جا گرفته است. شاهنامه را نسب¬نامة ملت آریایی می¬توان خواند. در وجود شاهنامه است کـه فـارسـی¬زبانان، ریشـه¬های ژرف خـویش را در¬ هـستی در¬می¬یابند و بر خـویش می¬بالنـد که چنـین دستـاورد پرارزشی را برای فرهـنگ جـهانی به ارمـغان آورده¬انـد. تاجیکستان که از سرزمین¬های قلمرو زبان فارسی است، از گذشته¬های دور تا امـروز، گوشه¬ای از وطن شاهنامه و شاهنامه¬خوانی محسوب می¬شود. امروز هم مردم تاجیک، شاهنامه می¬خوانند و شاهنامه¬خوان¬ها را با شوق زیاد گوش می¬دهند.
آن¬ها در مهمان¬خانه¬ها، محفل¬های ادبی و همچنین  از طریق صفحة تلویزیون  و امواج رادیو با شنیدن داستان¬های شاهنامه که به وسیلة شاهنامه¬خوان¬ها خوانده می¬شود، شب¬های دراز زمسـتان را سپری می¬کنند. امروز هم مردم تاجیک برنامة شاهنامه¬خوانی رادیوی تاجیک ـ که شادروان لایق¬شیر¬¬علی، شاعر معاصر تاجیک، آن¬را به عهده داشت ـ را با¬ شوق تمام گوش می¬دهند. فولکلورشناسان تاجیک در طول بیشتر از نیم قرن دربارة روزگار و شخصیت فردوسی و شاهنامة او نقل¬ها، روایت¬ها، قصه¬ها و افسانه¬هایی ثبت کرده¬اند که صرفاً، منسوب به ادبیات شفاهی تاجیکان آسیای مرکزی است. قصه¬ها و روایت¬های «افراسیاب»، «قلعة  افراسیاب»، «قلعة زال زر»، «رستم بیگ»، «هر آن کس که شاهنامه¬خوانی کند»، «ثمر قرائت شاهنامه» و غیره از همین قبیل اثرها هستند که در متن اصلی مقاله، داستان¬های نامبرده به طور کامل شرح داده شده است.
کلیدواژه¬ها: تاجیکستان، شاهنامه، شاهنامه¬خوانی، ادبیات شفاهی مردم، قصه و روایت، داستان.


عوامل فرهنگی مؤثر بر کاربرد تمثیل در شعر معاصر فارسی
اکبر شامیان ساروکلائی
استادیار دانشگاه بیرجند
ادبیات و شعر همواره درپی باز آفریدن است؛ چرا¬که اساس آن تقلید یا «محاکات» است؛ یعنی هنری که بازنمایی و شبیه¬سازی می¬کند و با بیانی غیر¬ صریح، مقصود را نشان می¬دهد. شاعر واقعی می‌کوشد به افکار و معانی مورد نظرش صورتی هنری بدهد و درونی¬های خویش را با زبان و بیان ادبی عرضـه کند. تمثیل از مهم¬ترین شیوه‌های بیان ادبی و از مؤثرترین روش¬های القای غیر مستقیم معانی است. شاعران و نويسندگان گاه بنا به علل متفاوتی مانند حفظ ماهيت ادبي، توجه به مخاطب، انگیزه¬های اجتماعی و سیاسی و عوامل فرهنگی، مي‏كوشند معاني و مضامين مورد نظرشان را به شكل غيرمستقيم و در قالب رمز و تمثيل بازگو كنند.
در شعر معاصر از گونه¬های تمثیل استفادة فراواني شده است. شاعران اين دوره، بسياري از تمثيل¬های رمزی(Allegories) را در قالب افسانه‏ها، حكايات، داستان¬ها و نمايشنامه‏هاي تمثيلي در اشعار خود به كار برده‏اند. پوشيدگي و ابهام معني در اين تمثيل¬ها، علل و انگیزه¬های گوناگونی دارد که مهم¬ترین آن¬ها عواملی فرهنگی همچون «سنت تمثیل¬پردازی و وجود آثار تمثیلی و رمزی گذشته»، «جریان¬ها و مکاتب ادبی نظیر سمبولیسم» و «ترجمة آثار ادبی» است.
کلیدواژه¬ها: تمثیل، عوامل فرهنگی، سنت تمثیلی، سمبولیسم، ترجمه، شعر معاصر فارسی.


بررسی آثار فارسی فقیر قادربخش بیدل
دکتر محمد اقبال شاهد
عضو هیئت¬علمی گروه زبان و ادب فارسی دانشگاه پنجاب، لاهور پاکستان
فقیر قادر بخش بیدل، شاعر ممتاز ایالت سند، به¬¬ویژه در زمینة عرفان و تصوف در منطقة خویش شناخته¬شده، مرقد وی زیارتگاه خلایق است. او در سال 1815 میلادی در شهرستان روهری به¬دنیا آمد و حدود 30 جلد کتاب شعر و نثر به زبان¬های سندی، اردو، سرائیکی، عربی و فارسی نوشته که در میان آن¬ها 22 جلد کتاب به¬ زبان فارسی است. در بخش اول مقاله احوال و در بخش دوم، آثار فارسی وی مورد بررسی قرار گرفته است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، فقیر بیدل، شعر فارسی، شعر فارسی شبه¬قاره.




معرفی و نقد پایگاه¬های اینترنتی انگلیسی¬زبان آموزش زبان فارسی
شهلا شریفی
استادیار گروه زبان¬شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
بهداد بهمدی مقدس
دانشجوی کارشناسی ارشد زبان¬شناسی همگانی دانشگاه فردوسی مشهد

آیلین فیروزیان پور اصفهانی
دانشجوی کارشناسی ارشد زبان¬شناسی همگانی دانشگاه فردوسی مشهد
به¬دلیل¬ ویژگی¬های ممتاز اینترنت، استفادة آموزشی از آن نیز جایگاه خاصی دارد؛ به¬طوری که اکنون فضای وب به یکی از رایج¬ترین و کاراترین ابزارهای یادگیری زبان¬های گوناگون تبدیل شده است؛ با این حال، به نظر نمی¬رسد از قابلیـت¬های بی¬نظیر اینترنت برای آموزش زبان فارسی استفادة شایسته¬ای شده باشد. امکانات موجود در زمینة آموزش فارسی در فضای مجازی اینترنت نیز به¬درستی شناسایی و معرفی نشده¬اند. نگارندگان این مقاله قصد دارند علاوه¬بر معرفی وبگاه¬های انگلیسی¬زبان آموزش زبان فارسی و شناسایی امکانات آن¬ها، کمبودهای این منابع را نیز معرفی کنند و راه¬کارهایی برای بهره¬گیری بیشتر از ظرفیت¬های بالقوة این شبکة جهانی که به تقویت آموزش اینترنتی زبان فارسی منتهی می¬شوند، پیشنهاد کنند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، آموزش الکترونیکی، اینترنت.


بررسی استعاره¬های شناختی در منظومة «صدای پای آب» ِسهراب سپهری
               شهلا شریفی
استادیار گروه زبان¬شناسی دانشگاه فردوسی
                نونا میامئی
دانشجوی کارشناسی ارشد زبان¬شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
زبان¬شناسی شناختی، در سه دهة اخیر، دیدگاه جدیدی به استعاره در حوزة معنا معرفی کرده است. استعاره، بخش عمده¬ای از زبان را تشکیل می¬دهد. انسان براساس تجربیاتی که از جهان خارج دارد، یک¬سری مفاهیم تجربی را در ذهن خود ذخیره کرده، سپس برای صحبت راجع¬به مفاهیم انتزاعی، از این مفـاهیم تجـربی استفاده می¬کند؛ هم¬چنین، انسان براساس این تجربیات فیزیکی، طرح¬واره¬هایی در ذهن خود ایجاد می¬کند که عمده¬ترین آن¬ها عبارتند از: حرکتی، حجمی، قدرتی. در تحقیق حاضر، استعاره از دیدگاه شناختی در منظومة «صدای پای آب» سهراب سپهری بررسی شده است. استعاره¬های یافت¬شده، براساس مفاهیم و اعمال تجربی ساخته شده¬اند و بخشی از آن¬ها با استعاره¬های سنتی هم¬پوشی دارند. نکتة مورد توجه این است که شعر سهراب در¬عین پیچیدگی، به زبان ساده و روزمره نوشته شده است و به همین دلیل در آن، از استعاره¬های شناختی بسیار استفاده شده است که در این مقاله به انواع و مصادیق این استعاره¬ها در این اثر پرداخته خواهد شد. به¬نظر می¬رسد نگرش شناختی به استعاره، در¬واقع می¬تواند زیرمجموعه¬ای از استعارة سنتی از بُعدی دیگر باشد که تاکنون به آن توجه نشده است.
کلید¬واژه¬ها: زبان¬شناسی شناختی، استعاره، طرح¬واره، سهراب سپهری، صدای پای آب.


لزوم توجه به مسئلة چند¬زبانگی در برنامه¬ریزی آموزش زبان فارسی در ایران
مسعود شهبازی
کارشناسی ارشد زبان¬شناسی همگانی
آرام عفیفی
کارشناسی ارشد آموزش زبان انگلیسی
جامعه¬شناسی زبان، از حوزه¬های مطالعاتـی بین¬رشتـه¬ای، محل تـلاقی مطالعـات زبان¬شناسی و جامعه¬شناسی است. پدیدة چندزبانگی و برنامه¬ریزی زبانی، ازجمله موضوعات مطرح در این رشته¬اند. ایران، براسـاس تعـاریف مطـرح در حـوزة جامعه¬شناسی زبان، کشوری چند¬زبانه است و قومیت¬های مختلف با زبان¬های محلی گوناگون در این کشور ساکن هستند. در کنار زبان¬ها و لهجه¬های قومی ـ محلی، فارسی، زبان رسمی، عربی، زبان مذهبی و انگلیسی، به¬مثابة زبان بین¬المللی در ایران کاربرد دارد؛ بنابراین در برنامه¬ریزی آموزش زبان فارسی در ایران، توجه به موضوعات مختلفی از¬قبیل درنظر گرفتن پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و روان¬شناختی پدیدة چندزبانگی، درنظر گرفتن نقش زبان¬های قومی ـ محلی در امر آموزش، نیازسنجی در کاربرد زبان¬فارسی و زبان¬های محلی و درنهایت، توجه به ایجاد تفاوت در کتاب¬ها، منابع و روش¬های آموزش زبان فارسی در مناطق تک¬زبانه، لازم و ضروری می¬نمایند. نتایج مطالعات انجام¬گرفته در این حوزه، نشانگر توجه نکردن برنامه¬ریزان زبانی به موضوعات فوق در ایران است. به¬نظر می¬رسد درصورت توجه برنامه¬ریزان زبانی به جنبه¬های گوناگون پدیدة چندزبانگی در ایران، موفقیت¬های بیشتری در امر آموزش زبان فارسی در مناطق چندزبانه حاصل خواهد شد.
کلیدواژه¬ها: جامعه¬شناسی زبان، برنامه¬ریزی زبانی، چندزبانگی، آموزش زبان فارسی.




خرابات
محمد شهرياري
كارشناس ارشد زبان و ادبيّات فارسي   
سروده¬هاي شاعران برجسته و نوشته¬هاي نويسندگان به¬نامِ ادب فارسي كه در عالم تصوف و عرفان، سير و سلوكي معنوي داشته و اسرار معرفت در كلام آن¬ها به بهترين روش پديد آمده است، سرشار از اصطلاحات تمثيلي و رمزهای گوناگون عرفاني است؛ لازمة بهره¬گيري از انديشه¬ها و آگاهي از اندوخته¬هاي آن¬ها، آشنايي عميق با اين ابزار و اسرار است؛ يكي از اين اصطلاحات كليدي و نمادين، «خرابات» است كه در شعر بعضي از شاعران برجسته، مانند مولوي و حافظ، بسامد بالايي دارد و علاوه¬بر معناي معمولي و آشنای خود، مفهومي عرفاني و متعالي  يافته است. درك بعضي از رازهاي نهفته در كلام صوفيان و عارفان شاعر، به آشنايي با چگونگي بهره¬گيري شاعران از آن براي بيان معارف صوفيانه و عرفاني بستگي دارد. در اين مقاله، به¬طور فشرده به خاستگاه مكاني و زماني اين واژه و تحول معنايي آن در شعر فارسي پرداخته شد است.
کلیدواژه¬ها: ادبيات، فرهنگ، خرابات، خرابه، ميخانه، خورآباد، مغان، عرفان، سنايي، حافظ.











تدوين مواد آموزشي زبان فارسي براساس شيوه‌های ارتباطی و تحليل نيازهاي زبان¬آموزان
آنوشا شهسواری
دانشگاه تگزاس درآستين
تهيه¬ و تدوين مواد آموزشی برای فراگيران زبان فارسی، يکی از عمده¬ترين مسائل مربوط به آموزش زبان فارسی به ديگرزبانان است. زبان فارسی، به¬ويژه در آمريکا، در زمرة زبان¬هايی است که کم¬تر با اقبال تدريس عمومی مواجه شده¬اند؛ برای اين دسته از زبان¬ها، دستورالعمل و راهنمای تدريس فقط در تعداد کمی از مؤسسه¬ها در دسترس است. هدف اصلی اين مقاله، ارائة راه¬کارهايی عملی برای تهيه و تدوين مواد آموزشی زبان فارسی بر¬اساس نيازهای زبان¬آموزان و براساس شيوه‌های ارتباطی است. در الگوهای مختلفی که برای طراحی دوره¬های درسی ارائه شده است، طراحی مواد درسی در آخرين مراحل قرار دارد. الگويی که توسط ماسوهارا پيشنهاد می¬شود، تحليل نياز، خواسته¬ها و اهداف، و طراحی برنامة درسی را پيش¬نياز تهيه و تدوين مواد آموزشی می¬داند؛ اين الگو، نشان می¬دهد که چگونه نيازها و خواسته¬ها می¬تواند اهداف کلی برنامة درسی را تعيين کرده، تصميم در مورد بهترين روش¬ها و مناسب‌ترين مواد درسی، هماهنگ با آن و براساس آن صورت گيرد. در اين مقاله، با استفاده از يک بررسی موردی، نشان داده می‌شود که چگونه براساس الگوی ماسوهارا، می‌توان قدم¬به¬قدم به تدوين مواد آموزشی پرداخت؛ هم¬چنين مواد آموزشی¬ای که براساس همين الگو و تحليل نيازهای زبان¬آموزان دانشگاه تگزاس تدوين شده است، معرفی و توصيف خواهند شد. 
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، زبان¬آموز، مواد آموزشی، ماسوهارا.




تأثیرات فرهنگ و ادب فارسی در ادبیات فرانسه
نوشین شیخ فرشی
کارشناس ارشد زبان¬شناسی دانشگاه اصفهان.
مریم حمصیان
کارشناس ارشد زبان¬شناسی دانشگاه اصفهان.
از عصر کلاسیسیسم در قرن هفدهم تا عصر رمانتیسم در قرن نوزدهم، فرهنگ و ادبیات ایران در ادبیات فرانسه حضوری درخشان و سازنده داشته است؛ در این میان، یکی از منابع مهم و پرجاذبة ادبیات تطبیقی، سفرنامه¬ها یا به¬گفتة دیگر، ادبیات سیاحتی است که بیشترین سهم را در شناخت نسبی فرهنگ و تمدن، آداب و رسوم شرق در مغرب زمین داشته است. عده¬ای از سیاحان فرانسوی، ازجمله تونو، تاورنیه و شاردن، مشاهدات خود را درقالب سفرنامه¬هایی به رشتة تحریر درآورده¬اند که این امر توانست بستری برای آشنایی فرانسویان با ادبیات ایران فراهم کند؛ به¬طوری¬که بازتاب ادبی آن در فرانسه و به¬تَبَع آن در اروپا، زمینه¬ساز رنسانس شرقی و آشنایی آن با ادبیات ایران شد. رویدادهای بزرگی چون ترجمة گلستان سعدی، شاهنامة فردوسی و مثنوی مولوی، مورد توجه عامه قرار گرفت و در محافل ادبی نیز بزرگ¬ترین نویسندگان فرانسه را شیفتة خود کرد. نگارندگان این پژوهش، پس از معرفی تاریخچة تکوین و توسعة فرهنگ و زبان فارسی در ادبیات فرانسه، به تحلیل جریان فکری و ادبی ایـن حوزه پرداخته¬اند؛ سپس خاورشناسان و ادیبان فرانسوی¬ای را که به ادبیات و تاریخ شرق، به¬خصوص ایران، توجه خاصی نشان داده¬اند، معرفی کرده¬اند.
کلیدواژه¬ها: ادبیات فرانسه، ادبیات فارسی، ادبیات تطبیقی، سفرنامه¬ها، بازتاب فرهنگی و ادبی.



مشکلات تدریس زبان و ادبیات فارسی در استان بدخشان تاجیکستان
امید محمد شیرزادشاه¬اف
استاد زبان فارسی ـ دری دانشگاه بین¬المللی آسیای مرکزی
در منطقۀ بدخشان قوم¬های کهن ایرانی مانند: شغنانی¬ها، روشانی¬ها، یزگلامی¬ها، وخی¬ها، رنی¬ها و... به¬سر می¬برند که هرکدام به زبان¬های کـهن ایرانی گـفت¬وگو می¬کنند؛ همۀ این زبان¬ها به گروه زبان¬های بی¬خط تعلق دارند. از آن¬جایـی که این زبان¬ها خط ندارند، زبان فارسی در¬طول عصرها برای این اقوام خدمات ارزنده¬ای ارائه کرده و میان این مردم، مقام بین¬القومی گـرفته بود؛ زیرا این قـوم¬ها زبان هم¬دیگر را نمی¬دانستند و به زبان فارسی با یکدیگر تکلم می¬کردند. تمام آثار خطی بدخشان، به زبان ناب فارسی آفریده شده است که محفوظ بودن بیش از ده هزار نسخة خطی فارسی و سه هزار نسخه اسناد تاریخی به خط و زبان فارسی در این منطقه، دلیل این ادعاست.
متأسفانه، امروز تدریس زبان و خط فارسی در بدخشان تاجیکستان، در سطح خیلی پائین قرار دارد. دستورهای تعلیمی مهم زبان و ادبیات فارسی خیلی کمیابند. در بدخشان، نه یک کتاب¬فروشی و نه کتاب¬خانۀ مهم وجود دارد تا از نگارش آثار علمی و ادبی به زبان فارسی حمایت کند. در دانشگاه بدخشان نیز شـاهد همـین وضعیـت هسـتیم. استـادانی که در رشـتة فارسـی فارغ¬التحصیل شده¬اند نیز هرگز دوره¬های تجربه¬آموزی را، به¬ویژه در ایران، نگذرانده¬اند.
نکتة قابل توجه دیگر این است که در بدخشان، مقام زبان فارسی تاجیکی را زبان انگلیسی و غرب¬گرایی تنگ کرده است. سازمان¬های خارجی اروپا و آمریکا، دایرۀ نفوذ فرهنگ ملی بدخشانیان را ـ که از فرهنگ فارسی سرچشمه می¬گیرد ـ محدود کرده¬اند. مردم بدخشان به سنت¬های اجدادی خود، زبان فارسی ـ تاجیکی و تاریخ کهن خود کم¬تر توجه نشان می¬دهند و بیشتر همت آن¬ها، به¬خاطر کار کردن در سازمان¬های اروپائی و دریافت حقوق از آن¬ها، مصروف آموزش زبان انگلیسی شده¬است.
با توجه به آنچه گفته شد، در این مقاله، وضعیت زبان فارسی در منطقة بدخشان تاجیکستان مورد بررسی قرار گرفته است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، بدخشان، تاجیکستان، زبان فارسی ـ تاجیکی.




نقد و بررسی کتاب¬های آموزشی زبان فارسی در پاکستان
دکتر محمد صابر
عضو هیئت¬علمی دانشگاه پنجاب لاهور
زبان فارسی یکی از شیرین¬ترین زبان¬¬های جهان است و زبان دوم جهان اسلام به¬شمار می¬رود؛ این زبان، که در پیشرفت و رشد فرهنگ و تمدن مسلمانان شبه¬قاره و در ترویج گسترش اسلام نقش مهمی داشته و مهم¬ترین عامل پیوند و تداوم ارتباط¬های ایران و شبه¬قاره بوده، از زمان غزنویان به¬طور محسوسی متحول شده و در زمان تیموریان هند، به اوج رسیده و زبان ملی شده، سپس با تهاجم انگلیسی¬ها رو به زوال و انحطاط گذاشته است. پس از تأسیس پاکستان، محققان و پژوهشگران در زمینة زبان و ادبیات فارسی کتاب¬های گران¬بها و پرارزشی تألیف کرده¬اند که آثارشان نه فقط در پاکستان، در خارج نیز به¬چاپ رسیده است. استادان و پژوهشگران بسیاری برای نگهداری و انتقال میراث و فرهنگ بزرگان و آموختن زبان فارسی به نسل نو پاکستان، کتاب¬هایی برای آموزش فارسی نوشـته¬اند کـه دوستداران، علاقه¬مندان و دانشجویان فارسی، از این کتاب¬ها بسیار استفاده می¬کنند. در این مقاله، به معرفی و بررسی مفصل کتاب¬های آموزشی فارسی¬ای که در سرزمین پاکستان تألیف شده، پرداخته شده است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، آموزش زبان فارسی، کتاب¬های آموزشی، شبه¬قاره، پاکستان.




                       تأثير ترجمة ادبیات اروپايي بر زبان و ادب معاصر فارسي
دکتر محمود صادق¬زاده
استاد¬یار دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد
يكي از مهم¬ترين عوامل مؤثّر در رشد و تحوّل فرهنگي و فكري ايرانيان در دورة مشروطيّت و پس از آن، ترجمة آثار غربي است كه تحليل و بررسي آن، در شناخت علل و اسباب تحوّلات ادبي و پيدايش انواع ادبي جديد شعر و نثر (به¬ويژه پيدايش شعر نو و سادگي نثر) و نيز در بررسي ادبيات تطبيقي و مقايسه¬اي، به ما كمك شايان مي¬كند. تحت¬تأثير ترجمة ادبيّات اروپايي، زبان و ادبيات فارسي از جنبه¬هاي مختلفي متحوّل شد كه مهم¬ترين این جنبه¬ها عبارتند از: ‌ساده¬نويسي و بيان مطالبي درخور درك و انديشة مردم عادّي؛ روايت برخي از رويدادهاي تاريخي و فرهنگي به¬صورت داستان و قصّه. به¬جز نثر، ‌شعر معاصر فارسي نيز مستقيم و گاه غيرمستقيم تحت¬تأثير فرهنگ اروپايي و تـرجمة آثـار غـربي قرار گرفته است که يكي از مهم¬ترين و جالب¬ترين مصادیق آن، ‌پيدايش ديدگاه¬ها و مكتب¬هاي نقد ادبي جديد و شعر نو فارسي (معروف به شيوة نيمايي) است كه شعر را از همة جنبه¬ها دگرگون و پس از نيما نيز امواج گوناگوني به¬پا کرد البتّه ترجمة آثار اروپايي از آسيب¬ها و نقص¬هاي فرهنگي و زباني هم به دور نـبوده اسـت كـه در اين پـژوهش بـا ذكر نمونه¬هايي، به¬اختصار تحليل و بررسي مي¬شود.
كليدواژه¬ها: ترجمه¬هاي غربي،‌ ادبيات داستاني، ادبیات نمايشی، ‌شعر نو.



نقش‌های ششگانة سکوت بلیغ در خوانش متون داستانی
لیلا صادقی
کارشناس ارشد زبان¬شناسی همگانی از دانشگاه علامه طباطبایی(ره)
در ایـن مقـاله، نـقش‌های مختلف سکوت را به¬مثابه بخشی از ارتباط کلامی و به¬معناي غياب هرگونه عنصر زباني، مورد بررسی قرار می‌دهیم؛ سپس با توجه به تقسیم¬بندی رومن یاکوبسن (1956) از اجزاء کلام و نقش‌هایی که برای هر کدام از انواع کلام قائل است، به نقش‌های مختلف سکوت از دید میشل افرات (2008) می‌پردازیم که عبارتند از نقش عاطفی، ترغیبی، ارجاعی، شعری، همدلی و فرازبانی. برای ملموس شدن مبحث سکوت ارتباطی و چگونگی کارکرد آن، که مبحثی نو در زبان¬شناسی ادبی به¬شمار می‌آید، به مطالعة متون مختلف ادبیات داستانی و هم¬چنین تأثیر کاربرد هر نقش سکوت در روایت داستان می‌پردازیم که به¬عنوان شگردی برای چگونه گفتن مطلبی به¬واسطة نگفتن آن، برای ایجاد ارتباط مؤثر مطرح می‌شود. پرسش این پژوهش، چگونگی عملکرد نقش‌های ششگانة سکوت در برابر گفتار و هدف آن دست یافتن به شگردهای روایی¬ای است که به¬واسطة نگفتن ایجاد می‌شود. نتیجة پژوهش نشان می‌دهد که سکوت، نقش مهمی در فعال‌سازی نقش خواننده در خوانش متن برعهده دارد.
کلیدواژه¬ها: سکوت ارتباطی، روایت، نقش ارتباطی، غیاب.






جاذبه¬های معنوی زبان و ادبیات فارسی در ترجمة  نهج¬البلاغه
طاهره صادقی
استاد زبان فارسی گروه زبان و ادبیات فارسی مدرسة عالی شهیده بنت¬الهدی، وابسته به جامعة¬المصطفی
بالندگی و ماندگاری زبان و ادبیات فارسی، مرهون تأثیر شگرف گسترش مکتب حیات¬بخش و فرهنگ انسان¬ساز قرآن و رشد آموزه¬های ارزش¬آفرین دین در جامعة مذهبی ایران است. رمز جاذبه¬های معنـوی زبان و ادبـیات فارسـی در ترجـمة نهج¬البلاغة دکتر شهیدی، که این مقاله درپی کشف و تبیین آن است، از دو منظر قابل تحلیل و بررسی است: 1) الفاظ آهنگین و استحکام عبارات و پیوند واژه¬ها در قالب آرایه¬های ادبی؛ 2) تجلی انـوار تابناک آیات الهی، احادیث نبوی، اخلاق، ارزش¬های دینی و کرامت انسانی در گسترة زبان و ادبیات فارسی. فرهنگ ریشه¬دار و سامان¬یافتة دینی و ارزشی مردم ایران و فارسی¬زبانان، برگرفته از کلام سخنوران و سروده¬های شاعران و رشحات قلم نویسندگانی است که از سرچشمة زلال کوثر وحی و نبوت و امامت سیراب گشته¬اند و این جاذبه¬ها، بزرگ¬ترین سرمایة معنوی زبان و ادبیات فارسی به¬شمار می¬آید.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، ادبیات فارسی، اسلام، آموزه¬های اسلامی، نهج¬¬البلاغه.


زمینه¬های ظهور رمان جدید در ادبیات فارسی تاجیکی سدة 20
دکتر شمس¬الدین صالح¬اف
مدیر بخش ادبیات معاصر پژوهشگاه زبان و ادبیات (رودکی) آکادمی علوم تاجیکستان
بسیاری از منتقدان ادبی معاصر، سرچشمة نثر واقع¬گرا را در ادبیات فارسی تاجیکی قرن بیستم، به رواج زبان روسی بعد از سلطة شوروی می¬دانند؛ در حالی که اکثر نویسندگان دورة روشنفکری و جدید تاجیک، مانند صدرالدین عینی ـ خالق نخستین قصه¬ها و رمان¬های دورة نوـ زبان روسی نمی¬دانستند و از نثر واقع¬گرا (رئالیستی) روسـی اطلاع کافی نداشتـند. تحلـیل ساختاری و بررسـی شیوه¬های قصه¬پردازی آثار عینی، نشان می¬دهد که او از سنت داستان¬پردازی فارسی، به¬مراتب بیشتر از روسی، متأثر بوده است.
در این مقاله برآنیم تا با بررسی وضعیت فکری و سیاسی مسلّط بر آثار صدرالدین عینی، زمینه¬های ظهور رمان جدید را در ادبیات این کشور بکاویم. به¬طور خلاصه می¬توان گفت که: انواع نثر واقع¬گرا یا ادبیات داستانی رئالیستی فارسیِ تاجیکی در قرن بیستم، در زمینة سنت¬های ادبی خود ظهور کرده و با تأثیرپذیری از ادبیات دورة روشن¬گری فارسی، ترکی و تاتاری و بعدها روسی، راه تکامل را پیموده، به مرحلة کنونی رسیده است.
کلیدواژه¬ها: رمان جدید، ادبیات واقع¬گرا (رئالیستی)، زبان فارسی تاجیکی، صدرالدین عینی، زبان فارسی، ادبیات تطبیقی.



آموزش پاراگراف¬نویسی به شیوة تکلیف ـ مدار
رضا صحرائی
عضو هیئت¬علمی دانشگاه علامه طباطبائی(ره)
مسعود افتخار
کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان
اگر نقش اصلی زبان، به¬ویژه زبان دوم/ خارجی را ایجاد ارتباط بدانیم، بی¬تردید شکل نوشتاری زبان، عالی¬ترین و پیچیده¬ترین شکل این ارتباط محسوب می¬شود؛ زیرا نوشتن فرایندی است بسیار پیچیده و همراه با خلّاقیت، که در آن زبان¬آموز با ترکیب ماهرانة واژه¬های مختلف، به خلق معنا می¬پردازد. متأسفانه، در نظام آموزشی ما، الگوی خاصی برای آموزش نوشتن وجـود نـدارد و همیـن باعث کم¬اهمیت ¬شدن آموزش این مهارت اساسی در دوره¬های آموزش زبان فارسی شده است. برای طراحی یک الگوی آموزشی مناسب با ¬هدف آموزش پاراگراف¬نویسی، توجه به فرایند نوشتن، اجتناب¬ناپذیر است؛ فرایندی که از جمله¬نویسی شروع شده، با گذر از مسیر پاراگراف¬نویسی، به شکل¬گیری متن معنادار منتهی می¬شود؛ بنابراین، گذرگاه ورود به نگارش پیشرفته، پاراگراف¬نویسی است که جملات مختلف را گرداگرد ایدة اصلی به هم پیوند می¬دهد. مقالة حاضر که با هدف ارائة الگویی عملی برای آموزش پاراگراف¬نویسی، به رشتة تحریر درآمده، در سه بخش اصلی تنظیم شده است؛ بخش اول به تبیین اهمیت مهارت نوشتن و ابزار تقویت این مهارت¬، مثل پیوستگی و انسجام، اختصاص یافته است؛ در بخش دوم، ضمن تعریف پاراگراف، هفت گونة اصلی پاراگراف برشمرده و ساختار و نحوة آرایش اجزاء هرکدام شرح داده شده است؛ در بخش پایانی مقاله نیز، ضمن مرور رویکرد آموزش زبان تکلیف¬مدار Task-based Language Teaching (TBLT)))¬، یک الگو برای آموزش پاراگراف¬نویسی در قالب این رویکرد پیشنهاد شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش نوشتن، مهارت نوشتن، پاراگراف¬نویسی، آموزش زبان تکلیف¬مدار.


آموزش زبان فارسی در بستر شبکة جهانی اینترنت؛
راهکاری نوین برای گسترش و تقویت زبان فارسی
رضا صحرائی
عضو هیئت¬علمی دانشگاه علامه طباطبائی
سعید صفری
دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان
پرهزینه بودن، سرعت کم، تنوع کم و محدودیت آموزشی، مهم¬ترین چالش¬های پیشِ روی آموزش سنتی زبان فارسی است که آرمان گسترش جهانی¬ این زبان را به هدفی دور تبدیل کرده است. برنامه¬ریزی علمی با تکیه بر نظریات نوین آموزش زبان و نیز استفاده از فناوری¬های روز، راه¬کاری قابل توجه بـرای رفع این چالش¬هاست؛ در این مسیر، تلاش برای نظریه¬بنیاد کردن آموزش زبان فارسی و طراحی برنامة درسی، مواد آموزشی و شیوه¬های نوین تدریس از جمله ضرورت¬هایی است که پیش از پرداختن به جنبه¬های عملی آموزش، باید مورد توجه قرار گیرد؛ از سوی دیگر، آموزش سنّتی زبان فارسی که اساساً تابع روش آموزشی معلم ـ شاگرد(Instructor- Led Training) و مستلزم حضور در کلاس درس است، به¬تنهایی نمی¬تواند آرمان گسترش زبان فارسی را محقق کند. ظهور و گسترش فناوری¬های نوین ارتباط جمعی، فرصـت¬های جـدیـدی برای بهره¬گیری از این ابزارهای قدرتمند و پرنفوذ در امر آموزش زبان ایجاد کرده و این شرایط، تحول در شیوه¬های سنّتی آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان را به ضرورتی اجتناب¬ناپذیر تبدیل کرده است. آموزش زبان در بستر شبکه (Network-based Language Teaching(=NBLT)) یکی از روش¬های نوین آموزشی است که انتظار می¬رود با اجرای آن، چالش¬های موجود آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان تا حدّ زیادی مرتفع شود. این مقاله با هدف معرفی ساختار و الگوهای کاربردی آموزش زبان فارسی در چارچوب نظریه¬های یادگیری زبان دوم/ خارجی در بستر شبکة جهانی وب، تدوین شده و تلاش می¬کند تا با طرح سؤالات مختلف نشان دهد که ارائة محتوای آموزشی در بستر وب، برای آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان از پشتوانة نظری لازم برخوردار است. مقالة حاضر، در¬حقیقت، به دنبال بسط و تشریح این ایده است که ارائة محتوای آموزشی در بستر شبکة جهانی اینترنت برای آموزش زبان فارسی همسو با نظریه¬های نوین زبان¬آموزی¬، به ویژه شیوة NBLT است و اجرای آن، نتایج کارآمدی را به دنبال دارد. مسائلی از قبیل این¬که فنّاوری¬های نوین و اینترنت چگونه به امر آموزش کمک می¬کنند و این¬که کدام¬یک از روش¬های آموزش زبان دوم/ خارجی با آموزش مجازی زبان تناسب بیشتری دارد، در این مقاله به¬طور مبسوط بررسی شده است. در پایان، ضمن معرفی سامانة آموزش اینترنتی زبان فارسی(سآزفا) و بخش¬های مختلف آن، چنین استدلال شـده اسـت که این سـامانه بر پایة رویکرد ارتباطی آموزش زبان و شیوة NBLT می¬تواند نقش مؤثری در آموزش و گسترش زبان فارسی ایفا کند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، محتوای درسی الکترونیکی، آموزش زبان در بستر شبکه (NBLT)، تقویت زبان فارسی.


چشم¬انداز آموزش زبان فارسی به غیر ایرانیان از منظر
 رهیافت¬های طراحی برنامة درسی
رضا صحرائی
عضو هیئت¬علمی دانشگاه علامه طباطبائی(ره)
امروزه بسیاری از مدرسان زبان فارسی و مؤلفان کتب درسی، تمایزی بین روش تدریس (language teaching) و طراحی برنامة درسی (syllabus design) قائل نیستند و حتی غالباً روش تدریس را مهم¬تر از برنامة درسی تلقی می¬کنند. تجربه نشان داده است که غفلت از برنامة درسی و نحوة طراحی آن، به معنای توجه نکردن جدّی به محتوا، اهداف یادگیری و اهداف رفتاری، نحوة آموزش و شیوة ارزشیابی برنامة زبان¬آموزی است. هدف این مقاله، توجه دادن متخصصانِ زبان فارسی به اهمیت برنامة درسی در چشم¬انداز آموزش زبان فارسی است. دارا بودن نظریة زبانی و نظریة یادگیری و توجه به نوع زبان¬آموز و اهداف و نیازهای او، ویژگی¬های یک کتاب مناسبِ آموزش زبان است. سؤال مقالة حاضر این است که کتاب¬ها و منابع موجودِ آموزش زبان فارسی تا چه حد از اسلوب علمی طراحی برنامة درسی و مواد آموزشی تبعیت می¬کنند؛ برای این منظور، ابتدا و در بخش مبانی نظری، تفاوت بین روش تدریس و طراحی برنامة درسـی نـشان داده و روش¬های تدریس و برنامه¬های درسی بر پایة نظریه¬های زبانی توصیف شده¬اند؛ در همین بخش، دربارة ارتباط برنامه¬های درسی با ابعاد مختلف توانش ارتباطی و مهارت¬های زبانی بحث شده است؛ در ادامه، بخش مستقلی به انواع برنامه¬های درسی اختصاص داده شده که در آن، ضمن ارائة شرح مختصری از هر برنامة درسی، نقاط قوت و ضعف و دامنة کاربرد آن در حوزة آموزش زبان توصیف شده است؛ در پایان این بخش نیز، پیوستار برنامه¬های درسی بر اساس میزان تأکید هر یک از آن¬ها بر صورت و نقش/ معنی ترسیم شده است؛ در بخش بعد، منابع موجودِ آموزش زبان فارسی از منظر رهیافت¬های طراحی برنامة درسی مورد نقد و بررسی قرار گرفته¬اند. هدف اصلی این بررسی، پاسخ¬گوئی به این سؤال است که آیا فرایند تدوین کتاب¬های آموزشِ زبان فارسی به¬سامان و هدف¬مند است؟ به عبارت دیگر، آیا چرخة تدوین مواد آموزشِ زبان فارسی در کشور ما به¬طور کامل تکمیل می¬شود یا خیر؟ در خلال این بررسی، کتاب¬های موجود آموزش زبان فارسی از حیث نوع نظریة زبانی و برنامة درسی (یعنی بر حسب میزان تأکید بر صورت یا معنی) تقسیم شده¬اند. در بخش پایانی مقاله نیز، ضمن برشمردن عوامل مؤثر در طراحی برنامة درسی مناسب و متناسب، چند پیشنهاد کاربردی برای به¬سامان کردن فرایند تدوین کتاب¬های آموزشِ زبان فارسی به غیرایرانیان ارائه شده است. 
کلیدواژه¬ها: برنامة درسی، شیوة تدریس، نظریة زبانی، نظریة یادگیری، صورت، معنی.
 

مقایسة تأثیر و جاذبة ادبی زبان کلاسیک و معاصر فارسی در زبان و ادبیات تركان
مسعود صدرمحمدی
پژوهشگر تاریخ و ادبیات آذربایجان
با افول قدرت عباسیان و استقلال سرزمین¬های شرقی اسلامی و ایجاد حکومت¬های محلی، از دایرة نفوذ زبان عربی، به¬عنوان زبان علمی و ادبی رایج در میان ملت¬های مسلمان، کاسته شد و عربی، بیشتر به¬عنوان زبان دین و نصوص دینی، به ایفای نقش پرداخت. در فضای خلأ ایجاد¬شده از این جریان، زبان فارسی عرصة گسترده¬تری برای بروز و ظهور خود پیدا کرد. با توجه به سیطرة تقریباً طولانی زبان عربی در محیط اجتماعی فارس¬زبانان، زبان فارسی توانسته بود در این بازه، از جنبة واژگانی و نیز ساختاری، به غنا و ارتقای قابل قبولی دست یابد؛ این امر، موجب ایجاد ظرفیت¬ها و جذابیت¬های ادبی ـ زبانی در زبان فارسی شد.
این پروردگی و صیقل یافتگی باعث نشر آن در میان غیر فارسی¬زبانان، نیز شد؛ درنتیجه، غیر فارسی¬زبانان، آثار ادبی و علمی چشمگیری به زبان فارسی آفریدند؛ ازجملة این ملت¬ها و زبان¬ها، که تحت¬تأثیر صناعات شعري و فنون ادبي زبان و ادبیات فارسی قرار گرفتند، تركان آذری و به¬تبع آن، ادبیات آذربایجان بود. در سده¬های گذشته، شاهد حضور و نمود آشکار زبان فارسی در ادبیات آذربایجان و اقبال عمومی شاعران ترك به آن بوده¬ایم؛  اما هم¬اکنون وضعیتی متفاوت را شاهدیم؛ چراکه در صحنة ادبی امروز، در آذربایجان، نه هم¬چون گذشته گرم و پویا، که با نبضی کُند و بی¬رمق حضور دارد. در این مقاله کوشیده¬ايم تا با ارائة نمونه¬های گوناگون، به مصداق¬های تأثیر ادبیات فارسی بر ادبیات آذربايجان اشاره و با تحلیل شرایط کنونی، به شناخت آفت¬ها و موانع فارسی معاصر و به نبود برنامة منسجم در فرآیند آموزش زبان فارسي در گسترة ترك¬زبانان بپردازیم.
کلیدواژه¬ها: زبان¬فارسی، ادبیات فارسی، ترک¬زبانان، آذربایجان، ادبیات آذربایجان.


هارت¬هاي درست¬خواني متن در زبان فارسي
دكتر اكبر صيادكوه
عضو هيئت¬علمي دانشگاه شيراز
زبان، به¬عنوان مهم¬ترين وسيلة ارتباط بين انسان¬ها، در زندگي اجتماعي نقش بسيار مهمي دارد؛ بر همين اساس، آموزش زبان در بيشتر جامعه¬هاي انساني، پيشينه¬اي ديرينه دارد و پيوسته افراد زيادي دست¬اندركار آن هستند. با تأسف فراوان، امر آموزش زبان فارسي، هم¬چون برخي از ديگر حوزه¬ها، از¬قبيل دستور زبان فارسي و بلاغت فارسي، در فرهنگ و نظام آموزشي ما جايگاه بايسته و شايستة خود را نيافته و همين امر پيامدهاي ناخوشايندي را به دنبال داشته است.
توانش و مهارت¬هاي زباني را اغلب در چهار دستة مهارت¬هاي نوشتاري (كتابت)، شنيداري (استماع)، گفتـاري (خطابـه) و خوانشـي (قرائت) محدود مي¬كنند. در برخي از اين حوزه¬ها، به¬ويژه در حوزة «درست¬خواني متون فارسي»، نه¬تنها تاكنون كاري جدي صورت نگرفته، مي¬توان گفت هيچ كار راه¬گشايي در دست نداريم و در نتيجة  اين امر، امروزه بيشتر دانش¬آموزان، دانشجويان، مجريان و... زبان فارسي را بدتر از زبان¬هاي بيگانه، ازجمله انگليسي مي¬خوانند؛  دامنة اين امر، حتي گريبان  كساني را هم كه در حوزة ادبيات كار مي¬كنند، گرفته است و اين در حالي است كه براي زبان¬هايي هم¬چون عربي و انگليسي، از زمان¬هاي قديم تاكنون، آثار متعددي نگاشته شده است و چه¬بسا كه ايرانيان  نيز در آن سهم كمي نداشته باشند.
در اين مقاله، كه درواقع گزارشي است از كتابي دردست تأليف درحوزة «خوانش درست متن»، آن، به برخي از قواعد آموزشي و اكتسابي كه رعايت آن¬ها در درست خواندن متن به خواننده كمك مي¬كند نیز اشاره خواهد شد. يادآوري اين نكته ضروري مي¬نمايد كه خواندن متن، يك امر نسبي است و مراتبي دارد كه از درست خواندن يك قطعة نثر و نظم ساده شروع مي¬شود و دامنة آن تا خواندن هنري كه از آن به «خوانش دراماتيك يا نمايشي» تعبير مي¬كنيم، گسترش مي¬يابد. در اين مقاله بيشتر روي مهارت¬هاي درست¬خواني متن در سطح ميانه تأكيد شده است.
کلیدواژه¬هاي: خوانش درست متن، زبان فارسي، واژه¬هاي هم¬نويسه، عناصر زبرزنجيره‌اي.



بررسي نفوذ ادبيات فارسي در ادبيات پوتهي بنگالي (ادبيات فولكلور بنگالي)
دكتر طارق ضياء¬الرحمان سراجي
دانشيار گروه زبان و ادبيات فارسي دانشگاه داكا، بنگلادش
بحث اصلي اين مقاله، بررسي نفوذ ادبيات فارسي در ادبيات پوتهي بنگالي، يعني ادبيات مردمي بنگالي است. ادب فارسي به چند صورت در ادبيات بنگالي تأثير گذاشته؛ ازجمله: ترجمة آثار فارسي، بهره¬گيري از فضا و درون¬مايه¬هاي اسلامي و عناصر فارسي، به¬كارگيري كلمات فارسي و سبك فارسي¬آميز بنگالي.
در اين مقاله سعي بر آن است تا با توجه به تاريخ، فرآیند تأثيرات ادبيات فارسي بر ادبيات بنگالي عهد ميانه (1250-1700م) بررسي شود.
در آغاز مقاله، تاريخ آغاز ادبيات فارسي در شبه¬قارة هند و ادبيات بنگالي قرون ميانه بررسي شده؛ سپس مهم¬ترين دستاوردهاي آن در ادبيات پوتهي، یعنی ادبيات فولكلوري يا مردمي و ترجمه¬اي، تحلیل شده است. در بخش ديگر مقاله، دربارة تأثير ادبيات فارسي بر ادباء، شعرا و نويسندگان نامور آن زمان، بحث و نمونه¬هايی ارائه شده است. در بخش پاياني، به تأثیرپذیری ادبیات پوتهی در حوزة مفاهيم و مضامين از ادبيات فارسي پرداخته می¬شود.
کلیدواژه¬ها: ادبيات فارسي، ادبیات پوتهي، بنگالي، فولكلور، ادبیات تطبیقی.



هانی¬شدن زبان فارسی در ایام فرمانروایی ترک¬تباران
محمد طاهری خسروشاهی
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
مهاجرت ترکان به سرزمین ایران، نه¬تنها پایه¬های استوارِ دژِ تسخیرناپذیر زبان و ادب فارسی را متزلزل نکرد و به تحکیم وتقویت فرهنگ ایرانی آسیب نرساند، پس از چندی، این قوم مهاجر، مجذوب فرهنگ پررونق ایران و به یکی از تکیه¬گاه¬های اطمینان¬بخش ایران فرهنگی تبدیل شد. دورة حکومت سلطان محمود غزنوی ـ ازحیث گسترش و حوزة نفوذ ـ یکی از ادوار مهم تاریخ زبان و ادب فارسی است. توجه و نواخـت ویژة سلـطانِ ترکِ غزنه نسبت به شاعران فارسی¬گـوی، اکنون نیز به¬مثابة مثَلی برای محافل پررونق شاعری و انجمن¬های ادبی به¬کار می¬رود و پژوهشگران از آن دوره با اصطلاح «عصر محمودی» یاد می¬کنند.
سال¬های حضور مغولان در ایران (سده¬های ششم و هفتم) بخش وسیعی از جهان پهناور اسلامی، زیر سلطة سیاسی ترک¬تباران درآمده بود و جالب این¬که بیشتر این فرمانروایان، از فرهنگ ایرانی متأثر بودند. براساس شواهد تاریخی، سال¬های حکمرانی مغولان، مکاتبات رسمی و اداری اغلب به زبان فارسی بود و با حمایت و پشتیبانی آن¬ها، زبان فارسی از چین و هند تا آسیای صغیر و بالکان و ارّان گسترش یافت.  
نگارنده در این مقاله، ضمن بررسی شواهد تاریخی و ادبی ادوار مختلف تاریخ زبان و ادب فارسی، درپی تبیین این نکته است که زبان فارسی در دورة فرمانروایی ترک¬تباران به عرصة جهانی وارد شده است. 
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، فرهنگ ایرانی، جهانی¬شدن، پادشاهان ترک¬تبار.




مضامين رفتاري در شعر كودك
دکتر حمید طاهری
عضو هیئت¬علمی دانشگاه بین¬المللی حضرت امام خمینی(ره)
ناهید محمدبیگی
کارشناس ارشد، نویسنده و شاعر کودک و نوجوان
ادبیات کودک، یکی از عوالم کم¬شناختة ادب و هنر است و پژوهش در آن بسیار ضروری و در عین¬حال، نشاط¬آور است؛ این نوع ادبی، بنیادها و شاخصه¬های بسیار متـنوع و پیچیده¬ای دارد و هر زاویه¬ای از آن، مملو از شگفتی است. مضمون، که در ادبیات و شعر کلاسیک بیشتر به رابطة صوری و خیالی بین پدیده¬ها اطلاق می¬شود، در شعر و ادبیات کودک، همان پيام و مقصودي است كـه شـاعر در شـعر خويش مي¬گنجاند و هدف اصلي وی، آموزش همان پيام به كودك است. در حيطة نگاه كودك، همه چيز جان دارد و عواطف چون هاله¬ای غلیظ فضای زندگی و حیات او را پوشانده¬اند. عواطف، كنش¬ها و واكنش¬هايي هستند كه بر پاية روابط او با محیط اطراف، انسـان¬هـا و اشـيای جان¬دار و بي¬جان، استوارند. كودكان هرچه خردسال¬تر باشند، انتزاع در زندگي آن¬ها كم¬تر جاي دارد و فقط مي¬توانند آن¬چه را كه با حواس پنجگانة خود حس مي¬كنند، دریابند؛ بنابراين، مضامين شعر كودك بايد از دنياي پيرامون كودك گرفته شود؛ اين مضامين، در شعر كودك ايران عبارتند از: مضامين وصفي، تمثيلي، رفتاري، آموزشي و مضامين چندجنبه¬اي. به¬طور كلي، مضامين شعر كودك، افزون بر اين موارد، بايد نشاط¬انگيز، بازي¬گونه و همراه با عواطف لطيف انساني باشد. در اين پژوهش سعي کرده¬ایم با مراجعه به كتاب¬هاي كـودك در دهه¬های مختلف، به بررسي مضامين رفتاري در شعر كودك بپردازیم.
کلیدواژه¬ها: مضامين رفتاري، شعر كودك، كودك، زبان شعر، زبان كودك، موسيقي، وزن.




غزل نو فارسي، در مرحلة گذار به مدرنيزم
دكتر منوچهر جوكار
عضو هيئت علمي دانشگاه چمران اهواز
محمود طیّب
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی و مدرس دانشگاه آزاد واحد اهواز
غزل فارسی، متشخص‌ترین و زیباترین قالب شعر، در عمر طولانی خود، فراز و فرودهای فراونی داشته است. با پیدایش جریان¬های تازة شعر معاصر که از نیما آغاز شد، غزل، بیش از دیگر قالب¬ها دست‌خوش دگرگونی شد. غزل مورد بحث¬ ما، که به غزل نو موسوم است، با ظهور چهره¬هایی مانند: نوذر پرنگ، منوچهر نیستانی، ولی¬الله درودیان، عباس صادقی و بهمن صالحی شکل گـرفت و با تلاش¬ها و آثار شاعرانی مانند: حسین منزوی، محمد¬علی بهمنی، سیمین بهبهانی و قیصر امین¬پور ادامه یافت و تثبیت شد. مدرنيزم از ميانه‌هاي دهة 70 شمسي،‌ پس از وقفه‌اي كوتاه، به¬طور جدي در ايران دنبال شد و به¬سرعت بر همة حوزه‌ها تأثير گذاشت و از آغاز دهة 80،‌ رسماً در بيشتر امور اجتماعي، آموزش، توليد و فرهنگ نمايان شد. ادبيات و شعر (و غزل) نيز يكي از مهم‌ترين حوزه‌هاي نفوذ عنصر مدرنيزم است. در اين مقاله، غزل نو، از مرحلة تثبيت به بعد و ورود تدريجي آن به مرحلة مدرنيزم، به¬همراه ويژگي¬هاي برجستة آن در اين مرحله (مرحلة گذار و نه مدرنيزم)، بررسي شده است.
کلیدواژه¬ها: شعر نو فارسی، غزل نو، مدرنيزم، تحول.


ادبیات عرفانی دل¬محور
ابوالقاسم عاشوری
مدرس دانشگاه اراک و دانشگاه علمی کاربردی قم
ادبیات فارسی ما و به¬ویژه آثار ادبیـات سنتی، جاذبه¬های معنـوی فراوانی دارد؛ از¬جمله توجه به صفات گوناگون اخلاقی ـ انسانی و بیان آن¬ها به زبان نظم و نثر که باعث شده بخشی از آثار نظم و نثر ما، تعلیمی و تربیتی نامیده شود؛ هم¬چون گلستان و بوستان سعدی، مثنوی مولوی و... . اما به¬نظر، آنچه مهم¬ترین جاذبة معنوی ادبیات ماست، توجه به انسان و پرداختن به حقیقت وجودی اوست؛ یعنی مهم¬ترین خلقت الهی و کـسی کـه ابـدی است و زندگی ابدی در پیش دارد. مهم¬ترین بُعد این انسان، همان حقیقت او یعنی دل اوست که به¬تعبیر قرآن، قلب نامیده شده است. در این مقاله، با توجه به گستردگی این موضوع، سعی شده سیمای دل در دیوان حافظ بررسی شود.
کلیدواژه¬ها: ادبیات فارسی، دیوان حافظ، دل.



بررسی  روابط واژگانی در متون آموزش زبان فارسی
دکتر مصطفی عاصی
عضو هیئت¬علمی فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
 دکتر مریم‌السادات غیاثیان
استادیار دانشگاه پیام نور مرکز تهران
 مهرنوش درودی
دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسیِ دانشگاه پیام نور مرکز تهران 
براساس نظریة انسجام، جمله¬های یک متن با ابزارها و پیوندهای معنایی ازجمله روابط واژگانی، به هم مربوط می‌شوند و درصـورت نـبود ایـن¬گـونه روابط، متـن، به¬اصطلاح، فاقد متنیت خواهد بود. در مطالعة حاضر، سه فرضیه بررسی شده است: (1) در متون آموزش زبان فارسی، از روابط واژگانی استفاده شده است؛ (2) میزان کاربرد هریک از انواع روابط واژگانی در متون آموزش زبان فارسی متغیر است؛ (3) بین مقطع آموزش زبان فارسی و میزان استفاده از روابط واژگانی، همبستگی وجود دارد. پیکرة مورد استفاده در این تحقیق، عبارت است از: جلد نخست دورة 4 جلدی آزفا تألیف دکتر ثمره، درس فارسی برای فارسی‌آموزان خارجی، نوشتة دکتر پورنامداریان، و نرم‌افزار آموزش زبان فارسی صفار‌مقدم. روابط معنایی مورد نظر این تحقیق، به دو گروه کلاسیک و غیرکلاسیک تقسیم شده‌اند. در گروه معیار با روابطی همچون: تکرار، هم‌معنایی، شمول معنایی، تقابل معنایی با انواع آن، عضو‌واژگی، جزء‌واژگی، واحدواژگی و هم‌حوزه¬گی سروکار داشته‌ایم. در گروه غیرمعیار نیز با روابطی مانند: مشخصة تعریفی، عامل و فرایند، ابزار و فرایند، شیء و ویژگی مربوط به آن شیء، صورت و فرایند، صورت و نقش، فرایند و نتیجه، وضعیت یک موجود و عامل آن وضعیت، روبه¬روایم. یافته‌های حاصل از این پژوهش، سه فرضیة فوق را تأیید می‌کند که به این ترتیب، پژوهش حاضر، در بُعد نظری، تصویری روشن از پیاده‌سازی روابط واژگانی در متون آموزش زبان فارسی ارائه می‌دهد. در بُعد کاربردی نیز می‌توان از نتایج حاصل از این تحقیق در اصلاح متون موجود یا تألیف متون آینده استفاده کرد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، نظریة انسجام، روابط واژگانی.

گنج¬های ایرانی در بنگال
محمود عالم
استادیار دانشگاه انگلیسی و زبان¬های خارجی حیدرآباد
با ارزیابی روابط دو کشور هند و ایران در دوره¬های تاریخی، درمی¬یابیم که دوران فرمانروایی مغولان در هند، اوج شکوفایی روابط فرهنگی و ادبی هند و ایران بوده است. بنگال، یکی از ایالت¬های شرق هند، و از مهم¬ترین مراکز فرهنگ و زبان و ادبیات فارسی بوده است. نشانه¬های روابط فرهنگی و ادبی دو کشور، امروز به¬شکل نسخ خطی فارسی در موزه¬ها و کتاب¬خانه¬های بنگال حفظ می¬شود.
از زمان حاکمیت خلجی (۱۲۰۳ م)  تا جنگ سال ۱۷۵۷م ـ که کمپانی هند شرقی، مغولان را در بنگال شکست دادند ـ زبان فارسی در سرزمین بنگاله به اوج کمال رسید و شاهان و نوّابان وقت، عدة زیادی از شاعران و نویسندگان را سرپرستی و تشویق کردند؛ از این شاعران و نویسندگان، آثاری به¬صورت نسخ خطی باقی مانده است که از لحاظ فرهنگی، ادبی و علمی ارزش بسیاری دارد.
در مقالة حاضر، اهمیت تاریخی، فرهنگی، فنی و هنری چند نسخة خطی فارسی بررسی و دربارة نفوذ زبان و ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی در فرهنگ بنگال، بحث خواهد شد.
کلیدواژه¬ها: ایران، هند، بنگاله، نسخ خطی، زبان فارسی، زبان بنگالی.





جاذبه¬هاي معنوي متون عرفاني سهروردي براي بشر امروز
اين مقاله بخشي از طرح «پيام¬هاي جهاني ادبيات فارسي» است كه به مسئوليت آقاي دكتر قبادي در پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات اجتماعي جهاد دانشگاهي در حال انجام است.
دكتر مريم عاملي رضايي
استاديار پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي
ادبيات عرفاني ايراني ـ اسلامي، گنجينة عظيمي از دستاوردهاي فكري و روحاني بشر است كه در جهان امروز مي¬تواند راه¬گشاي بسياري از مشكلات و آسيب¬هاي روحي  و معنوي  بشر باشد. بشر امروز، گرچه به پيشرفت¬هاي چشم¬گيري دست يافته، در حل بحران¬ها و چالش¬هاي روحي خويش چندان موفق نبوده است؛ اين امر، از جداسازي علم و معرفت از وجه قدسي آن و به فراموشي سپردن ديدگاه شهودي و عرفاني نسبت به هستي و عالم ناشی می¬شود. در اين مقاله، با تكيه بر ديدگاه عرفاني و شهودي سهروردي و حكايات تمثيلي وي و با معرفي چندين چالش پيش روي انسان معاصر، به تناظر ميان اين بحران¬ها و حكمت اشراق پرداخـته و چگونگي پاسخ¬گويي معرفتي شيخ اشراق به مسائل مبتلا¬به بشر امروز، با توجه به متون تمثيلي و عرفاني وي بررسی شده است. بحران¬های مهم انسان معاصر كه با معرفت¬شناسي اشراقي و عرفاني سـهروردي قابل حـل اسـت، عبارتند از: رها¬شـدگي و نـا¬امني، علم¬زدگي، مادي¬گرايي، تساهل، خودمحوري، ازخود¬بيگانگي، بي¬معنايي، منفعت¬طلبي، نا¬آرامي و اضطراب وجودي. تفكر اشراقي در¬برابر هريك از اين چالش¬ها، پاسخي دارد كه در اين مقاله بررسي و تحليل خواهد شد.
کلیدواژه¬ها: عرفان، سهروردي، جاذبه¬هاي معنوي، چالش¬هاي بشر امروز.




پژوهشی در ادبیات معاصر فارسی در پاکستان طی یک قرن اخیر
شگفته یسین عباسی
دانشجوی پاکستانی دورۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران
زبان فارسی که سابقۀ هزارساله در شبه¬قاره دارد، چنان در روح و اذهان مردم شبه¬قاره نفوذ پیدا کرده که تا اکنون، با کوشش¬های محققان وپژوهشگران و عاشقان این زبان و ادبیات، زنده نگه داشته شده است. اگرچه در دورۀ استعمار کاربرد این زبان در شبه¬قاره به¬شدت آسیب دید، نویسندگان و شعرای آن زمان مانند غالب دهلوی (م 1869م)، شبلی نعمانی (م 1914م) و اقبال لاهوری (م1938م) باوجود کوشش¬های جدّی انگلیس¬ها برای محدود کردن این زبان، نگذاشتند ریشۀ این زبان از این سرزمین به¬طور کلی کنده شود؛ همان کار و کوشش شبانه تاکنون تداوم پیدا کرده، صدها نفر، طی قرن اخیر، در این زمینه به فعالیت مشغولند. در این مقاله کوشش شده که نقش جراید و مجله¬هایی مانند «هلال»، «پاکستان مصور» و «دانش» که به ترتیب به¬وسیلۀ وزارت اطلاعات و مطبوعات پاکستان و مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان چاپ می¬شوند، در ترویج و نشر ادبیات فارسی در ربع قرن اخیر بررسی ¬شود. معرفی خدمات پژوهشگرانی مانند مولوی محمد شفیع، دکتر غلام سرور، دکـتر ظهور¬الدین احمد، دکتر عبدالشکور احسن، دکتر محمد باقر و ظهیر احمد صدیقی و... بخش دیگر مقالة حاضر است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، شبه¬قارة پاکستان، مطبوعات.


حکمت در آیینة اسکندری امیرخسرو دهلوی
  سیما عباسی
دانشجوی دکتری دانشگاه تربیت معلم تهران
شاعران و نویسندگان از دیرباز، در قالب اسکندرنامه¬ها، اشعاری با درون¬مایه¬های حکمی و اخلاقی نگاشته¬اند. محور موضوعی این نوع آثار، سرگذشت اسکندر است که در ادب فارسی چهره¬ای حکیمانه دارد. نویسندگان اسکندرنامه¬ها، ضمن بیان داستان اسکندر، به¬عبارتی به بهانة روایت داستان او، به بیان مطالب حکمی و فلسفی پرداخته¬اند؛ ازجملة این نویسندگان، امیرخسرو دهلوی است. او در آیینة اسکندری، بیش از سایرین به اندرزگویی و بیان حکمت، اخلاق و پند و اندرز  پرداخته است. مبنای حکمت کاربردی امیرخسرو را در این مثنوی، حکمت اسلامی و اندکی حکمت شرقی تشکیل می¬دهد که در ضمن روایت داستانی آیینة اسکندری مطرح شده است؛ در این مقاله، ابتدا به دسته¬بندی مضمونی موضوعات حکمی و اخلاقی امیرخسرو در آیینة اسکندری پرداخته¬ایم؛ سپس پربسامدترینِ آن¬ها و نحوة بیان و روایت این مطالب را بررسی و تحلیل کرده¬ایم.
کلیدواژه¬ها: حکمت، اخلاق، امیرخسرو، آیینة اسکندری.


آموزش الکترونیکی زبان و ادبیات فارسی؛ ضرورت¬ها و راه¬کارها
دکتر زهرا عباسی
مدیر بخش فارسی کانون زبان ایران و مدرس دانشگاه شاهد
اگر در سال‌های نه‌چندان دور، آموزش‌ تنها از معلمان‌ و مربیان‌ سود می‌برد و كتاب‌ اصلی‌ترین ‌منبع‌ اطلاعاتی‌ در امر آموزش‌ محسوب‌ می‌شد‌، امروزه‌ آموزش‌ به¬طور اعم و آموزش زبان‌های خارجی به¬طور اخص، با روش‌ها، ابزارها و محیط‌های‌ جدید ارتباطی‌ روبه‌رو شده‌ است‌. نوآوری‌های صنعت‌ رایانه‌، فناوری‌های‌ ارتباطی، ورود و ظهور شبكه‌های‌ اطلاع‌رسانی‌ منطقه‌ای‌ و بین‌المللی‌ و به‌ویژه‌ اینترنت و چندرسانه‌ای‌ها، ابزارها و روش‌های‌ جدیدی را پیش¬ِروی‌ طراحان‌، برنامه‌ریزان، مدیران‌ و مجریان‌ برنامه‌های‌ آموزشی‌ قرار داده‌ است؛ به‌ این‌ ترتیب‌، الگوهای‌ سنتی‌ یادگیری‌ متحول‌ شده‌اند و كاربران‌ با حجم‌ گسترده‌ای‌ از اطلاعات‌ و دانش‌ مواجه‌ هستند.
در حال‌ حاضر، بسیاری‌ از كشورهای‌ پیشرو در زمینة‌ ارتباط از راه‌ دور، در حال‌ ایجاد و راه‌اندازی‌ دانشگاه‌ها و كلاس‌های‌ مجازی‌ یا توسعة‌ نظام‌های‌ سنتی‌ خود هستند. ایجاد و ادارة ‌این‌ مؤسسات،‌ علاوه‌ بر فواید بسیار آن‌، از قبیل‌ امکان جذب گستردة دانشجو، فارغ از مشکلات زمانی و مکانی، حذف‌ بسیاری‌ از موانع ‌فیزیكی‌ و جغرافیایی‌، دسترسی‌ سریع‌ و مؤثر به‌ منابع‌ اطلاعاتی‌ دنیا، مشكلات‌ و چالش‌هایی‌ را نیز به‌ همراه‌ داشته است‌. امروزه آموزش الکترونیکی توجه بسیاری از دست¬اندرکاران آموزش را به خود جلب کرده است و لزوم بهره¬مندی از آن در آموزش زبان و ادبیات فارسی به خارجیان نیز غیرقابل‌اجتناب می‌نماید. این مقاله به معرفی آموزش الکترونیکی، دلایل پیدایش آن، رابطة آموزش¬های سنتی و الکترونیکی و لزوم و نحوة استفاده از فناوری‌های نوین در امر آموزش زبان و ادبیات فارسی می¬پردازد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، آموزش زبان فارسی، آموزش الکترونیکی زبان فارسی.

شفیعی¬کدکنی، زندگی¬نامه و آثار
محمد عبدالمجید
مدرس زبان فارسی ـ دمشق
اگر این سخن که شفیعی کدکنی برجسته¬ترین ادیب معاصر فارسی است، مبالغه¬آمیز باشد، شک نیست که او یکی از برجسته¬ترین ادیبان معاصر فارسی در حوزة تصحیح متون، نقد ادبی، ترجمه و شعر است. شخصیت وی از جنبه¬های گوناگونی قابل بررسی است: شفیعیِ شاعر، نویسنده، منتقد، محقق، مترجم و استاد دانشگاه. این شخصیت اگر بی¬نظیر نباشد، البته کم¬نظیر است. شفیعی کدکنی هم تحصیلات حوزوی داشته، هم تحصیلات دانشگاهی؛ هم زبان عربی را نیک می¬داند، هم زبان انگلیسی را؛ هم محقق و پژوهشگر است، هم شاعر و صاحب¬ذوق؛ هم بر ادبیات کلاسیک تسلط دارد، هم بر ادبیات معاصر؛ هم شعر کهن درس می¬دهد، هم شعر نیما. در زمینة پژوهش، همتای فروزانفر، همایی، علامه قزوینی، مینوی، خانلری، زرین¬کوب و فیاض است و در حوزة شعر هم¬پایة بهار، شهریار، اخوان، شاملو، فروغ و سپهری. وجود او منشأ تحولات فـراوانی در تحقیـقات و نقد ادبی است. به¬سختی می¬توان پژوهشی در مورد نقد شعر امروز دید که از نظرهای او تأثیر نگرفته باشد. آثار او به¬علت تنوع موضوعات و گستردگی حوزة آن می¬تواند از جنبه¬های گوناگونی بررسی شود. این مقاله در صدد آن است که زندگی¬نامة مختصری از آقای محمدرضا شفیعی کدکنی(م. سرشک) ارائه کند و به معرفی آثار او بپردازد. آثار استاد در این مقاله به بخش¬های ذیل تقسیم می¬شود:
1ـ آثار نظری: در این قسمت 14 اثر از دکتر شفیعی ارائه و معرفی می¬شود؛
2ـ تصحیح و نقد متون: این بخش به معرفی 16 اثر از استاد اختصاص دارد؛
3ـ ترجمه: کتاب¬هایی که دکتر شفیعی از زبان¬های عربی و انگلیسی ترجمه کرده است؛
4ـ مقاله¬ها: در این بخش حدود 130 مقالة استاد که طی 40 سال در نشریات مختلف منتشر شده است، مطرح می¬شود؛
5ـ اشعار: این قسمت به 13 مجموعه¬شعر شفیعی اختصاص دارد.
قسمت پایانی مقاله، کتاب¬هایی را که در مورد استاد شفیعی نوشته شده، معرفی می¬شود.
کلیدواژه¬ها: شفیعی کدکنی، شرح¬حال¬نویسی، پژوهش ادبی.



بسامد حضور اشعار نیما یوشیج طی هشت دهه در ایران
لیلا عبدی خجسته
دانشجوی دکتری پیوسته زبان و ادبیات اردو، دانشگاه سِند پاکستان
جُنگ كه به انگليسي به آنAnthology  مي¬گويند، از دو واژة مركب يوناني گرفته شده است: anthos (گل) وlogia  (گردآوردن). معادلي كه در فارسي براي آن در نظر گرفته شده است: «گلچين» است. البته معادل¬هایی چون: «منتخب»، «برگزیده» و «گزینه» نیز متداول هستند.
در گلچين اشعار، جدا از مباحث شعرشـناسي، ادوار شعـري و توجه به زندگي¬نامة شاعران، ‌يكي از نكات قابل تأمل، «ذوق ادبي» و عواملي است كه باعث به¬وجود آوردن چنين ذوقي مي¬شود. در این مجموعه¬ها، سلیقه¬های فرد گرد¬آورنده و جامعه، یک شاعر را به اوج و شاعر دیگر را به قعر می¬رسانند؛ این سلیقه¬ها ممکن است از روابط دوستی یا دشمنی و استادی و شاگردی برخاسته باشد. علل سیاسی (مانند سانسور)، فرهنگی (شرایط جـوی اجتـماع که باعث می¬شود مردم به یک قالب یا موضوع شعری متمایل شوند)، اقتصادی (امکان یا عدم امکان حضور اشعار یک شاعر در جامعه) و بسیاری از عوامل دیگر، بر ذوق ادبی جامعه تأثیر می¬گذارند.
در مقالة حاضر، میزان فرکانس اشعار نیما یوشیج، با توجه به گلچین¬های اشعار چاپ¬شده در طول 80 سال گذشته در ایران، بررسی می¬شود؛ برای این منظور، اشعار منتشر شدة نیما در گلچین¬های اشعار،‌ تاريخ ادبيات¬ها و تذكره¬هاي به¬چاپ رسیده از 1303 تا آخر 1382 هـ.ش، به¬صورت دهه به دهه بررسی می¬شود. به¬این¬ترتیب معلوم خواهد شد که ذوق عموم مردم در طول سالیان مختلف، کدام شعر نیما را بیشتر یا کم¬تر پذیرفته است و چرا؟
کلیدواژه¬ها: شعر فارسی، ادبیات معاصر فارسی، نیما یوشیج، گلچین اشعار، جُنگ، منتخب اشعار.






بررسی معنا در یکی از حکایات مولانا
لیلا عرفانیان قونسولی
دانشجوی دورة دکتری زبان¬شناسی دانشگاه  فردوسی مشهد
آثار نویسندگان و ادیبان فارسی¬زبان، سرشار از مفاهیم اخلاقی و عرفانی است. زبان برای اندیشمندان ادیب ایرانی ابزاری است که از طریق آن، مفاهیم عمیق معنوی و اخلاقی را بیان کرده، با پوشاندن این مفاهیم عمیق با لایه¬ای از شیرینی و قبول ادبی، پذیرش آن را برای مخاطب ممکن¬تر می¬سازند. در ابتدای امر، این لایة دل¬نشین است که خواننده را جذب این متون می¬کند و با جذب شدن و باز کردن این لایة زیبای ظاهری، به مفاهیمی بس عمیق و زیبا و راهگشا دست می¬یابد.
در اين مقاله، به بررسي يكي از حكايات با نام «کلوخ انداختن تشنه از سر دیوار در جوی آب» پرداختيم و پس از بررسي¬هاي زبان¬شناختي بر پاية مثنوی معنوی ـ اثر بلندآوازة عرفانی و حکمی مولانا جلال¬الدین محمد بلخی ـ تجزيه و تحليل كلام و استفاده از الگوي لباو و والتسكي، دريافتيم كه مولانا با استفاده از واژگان، صنايع ادبي و با بهره¬گيري از تلميحاتي هم¬چون استفاده از حكايات و روايات و استفاده از معرفت زمينه¬اي، از معناي لاية اول كه درون داستان¬هاي خود بيان داشته، به معناي لاية دوم كه همان معارف و پندهاي اخلاقي و ديني است، رهنمون شده است؛ بنابر اين بررسي¬ها، اين نتيجه حاصل شد كه پيام اين داستان، صبر در برابر مشكلات و تلاش و سجده کردن به درگاه خدا برای رسیدن به قرب الهی، تحمل سختي¬هايي كه دور كردن بدي¬ها از خويش و رفتن به راه مستقيم دارد و سعی در از بین بردن صفات بد در دورة جوانی است.
كليدواژه¬ها: لایه¬های اثر عرفانی، مثنوی معنوی، زبان¬شناسی، الگوی لباو و والتسکی.



رمان نزد زن معاصر ايراني
با تکیه بر
فراموشم مكن، بازيچه، چراغ¬ها را من خاموش مي¬كنم
دكتر هويدا عزت محمد
استاد ادبيات فارسي و مدير گروه زبان¬هاي شرقي دانشكدة ادبيات و علوم انسانى دانشگاه منوفيه، مصر
با ظهور انقلاب اسلامي ايران (1979م) و به¬ويژه با شروع جنگ عراق و ايران، زن ايراني در كنار مرد در تمامي زمينه¬ها، مشاركت داشته است؛ به گونه¬اي كه باعث شد زن در نبود شوهر رزمنده یا شهیدش به¬شكلي بارزتر، براي كسب روزي و سرپرستي خانواده¬اش وارد اجتماع شود. از¬جمله صحنه¬هايي كه در آن زمان زن در آن مشاركت داشت، نو¬آوري ادبي بود. در آن دوره، ادباي زن بسياري در حوزة ادبيات نقش فعال داشتند و گاهي اوقات آثار آنان بر كارهاي ادبي ادباي مرد برتری مي¬يافـت. به¬دنبال این جریان، زن با جرأتي بيش از گـذشته به بيان دغدغه¬هاي خود و ايراد سخن در مورد انديشه¬هايي كه پيش از اين جايز نبود، مي¬پرداخت. می¬توان گفت که رمان بامداد خمار اثر فاطمه حاج¬سيد¬جوادي كه در سال 1998م منتشر شد، اولين رمان است كه رواج زيادي يافت. درپي انتشار اين رمان، زويا پيرزاد، رمان عادت مي¬كنيم را منتشر كرد که موضوع آن مديريت زني با نام «آرزو» در یک مؤسسه است.
انتشار این دو رمان، مقدمة مطرح شدن نویسندگان زن و درخشش آن¬ها در ادبیات داستانی معاصر شد؛ برخي از آنان هم¬چون خانم زويا پيرزاد، نويسندة رمان چراغ¬ها را من خاموش مي¬كنم در سال 2001 م، و خانم فريبا وفى با رمان پرندة من در سال 2002م، جوايز ادبي گران¬سنگي را دریافت کردند. در اين مقاله سه رمان فراموشم مكن اثر مريم جعفري، بازيچه اثر نسرين ثامني و چراغ¬ها را من خاموش مي¬كنم زويا پيرزاد مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است؛ بدین منظور، ابتدا خلاصة هر رمان ارائه و سپس ويژگي¬هاي فني هر داستان، دلالت و رابطة آن با متن رمان بررسي بررسی شده است. پس از آن، مـتن بـه¬لحـاظ هنـری و درون¬مایه¬های اجتماعی و فرهنگی کاویده شده است.
کلیدواژه¬ها: ادبیات زنانه، فرهنگ، اجتماع، ادبیات داستانی ایران، زویا پیرزاد، مریم جعفری، نسرین ثامنی.  

بهره¬گیری از ادبیات در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
مليحه عشقوي
مدرس مرکز بین¬المللی آموزش زبان فارسی دانشگاه تهران (مؤسسة لغت¬نامة دهخدا)
ادبیات مهم¬ترین بخش فرهنگ کلاسیک و ملی¬ترین عنصر فرهنگی کشور، همواره وسیله¬ای برای انتقال فرهنگ و تمدن ایرانی بوده است. از آن¬جا که ادبیات ایران، تأثیری شگرف بر ادبیات و فرهنگ دیگر¬ کشورها داشته است، بهره¬گیری از آن در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، امری غیرقابل انکار است. استفاده از ادبیات در آموزش زبان فارسی، به دو دلیل اهمیت دارد: 1ـ به پیشرفت زبان¬آموزان در آموختن زبان فارسی کمک می¬کند؛ 2ـ زبان¬آموزان با فرهنگ این زبان آشـنایی نسبی می¬یابند؛ زیرا زبان و فرهنگ، دو روی یک سکه¬اند. در این پژوهش، به بررسی ادبیات، به¬مثابة اصیل¬ترین بخش فرهنگ و ضرورت بهره¬گیری از آن در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، برمبنای مطالعات زبان¬شناسي پرداخته¬ایم.             
کلیدواژه¬ها: آموزش، زبان فارسی، ادبیات.





تحلیل شکل¬شناسانة یک غزل از حافظ
نیلوفر علایی
عضو هیئت¬علمی مرکز تربیت معلم شهید رجایی قزوین
نقد ادبی جدید، اصل پیام، و نه هیچ چیز دیگر را در زبان ادبی مهم می¬دانـد. منتقدان معتقدند که با شکل¬شناسی زبان و توجه به نظام نشانه¬ها در یک اثر ادبی، بهتر می¬توان پیام اصلی ـ حتی ادراکات تازة ـ آثار خلاق هنری را دریافت. شعر حافظ، از دیر¬باز تا کنون، مورد توجه شارحان، منتقدان و مفسران بسیاری بوده است. این افراد کوشیده¬اند با دخالت دادن عوامل برون¬متنی، غزل حافظ را تأویل و تعبیر کنند. در این مقاله، می¬کوشیم تا با به¬کارگیری رهیافت «نظام نشانه¬ها»، یک غزل حافظ را بررسی کنیم. در این روش، ابتدا متن شعر با توجه به نشانه¬های درون¬متنی تجزیه خواهد شد؛ سپس با مشخص شدن انسجام فرمی غزل، صناعات ادبی و جنبه¬های هنری آن نیز در ارتباط با فرم تحلیل می¬شود. 
کلیدواژه: نشانه¬های درون¬متنی، باز¬شناسی، انسجام، تباین، تضاد.
 

بررسی کتاب¬های درسی مقطع متوسطه از منظر زبان¬شناسی
دكتر سيد بهنام علوي مقدم
عضو هيئت¬علمي دفتر برنامه¬ريزي و تأليف كتب درسي سازمان پژوهش و برنامه¬ريزي آموزشي
از آن¬جا كه كتاب¬هاي درسي، مخاطبان فراواني دارد و نقش بسيار مهمي در امر آموزش دانش¬آموزان ايفا می¬کند، اولين مسئلة مهمي كه به ذهن خطور مي¬كند، عاري از اشكال بودن اين كتاب¬هاست. به¬نظر مي¬رسد انجام پژوهش¬هايي در اين زمينه، در حل مشكلات موجود مؤثر باشد. يكي از مهم¬ترين منابع اين مجموعه كتاب¬ها، كتاب¬هاي زبان فارسي دورة متوسطه است؛ اين كتاب¬ها، شامل مباحث زبان¬شناختي، دستوري، نگارشي و به¬طور كلي، موارد مرتبط با زبان فارسي است. اين مقاله، قصد دارد به بررسي و مطالعة كتاب¬هاي يادشده بپردازد و اشكالات و نارسايي¬هاي آن¬ها، به¬خصوص مشكلات زبان¬شناختي و دستوري را گوشزد کند. برخي از مواردی که اين مقاله به آن¬ها می¬پردازد، عبارتند از: مسائل موجود در مقدمة كتاب¬هاي مزبور در زمينة زبان¬شناسي و دستور زبان و ناهماهنگي مطالب آن با مباحث درسي، مسائل و مشكلات موجود در توضيحات و مثال‌ها در طرح و تدريس مباحث دستوري و زباني، نبود هماهنگي و يك¬دستي در كتاب‌هاي زبان فارسي مقطع دبيرستان، مشكلات مبنايي و توصيفي، اشكالات موجود در بخش خودآزمايي و تمرين.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، مقطع متوسطه، زبان¬شناسی، دستور.



ضرورت تهیة درس¬نامة ادبیات برای دانشجویان غیرفارسی¬زبان
نسرین علی¬اکبری
دانشگاه الته بوداپست
دانشجوی ایران¬شناسی در دو مرحله و دو سطح با زبان فارسی روبه¬رو می¬شود؛¬ ابتدا مرحلة زبان¬آموزی است که با زبان معیار آشنا می¬شود؛ برای ورود به این مرحله و آشنایی با این سطح، خوشبختانه تمهیداتی اندیشیده و کتاب¬هایی تدوین شده است. وزارت علوم و مرکز گسترش زبان فارسی طی  یک جدول زمان¬بندی¬شده، آخرین چاپ¬های این کتاب¬ها را به مراکز ایران¬شناسی ارسال می¬کنند و استادان بـنا به تجربه¬هایی که کسب کرده¬اند، این کتاب¬ها را بـرای آمـوزش فـراگیران به¬کـار می¬برند. هـرچنـد تـعداد این کتاب¬ها هر روز افزایش می¬یابد و در آن¬ها تنوع دیده می¬شود، شایسته است که در آن¬ها بازنگری شود؛ این کتاب¬ها به¬تنهایی پاسخگو نیستند؛ و معمولاً مدرسان در مرحلة زبان¬آموزی ناچار می¬شوند که بخش¬هایی از این کتاب¬ها را با یکدیگر تلفیق کنند تا بتوانند منبعی برای آموزش خود تهیه کنند.
مرحلة دوم، آشنایی دانشجو با سطح ادبی زبان فارسی است؛ در این مرحله مشکلات متعددی وجود دارد؛ یکی از مهم¬ترین این مشکلات، نبودن درس¬نامه است و عمدتاً در این مرحله، سلیقه¬ای عمل می¬شود. لازم است که استادان اعزامی طرح مسئله کنند و با سازو¬کار مؤثری به حل مسائلی که در ضمن تجربه کرده¬اند، بپردازند؛ یکی¬ از این راه¬حل¬ها، تهیة درس¬نامة ادبیات فارسی است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، آموزش/ تدریس زبان فارسی، دانشجویان غیرفارسی¬زبان، درس¬نامة ادبیات فارسی.




رشیدالدین میبدی و تفسیر کشف¬الاسرار
دکتر آیگون علیزاده
استاد زبان و ادبیات فارسی
مقالة حاضر به بررسی انتساب¬های متعدد تفسیر کشف¬الاسرار به مؤلفان مختلف و شیوة تدوین آن پرداخته است.
تفسیر کشف¬الاسرار در گمنامی به¬سر می¬برد تا این¬که در دهة چهارم قرن چهارم هجری، با سعی و اهتمام علی¬اصغر حکمت، اجزای پراکنده و نسخ گوناگون آن جمع¬آوری و در ده مجلّد چاپ می¬شود.
در این مقاله، تحقیقات متعدد پیرامون این تفسیر گران¬قدر معرفی شده است.
کلیدواژه¬ها: ادبیات فارسی، کشف¬الاسرار و عدة¬الابرار، رشیدالدین میبدی.



بررسی وضعیت آموزش زبان فارسی در استان بلوچستان پاکستان
دکتر سیّد محمد علیشاه
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بلوچستان (پاکستان) کویته
زبان فارسی در جنوب شبه¬قارة آسیا، حداقل هشت یا نه قرن سابقه دارد و تا چندی پیش، زبان رسمی، علمی، ادبی و اداری بوده است. از آن¬جایی که نیمة غربی پاکستان را مردمانی بلوچ، پشتون، هزاره و... تشکیل می¬دهند و از گذشته¬های بسیار دور با هم ارتباط¬های زبانی و فرهنگی دارند، زبان و ادب پربار فارسی، ریشه¬ای بس کهن در این ایالت دارد و میراث فرهنگی ـ تاریخی بلوچستان، همه به زبان فارسی است؛ امّا این وضعیت پس از سلطة خارجی¬ها، تا نیمة قرن حاضر، به¬نفع زبان انگلیسی تغییر یافت و هم¬چنان ادامه دارد. با این حال، با کوشش¬های دامنه¬دار، می¬توان در زمینة آموزش زبان و ادبیات فارسی، شاهد پیشرفت¬هایی باشیم و جایگاه قبلی و اصلی زبان و ادب فارسی را به¬دست آوریم. در این مقاله، به آسیب¬شـناسی وضعیت آمـوزش زبـان و ادبیـات فارسی در نیمة غربی پاکستان می¬پردازیم و در پایان، پیشنهـادهایی بـرای بهبود این وضعـیت ارائه می¬دهیم.
کلیدواژه¬ها: زبان و ادبیات فارسی، شبه¬قارة پاکستان، بلوچستان.


صدای پای آب در شعر معاصر
زهرا فاتحی نصرآبادی
دبیر آموزش و پرورش و مدرس دانشگاه پیام نور مرکز مهریز
در این گفتار، نگارنده با مطالعة اشعار نیما، فروغ، اخوان، سهراب و فریدون مشیری، جایگاه آب را در اشعار این شاعران بررسی می¬کند. به¬نظر می¬رسد استفادة نمادین از این واژه در سخن سهراب، جایگاه ویژه¬ای دارد. وی علاوه¬بر نمادهای تعریف¬شدة پیشین، برای «آب»، نمادهای تازه¬ای قائل شده است. «آب»، برای این فرزند کویر، چونان آتش در نزد زرتشتیان مقدس است. «صدای پای آب» او رساترین توصیف نمادین را از این مایة حیات در¬بر دارد. «آب» در شعر اخوان ثالث، پا را از محدوده ضرب¬المثل¬ها فراتر نگذاشته است؛ در خارج از این قلمرو، همان مایع روان است که شاعر از آن بهرة خاصی نمی¬برد؛ بلکه خاصیتش در هم¬نشینی با واژه¬های دیگر آشکار می¬شود. در شعر فروغ، این واژه حالتی بینابین دارد؛ یعنی هم نمادین است و هم کاربردی معمولی دارد. نیما، فرزند دریاست؛ اما آب واژة مورد علاقه او نیست و جلوة ویژه¬ای در اشعارش ندارد؛ درحالی¬که «داروگ»، «شب پا»، «کک کی»، «ابر»، «قایق» و دیگر بخش¬های طبیعت شمال، آن¬چنان او را تحت¬تأثیر قرار داده¬اند که از آن¬ها نمادهایی شخصی خلق کرده و برخی آثار جاودانش را با تأمل در آن¬ها ساخته است.
کلیدواژه¬ها: آب، ادب معاصر، سهراب، نیما، فروغ فرخ¬زاد، اخوان ثالث، فریدون مشیری.


بررسی منابع موجود در زمینة آموزش زبان فارسی به آلمانی¬زبانان
دکتر آرمین فاضل¬زاد
عضو هیئت علمی گروه زبان آلمانی دانشکدة زبان¬های خارجی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
مریم خلیل¬خانه
دانشجوی کارشناسی ارشد زبان¬شناسی (گرایش آموزش زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان) دانشگاه فردوسی مشهد
یادگیری زبان دوم در قالب «برنامه¬های آموزشی زبان خارجی» زبان¬آموز را در بافت اجتماعی زبان دوم قرار می¬دهد و درنتیجه، یادگیرندة زبان بنا به اهداف یادگیری (کاربردی یا اجتماعی)، نیازهای خود را برطرف می¬کند؛ در این میان، منابع مطلوب و مورد نیاز، اهمیت ویژه¬ای دارد. در این مقاله کوشیده شده تا با نگاهی اجمالی به وضعیت کتاب¬های آموزش زبان فارسی (دورة مقدماتی) که برای آلمانی¬زبانان تدوین شده است، در چارچوب آموزش همزمـان مهارت¬ها، به¬مثابة مبنای تحلیل این منابع، تفاوت¬های میان روش¬های پیشین حاکم بر تدریس زبان خارجی و روش¬های نوین آموزشی را نشان دهد و با تعیین بسامد هر کدام از مهارت¬های خواندن، نوشتن، شنیدن و گفت¬وگو در منابع موجود، نقاط ضعف و قوت منابع را از لحاظ کیفی و کمّی بررسی کند. از تجزیه و تحلیل داده¬های پژوهش حاضر، این¬گونه برمی¬آید که کتـب حاضـر و در¬دسـترس آلمانی¬زبانان، از الگوهای موجود در آموزش همزمان مهارت¬ها کم¬تر بهره برده¬اند و تأکید غالب، بر روش دستور ـ ترجمه بوده است. نگارندگان در پایان، با ارائة روشی تکلیف¬مدار بر پایة رویکردهای نوین آموزشی، به این نتیجه رسیدند که با تعیین نیاز و هدف زبان¬آموز و تخصصی¬شدن کتب بر حسب ملیت، دانش پیشـین زبان¬آمـوز و زبان مادری وی، در قالـب آموزش همزمان هر چهار مهارت، می¬توان هرچه بیشتر و بهتر غنای زبان فارسی را به فرهنگ¬ها و ملیت¬های مختلف شناساند و از این طریق، ارتباطی مؤثر میان ملل مختلف برقرار کرد.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، آلمانی¬زبانان، منابع آموزش زبان فارسی.
توجه به ادبیات کاربردی
دكتر شاهپرك فرح¬بخش اصفهان
عضو هيئت¬علمي دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری
سعی نگارنده بر این است تا در نوشتة حاضر، به اهمیّت ادبیات کاربردی بپردازد. برای دستیابی به این هدف، ابتدا باید متون ادبی، روزآمد شود تا جوانان نسل امروز امکان بهره¬وری بهتر از گنجینة ارزشمند ادبیات را داشته باشند. با مطالعة کتاب¬های مطرح دنیا در ماوراءالطبیعه دیده می¬شود کـه در تمام این کتاب¬ها مطلب و عنوان تازه¬ای در مورد عرفان، کارما، فرافکنی، مراکز انرژی بدن، چاکراها و هالة بدن و کشف و شهود گفته نشده و تمام این مطالب در آثار ادبی ایران¬زمین با زبان خاص  هر دوره بیان شده است؛ اما این آثار به¬علّت استفاده از کلمات عربی و اصطلاحات خاص، قابل استفادة نسل امروز نیست. با بررسی کتاب راز (Secret) خانم راندا برن ـ که جزء مطرح¬ترین و به¬نامترین کتاب¬های ماوراء¬الطبیعه شناخته می¬شود ـ و سایر کتاب¬هایی که در این زمینه نگاشته شده، هیچ مطلب تازه یا مفهوم جدیدی دریافت نمی¬شود که در کتاب¬های عارفان بزرگ ایرانی به آن اشاره نشده یا مورد بحث و بررسی مفصل قرار نگرفته باشد.
کلیدواژه¬ها: ماوراء¬الطبیعه، ادبیات کاربردی، کارما و فرافکنی، عرفان.






نقش دانشگاه¬ها در توسعة فارسی در پاکستان
دکتر سیدمحمد فرید
عضو هیئت¬علمی گروه زبان و ادب فارسی دانشگاه پنجاب لاهور
مراکز فرهنگی فارسی در پاکستان، تأثیر فوق¬العاده¬ای در گسترش زبان و ادب فارسی در سراسر این منطقة پهناور دارند. پس از تأسیس کشور پاکستان در 1947¬م، در شهرهای بزرگ پاکستان که پاسدار و نگهبان فرهنگ اسلامی ایرانی است، مراکز فرهنگی زبان و ادب فارسی تأسیس شد؛ این مراکز، به¬صورت کرسی یا گروه¬های زبان و ادب فارسی، تقریباً در بیشتر دانشگاه¬های دولتی وجود دارد. در این مقاله، تمام کرسی¬ها یا گروه¬های زبان و ادب فارسی در دانشگاه¬های پاکستان معرفی و نقش آن¬ها در توسعة زبان فارسی در پاکستان بررسی شده است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، پاکستان، دانشگاه¬ها.


جاذبه¬هاي معنوي زبان و ادبيات فارسي (ارزش¬هاي جهان¬شمول)
     نقي فلاح¬نژاد
استاديار زبان و ادبيات فارسي دانشگاه هوايي شهيد ستاري
عواطف انسانيِ بازتاب¬يافته در متون ادب فارسي را می¬توان به سه ساحت و مرتبة متمايز تقسيم کرد. در ساحت اول، شاعـران و نويسنـدگان از عواطـفي سخن مي¬¬گويند که جنبـة شـخصي و فردي دارد؛ در مرحلة دوم، آن¬ها به دغدغه¬هايي مي¬انديشند که از حريم و حدود شخصي عبور کرده، زبان حال اجتماعي محدود يا وسيع قرار مي¬گيرد؛ اين گونه امور مبين رنج و شادي يا غم و اندوه يک صنف، گروه، مردم يک شهر يا در نهايت، يک کشور با تاريخ، جغرافيا و دين و مذهب واحدند؛ در مرتبة سوم، با تظاهرات عاطفي¬اي مواجهيم كه در سراسر تاريخ با انسان همراهند. آن¬چه بيان مي¬شود، دغدغه¬ها و مطلوبات انسان به¬ما¬هو انسان است. باوجود محدوديت¬هاي جغرافيايي، فرهنگي، ديني و مذهبي، در اين گونه آثار از ارزش¬هاي بشري و انساني¬ای كه از مرز زمان و مكان محدود فراتر مي¬روند، سخن مي¬رود؛ ارزش¬هايي كه به سرنوشت انسان و مشكلات حيات انساني مربوط است. آثار ادبي فارسي، به¬ويژه آثاري كه از مصاديق شاه¬کارها ¬محسوب مي¬شوند، در پرداختن به مسائل و موضوعات انساني، از بيان دغدغه¬هاي شخصي و اجتماعي خالي نيستند؛ امّا بيشترين وجهة همت خود را به تبيين مسائل انساني در ابعاد جهاني معطوف کرده¬اند. در اين مقاله، به يكي از اين ابعاد، يعني انسان¬دوستي به مفهوم عام يا انسان¬گرايي در مفهوم خاص، مي¬پردازيم.  
کليدواژه¬ها: ادبيات فارسي، ارزش¬هاي جهان¬شمول، انسان¬دوستي، انسان¬گرايي.




مطالعة اهداف و مؤلفه¬های آموزش مهارت¬های زبانی خواندن، گوش دادن، سخن¬گفتن و نوشتن در برنامه درسی زبان فارسی دورة متوسطه
الهام قادر¬دوست
کارشناس ارشد زبان¬شناسی
در اين پژوهش اهداف و مؤلفه‌های آموزش مهارت‌های زبانی در برنامة درسی زبان ملی دورة متوسطة کشورهای آمريکا (ايالت نيوجرسی)، استراليای غربی، انگلستان و ايران مورد بررسی قرار گرفته است؛ هم¬چنين، رويکردهای نظری به سواد، در قالب دو رويکرد «مستقل از بافت» و «ايدئولوژيکی» ارائه شده است؛ در ادامه، چارچوب نظری زيربنای برنامة درسی زبان ملی دورة متوسطة کشورهای مذکور تحليل و تلاش شده است اين نکته روشن شود که تدوين برنامة درسی زبان ملی در این کشورها، تا چه اندازه تحت¬تأثير رويکردهای مستقل از بافت و ايدئولوژيکی قرار گرفته است.
پژوهش حاضر از نوع مطالعة تطبيقی است. در بخش شباهت‌های برنامة درسی زبان ملی کشورهای مذکور، چهار مهارت زبانی (سخن‌گفتن، گوش‌دادن، خواندن و نوشتن) در اولويت قرار دارند و ساير مهارت‌های زبانی مانند نگرش و سواد رسانه‌ای، زير ساية اين چهار مهارت اصلی قرار می‌گيرند. در برنامة درسی همة کشورهای مورد نظر، از شيوة تلفيقی در زمينة آموزش استفاده شده‌است و مهارت نوشتن، به‌صورت انتقادی آموزش داده می‌شود. در برنامة درسی زبان ملی کشورهای خارجی مورد نظر، به نقش مؤثر بافت (زبانی و موقعيتی) اشاره شده‌است. در برنامة درسی زبان ملی ايران نيز به این مؤلفه به¬صورت مختصر پرداخته شده است؛ امّا متأسفانه آموزشی در اين زمينه صورت نمی‌گيرد.
در بررسی تفاوت‌ها مشخص می‌شود که سه کشور آمريکا (ايالت نيوجرسی)، استراليای غربی و انگلستان، رويکرد ايدئولوژيکی به سواد دارند و کشور ايران در مرز بين رويکردهای ايدئولوژيکی و مستقل از بافت به سواد است و بيشتر به رويکرد مستقل از بافت گرايش دارد؛ هم¬چنين، نظام آموزشی سه کشور خارجی مدنظر، غيرمتمرکز، ولی نظام آموزشی ايران متمرکز است. در کشورهای خارجی مدنظر، حدود و انتظارات برنامة درسی از دانش‌آموزان معين شده‌است؛ اما متأسفانه در ايران اهدافی که آموزش هر مهارت زبانی دنبال می‌کند، به¬تفکيک بيان نشده‌است.
در بخش پايانی اين پژوهش، با ذکر نقاط قوت و ضعف برنامة درسی زبان ملی در ايران، در مقايسه با ديگر کشورهای مذکور، پيشنهاداتی عملی برای ارتقا و بهبود آموزش مهارت‌های زبانی در برنامة درسی زبان ملی دورة متوسطه ايران مطرح می‌شود.
کلیدواژه¬ها: زبان¬، مهارت‌های زبانی، دورة متوسطه، برنامة درسی زبان ملی، بافت متن.



نقد و بررسی کتاب¬های درسی زبان آموزش فارسی برای غیر¬فارسی¬زبانان در ترکیه
مرتضی قاسمی اقدمی
دانشجوی دکترای مدیریت آموزشی دانشگاه حاجت¬تپه ترکیه 
همگام بودن با آخرین تغییر و تحولات آموزشی، به پویایی و پیشرفت در آموزش می¬انجامد. از آن¬جائی¬که هر روز شاهد نوآوری و تغییر در متون آموزشی در سطوح مختلف آموزش هستیم، به¬نظر می¬رسد، الگوی جامع و کاملی برای آموزش زبان فارسی برای غیرفارسی¬زبانان وجود ندارد و  در مراکز آموزش زبان فارسی در خارج از کشور، سلیقه¬ای برخورد می¬شود. به همین دلیل در این مقاله، به نقد و بررسی کتاب¬های درسی مرکز آموزش زبان فارسی در ترکیه، مقایسة آن با سایر کتاب¬های موجود و معرفی نکات قوت و ضعف کتاب¬ها به¬خصوص کتاب¬های درسی استفاده¬شده در این مرکز آموزشی، پرداخته خواهد شد. 
اساتید مرکز آموزش زبان فارسی ترکیه، در ابتدای فعالیت خود، با تهیة جزوه¬های درسی به تدریس می¬پرداختند. پس از انتشار مجموعة کتاب¬های آموزش زبان فارسی (آزفا) تألیف آقای دکتر ثمره در سال 1369، این مجموعه بـه¬عنوان کتاب درسی از سوی مرکز تعیین و تا سال 1383 نیز تدریس شـد؛ البته در کنار این کتاب¬ها، از کتاب فارسی برای غیرفارسـی¬زبانان مـرحوم باغچه¬بان کمـک گرفته می¬شد. در حال حاضر نیز مجموعه¬کتاب¬های فارسی بیاموزیم، با ترجمة واژه¬ها به ترکی به¬جای انگلیسی، مورد استفاده قرار می¬گیرد.
در این مقاله ابتدا با بررسی کتابخانه¬ای منابع مختلف درسی در سایر مراکز آموزش زبان فارسی در خارج از کشور، نکات مشترک و غیرمشترک در قالب یک جدول استخراج و با انجام مصاحبه با اساتید مرکز آموزشی و صاحب¬نظران، دیدگاه آنان بررسی شده است؛ سپس با طراحی و اجرای پرسش¬نامه، به دو شکل باز و بسته، در میان فراگیران و اساتید دانشگاهی، مدلی برای آموزش زبان فارسی برای غیرفارسی¬زبانان ارائه شد. 
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، کتاب¬های آموزش، الگوی جامع آموزش.  
 
نگاهی به کاروان ستایشگران زبان پارسی
  علی¬اکبر قاسمی گل¬افشانی
سرگروه زبان و ادبیات فارسی سوادکوه مازندران
شاعران زیادی در حوزه¬های ادبی ایران، تاجیکستان و افغانستان به ستایش زبان فارسی پرداخته¬اند. استاد حسین خطیبی نوری در منظومه¬ای بلند به ستایش زبان پارسی پرداخته و پس از ستایش زبان فارسی، از تاریخ ادبیات و نـام شاعـران فارسی¬گوی یاد کرده است. عبید رجب، شاعر معاصر تاجیک نیز در شعری گرم و شورانگیز با عنوان «تا هست عالمی، تا هسـت آدمـی» به ستـایش زبان نیاکان می¬پردازد و دل¬بستگی و عشق شدید خود را به آن نشان می¬دهد. لایق شیرعلی (2000-1941) از شاعران معاصر تاجیک، شیر مادر را بر کسی که زبان مادری خود را گم کرده است، زهربادا می¬گوید. مؤمن قناعت، بازار صابر، کریم رحیم و... از دیگر شاعران تاجیکستانند که به ستایش زبان فارسی پرداخته¬اند.
عبدالقهار عاصی، شاعر مشهور افغانستانی نیز در شعری، به زبان پارسی می¬بالد و به توصیف آن می¬پردازد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، ستایشگران زبان فارسی، تاجیکستان، شعر معاصر.


«داور» و دیگر واژه¬های هم¬شکل آن در شاهنامة فردوسی
عالمجان قاسمی
استاد پژوهشگاه زبان و ادبیات رودکیِ آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان
شاهنامة فردوسی از بزرگ¬ترین شاه¬کارهای ادبیات جهان است که با زبان فارسیِ پاکیزه و اندیشه¬های والای انسانی، هزاران هزار علاقه¬مند ادب فارسی را مفتون کرده است؛ با وجود این، تاکنون به جنبه¬های گوناگون زبان شاهنامه از جمله واژه¬سازی و واژه¬شناسی آن در زبان¬شناسی ایرانی بسیار کم توجه شده است.
سزاوار به یادآوری است که آموزش واژه¬سازی شاهنامه، به تعیین روند واژه¬سازی زبان فارسی دری در طـول هزار سـال، تغـییر و تکمیل شیوه و قالب¬های آن، ویژگی¬های پسوند و پیشوندهای واژه¬سازی در جریان بنیاد واژه¬ها، مساعدت می¬کند.
آموزش و تحقیق واژه¬سازی در زمینة واژگان شاهنامه، نیرو و توان زبان فارسی را بهتر و بیشتر آشکار می¬کند و در تنظیم سامانة نام¬گذاری، در شناخت ساختار و معانی واژگان هنگام تدریس زبان فارسی به¬ویژه برای غیرفارسی¬زبانان مؤثر است.
این فشرده، مختصر مقاله¬ای است دربارة ویژگی¬های پسوندِ «ـ ور» و گونه¬های آن در شاهنامة فردوسی. در واژه¬سازی شاهنامه بیش از 60 پسوند استفاده شده است و در این ردیف، پسوند «ـ ور» یکی از واسطه¬های پربسامد واژه¬سازی محسوب می¬شود.
کلیدواژه¬ها: شاهنامة فردوسی، واژه¬شناسی، پسوند، پسوندِ «ـ وَر».





دانش¬های دخیل در آموزش زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان
ارسلان قربانی
دانشیار روابط بین¬الملل دانشگاه تربیت معلم، معاون وزیر مرکز همکاری¬های علمی بین¬المللی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
زهرا استادزاده
کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان
آموزش زبان به خارجیان، با این¬که خـود یـک دانش مسـتقل اسـت، از دل شاخه¬های مختلفی از علوم انسانی و تجربی بیرون آمده است. دستورزبان، زبان¬شناسـی، جامعه¬شناسی، روان¬شناسـی، جامـعه¬شناسـی زبـان، علـوم آمـوزش و پـرورش و عـصب¬شـنـاسی مغز، کاربردشناسی زبان و حوزه¬های مختلف آن، از¬جمله دانش¬هایی هستند که در شکل¬گیری علمی این رشته نقش غیر قابل انکاری داشته¬اند. در این مقاله به معرفی برخی از این دانش¬ها و نحوة تأثیر آن¬ها بر¬اساس نظریات مختلف خواهیم پرداخت؛ هم¬چنین سعی بر این است تا فقط جنبة تأثیر این علوم بر آموزش زبان فارسی بررسی شود.
کلیدواژه¬ها: دستور زبان، زبان¬شناسی مقابله¬ای، روان¬شناسی زبان، عصب¬شناسی زبان، جامعه¬شناسی زبان، کاربردشناسی زبان.





بررسي روش¬هاي آموزش زبان و ادبيات فارسي
فرزانه قهرماني¬نژاد
مدرس زبان و ادبيات پارسي، خرم آباد                         
ميدانيم كه هر نويسندهاي در زمينهاي فرهنگي مينويسد، ميانديشد و اثرش واجد دلالتي در دل همان فرهنگ است؛ بيتوجهي به اين فرهنگ و پيروي از جريان¬های ادبي ديگـري كه از فـرهنگي ديگر برآمده است، باعث دور شـدن نويـسنـده از بن¬مايه¬هاي فكري و فرهنگي خود اوست و در¬نهايت، به همان نسبت، بيگانه شدن خوانندگان بعدي از بن¬مايه¬هاي فرهنگي. حال، در امر آموزش زبان و ادبيات فارسي، جايگاه آشنايي با فرهنگ كهن ايران كجاست؟ واقعيت اين است كه در واحدهاي درسي ادبيات و زبان فارسي، واحدي با عنوان فرهنگ و محورهاي مختلف آن وجود ندارد و دانشجويان اين رشته، بعد از فارغ¬التحصيل شدن، با همان آموختههاي زباني و دانشهاي ادبي و عروض و قافيه و نقد و... منهاي فرهنگ، به تدريس ادبيات گسترده و كهن ايران ميپردازند كه خود ريشه در فرهنگ چندين هزارسالة ايراني دارد و در اين رهگذر، به اصل مطالب، یعنی بن¬مايه¬هاي فرهنگي، كه در ميان فرهنگهاي ملل ديگر شاخص است، پرداخته نميشود؛ نتيجة اين امر، پرورش دانشآموزان و دانشجوياني است كه متفكران و نويسندگان آينده¬اند؛ اما در ضمن خلق آثارشان، نشاني از گذشتة فرهنگي ديرين خود ندارند.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان، زبان فارسی، فرهنگ.


اقبال لاهوری در راستای فردوسی طوسی
سیده¬ فلیحه¬زهرا کاظمی
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بانوان، لاهورـ پاکستان
روابط ایران و شبه قارة پاکستان و هند به هزاره سوم پیش از میلاد می¬رسد. در سنگ¬نوشته¬های عهد هخامنشی، اسم هند آمده است. در عصر ساسانیان این ارتباط نزدیک¬تر شد؛ به¬طوری¬که قصه¬های پنجاتنترا و شطرنج از هند به ایران رسید. فردوسی در شاهنامه، براساس همین روابط می¬گوید که پادشاهان ایرانی از شاهان هند باج هم می¬گرفته¬اند.
بعد از ایران، شبه قارة پاکستان و هند بزرگ¬ترین و معروف¬ترین مرکز زبان و ادبیات فارسی به¬شمار می¬آمد و شعر و سخن، تصنیف و تألیف در این منطقه به زبان فارسی رایج بود و اهالی به زبان فارسی تکلم می¬کردند. مردم این سرزمین برای فردوسی، سعدی ، مولانا و حافظ همان مقام والایی را قائل بودند که اهالی ایران؛ اما درمیان شاعران فارسی¬زبان، فردوسی ارزشی دارد که هیچ شاعر دیگری ندارد؛ این ارزش کلامی شعر فردوسی است که سبب شده ارزنده¬ترین اندیشمند عصر حاضر، اقبال لاهوری، شخصیت الگوی اولین مثنوی خود «اسرار خودی» را امام متقیان، علی¬بن ابی طالب(ع) و رستم دستان، قرار دهد: «شیر خدا و رستم دستانم آرزوست» و این امر پوشیده نیست که خالق «رستم دستان» کسی جز فردوسی نیست.
شاعر ملی پاکستان، اقبال لاهوری و شاعر ملی ایران فردوسی، هر دو در احیای تاریخ و تمدن ملت¬های خود کوشش¬های فراوان کرده¬اند. قلب و روح هر دو شاعر مملو از عواطف شدید ملی است و همین سرمستی و دلگرمی در اشعارشان دیده می¬شود.
بیان مطالب حکمی و مواعظ، مهم¬ترین ویژگی هر دو دانشمند است. به فردوسی و اقبال به¬سبب شیوة گفتار حکیمانه، به¬ترتیب «حکیم» و «حکیم¬الامة» لقب داده¬اند و مورد تقلید شعرای معاصر قرار گرفته¬اند.
در این مختصر، به بررسی و تحـلیل جـامع آثـار هر دو آنها پرداخته¬ایم تا زمینه¬های مشترک هنری و فکری آن¬ها بررسی کنیم.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، شعر فارسی، اقبال لاهوری، فردوسی.

تأثير ادبيات فارسي بر شاعر روس: پوشكين
فاطمه كاكاوند قلعه¬نويي
كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي، مدرس دانشگاه آزاد اسلامي واحد پرند
مژگان نيكويي
كارشناس ارشد عرفان اسلامي، مدرس دانشگاه آزاد اسلامي واحد پرند   
الكساندر پوشكين، از شعراي برجستة روسيه و به¬تعبير مردمش «خورشيد شعر روسيه» است كه در آثارش تأثير ادبيات فارسي به¬خوبي نمايان است. در شعر «بناي يادگار» آن¬جا كه مي‌گويد: «به خود كاخي بنا كردم كه دست آن را نمي‌سازد»، خوانندة فارسي¬زبان، فردوسي را به¬ياد مي‌آورد و اين بيتش را كه:
بـنـا كـردم از نـظـم كـاخي بلـــنـد                    كـه از بــاد و بـاران نيـابد گـزنـد
در شعر «فوارة باغچة ¬سرا» ترجمه‌اي از اشعار بوستان سعدي را مي‌گنجاند و لقب «سعدي جوان روسيه» را از آنِ خود مي‌كند و اين نام، خود بيانگر عظمت سعدي و بيان اشتياق همانندي با وي است. در شعر ديگري كه به نام حافظ مزين کرده، تأثيرپذيري خود را از حافظ و ارادتش را به ادبيات فارسي آشکار می¬کند. در اين مقاله به بررسي تأثير ادبيات فارسي بر ذهن و كلام پوشكين پرداخته شده است؛ بدين منظور، معرفی مختصري از پوشكين و آثارش ارائه، سپس ردپاي مضامين و تأثيرات ادبيات فارسي بر كلام وي بررسي شده است.
كليدواژه‌ها: ادبيات فارسي، پوشكين، تأثیرهای ادبی، ادبیات تطبیقی.
 

پيشوندهاي منفي¬ساز واژگان فارسي در گذر زمان
رسول کردی
مدرس دانشگاه آزاد و پیام نور شهرستان باغ¬ملک
پيشوندهاي «اَ»، «دُش»، «دژ»، «پاد» و «نا» پيشوندهاي منفي¬ساز واژگان زبان فارسي¬اند. پيشوند منفي¬ساز فارسي دَريِ «پاد»، در زبان پهلوي، به¬شكل «پات» و در زبان اوستايي به¬صورت «پائيتي» به¬كار رفته است؛ این پيشوند، در واژه¬هاي «پادزهر»، «پاتك» و «پدافند» هنوز كاربرد منفي¬ساز خود را حفظ كرده و در برخي از واژه¬هاي رايج در زبان فارسي نظير «پيتاره»، به¬شكل اوستایی خود به¬كار رفته است. پيشوند منفي¬ساز «اَ» نيز در واژة «انوشيروان» از بين نرفته است؛ این پيشوند در واژه¬هايي نظير «اَمُرداد»، «آناهيتا» و «انوش¬دارو» حذف شده و واژه¬هاي «مرداد»، «ناهيد» و «نوش¬دارو» تشكيل شده¬اند؛ ولي با همان معني منفي به¬كار مي¬روند و به زبان فارسي معاصر نيز منتقل شده¬اند. برخي از واژه¬هايی که در اين پژوهش بررسی شده¬اند، در گذر زمان تغييراتي در شكل گفتاري و نوشتاري آن¬ها راه یافته و اجزاي تشكيل¬دهندة آن¬ها چنان در هم ادغام شده كه گاهي ريشه¬شناسي آن¬ها  دشوار شده است.
کلیدواژه¬ها: پیشوندهای منفی¬ساز، ریشه¬شناسی، زبان¬فارسی، فرآیندهای واجی.



روایتشناسی داستانهای کوتاه صادق چوبک
دكتر سعيد كريمي قرهبابا
استادیار دانشگاه پیام نور شبستر
صادق چوبک (1295-1375) به نسل دوّم نویسندگان ایرانی متعلّق است که پس از تثبیت داستان کوتاه سعی داشتند نمونههایی موفّق در این عرصه بیافرینند. چهار مجموعهداستان کوتاه چوبک، فضاهایی جدید را در برابر خوانندگان ترسیم میکنند و حتّی تا امروز توانستهاند صدایی منحصر به فرد باقی بمانند. چوبک در داستانهایش به زندگی اقشار محروم و بیچارگان میپردازد و از زبان و لحن آنان سود میبرد تا واقعیتهای زشت و تلخ حیات را با دقّت و جزئیات تمام به تصویر کشد. او در این راه از امکانات و صناعات روایی ویژهای استفاده میکند که بررسی ساختاری  و روایت¬شناسانة آن¬ها موضوع تحقیق حاضر است. روایتشناسی، هرگونه توصيف سازمان¬يافته و روشمند از ساختمان هر روایت، از جمله داستان را شامل ميشود. نویسندة این مقاله تلاش دارد تا همة اجزای روایی را در داستانهای کوتاه چوبک، از طرح و شخصیت گرفته تا زاویة دید، زبان و ... مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد.
کلیدواژه¬ها: صادق چوبک، داستان کوتاه، روایتشناسی، داستانهای طرحوار، نگارش گزارشگونه و بیطرف، دیالوگ¬نویسی، زبان عامیانه.
 

تأثیر و نقش زبان و ادب پارسی در متون عرفانی عارفان کرد
دکتر نادر کریمیان سردشتی
عضو هیئت¬علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و سرپرست مرکز مطالعات مشترک زبان و ادب فارسی
تبیین تأثیر و نقش زبان و ادب فارسی در ادبیات عرفانی دانشمندان و عرفای کرد، درواقع بیانگر سیر فراز و نشیب¬های اندیشه¬های متصوفه و عرفای کردستان از گذشتة دور تا امروز است. در این مقاله تلاش شده است تا چگونگی تأثیر زبان فارسی در حوزة عرفان و تصوف ادبیات کردی تا قرن دوازدهم هجری، بررسی شود. آغاز این حرکت، به قرن پنجم هجری ـ آثار عرفانی باباطاهر عریان، شیخ براکه و عین¬القضاة همدانی (با گزارش اشعار کردی در مکتوبات خود) ـ برمی¬گردد. قرن¬های ششم و هفتم، با آثار و تألیفات سلسلة سهروردی¬ها و شهروزی¬ها پربار شده، پس از آن تاج¬الدین اُشنوی (عارف قرن هفتم) ظهور می¬کند که آثار عرفانی منظوم و منثور او نقش مهمی در ترویج زبان و ادب فارسی ایفا می¬کند. در قرن هشتم، آثار یوسف¬بن عبدالله¬بن عمر گورانی، اسماعیل¬بن محمودبن محمد کردی شاخصی و خواجه شاهویس غیبی، در ادب عرفانی قابل توجه و تأمل است. در قرن نهم از ملاپریشاده دینوری و شیخ نعمت¬الله کاکو زکریایی باید یاد کرد. در ادامة این سده مولانا ادریس برلیسی، آثار فارسی پرباری را در حوزة تصوف تدوین و تألیف کردند. از عارفان و شاعران عارف قرن دهم، می¬توان از جمال¬الدین امیربیگ، مولانا عبدالخلاق بدلیسی، ابوالفضل محمدافندی و شیخ رضا معین¬الدین کاکو زکریایی یاد کرد.
در قرن یـازدهم، آثـار ملّا ابوبـکر منصف چوری، حـسن¬بن موسـی کردی، صلاح¬الدین¬بن محمد گورانی، محمدبن عبدالله کردی شهرزوری، ابراهیم بن گورانی شهزوری، شیخ بابا رسول برزنجی و سیدمحمد مظفر برزنجی را می¬توان برشمرد. در بین عارفان شهرکرد که تأثیر بسیار گسترده¬ای در ادب عرفانی داشته¬اند، محمد فقیه طیران و ملّای جزیری قابل ذکرند. بهی کردستان، شاعر درویش¬مسلک اواخر قرن یازدهم نیز در رباعی و غزل به مضامین عرفان پرداخته است؛ هم¬چنین باید به خدمات شایان و فراوان عارف والامقام، حضرت شیخ حسن مولان آوا، از عرفای بزرگ کردستان در قرن دهم و یازدهم هجری اشاره کرد. در اصل مقاله، به شرح و بسط آثار عارفان کُرد، به¬صورت مفصل پرداخته شده است.
کلیدواژه¬ها: ادبیات، عرفان، کردستان، عارفان کُرد، زبان فارسی.




نقد و بررسی ترجمه¬های غزليات و رباعيات حافظ شيرازی به زبان بنگلا
دکتر محمد کمال¬الدين
دانشيار و رئيس گروه زبان¬های دانشگاه راجشاهی بنگلادش
زبان فارسی در سراسر منطقة بنگال تقريباً شش قرن و نيم زبان رسمی بوده است. پس از فتح بنگال به دست اختيارالدين محمد بختيار خلجی در سال 1204م. تا آخر دورۀ سلطنت تيموريان هندی در سال 1835 م. زبان فارسی، زبان رسمی و اداری بود. زبان فارسی، زبان فکری و علمی اديبان و سخنوران و دانشمندان قرار گرفت و آثار متعدد، متنوع و گران¬بهايی در اين زبان به¬وجود آمد. غير از مردم عامـه، شعرا و ادبای زبان بنگال به¬شدت تحت¬تأثير زبان و ادبيات فارسی قرار گرفتند و بسياری از کتاب¬های فارسی را به زبان بنگلا در¬آوردند. در این مقاله ترجمه¬هایی که از غزلیات و رباعیات حافظ به زبان بنگالی صورت گرفته، معرفی و بررسی خواهد شد. ترجمه¬های قاضی نظر¬الاسلام، دکتر محمد شهیدالله، قاضی اکرم حسین، پرفسور محمدمنصورالدین و...؛ هم¬چنین ترجمه¬هایی که در برخی از نشریات کشور بنگلادش به¬چاپ رسیده، از آن جمله¬اند. 
کلیدواژه¬ها: بنگال، زبان بنگلا، زبان فارسی، غزلیات حافظ، رباعیات حافظ.



ده سال ایران¬شناسی در روسیه و کشورهای تازه به استقلال رسیده
دکتر سیدمحمدباقر کمال¬الدینی
استادیار دانشگاه پیام نور
ایران¬شناسی در روسیه، تاریخی بیش از 300 سال دارد. طبیعی است که خارجی¬ها ازجمله روس¬ها، با اهداف مختلف برای شناخت ایران و ایرانیان اقدام کرده¬اند. ناگفته نماند که در روسیه و شوروی سابق، پژوهش¬های شایسته¬ای در زمینة ایران¬شناسی انجام شده که می¬توان به پژوهش¬های استاد بارتولد، مینورسکی، ژوکوفسکی، کریمسکی، برتلس، غفوراُف، بوگولوبف، سوکولوف، بولدیروف، لوکونین، داندامایف، شریف شکورف، استبلین  کامینسکی و... اشاره کرد که در ایران¬شناسی سهم برجسته و به¬سزایی داشته¬اند. هدف این مقاله، بررسی پژوهش¬هایی است که در 10 سال اخیر به زبان روسی در کشورهای مشترک¬المنافع پیرامون ایران و فرهنگ و تمدن آن منتشر شده است.
کلیدواژه¬ها: ایران¬شناسی، روسیه، کشورهای تازه به استقلال رسیده، پژوهش، فرهنگ و تمدن.




نقد و بررسی آموزش زبان و ادبیات فارسی در پاکستان و استان بلوچستان
دکتر علی کمیل قزلباش
استادیار دانشگاه بلوچستان پاکستان
پیشینة روابط ایران و پاکستان بر هزاره¬ها استوار است. مناطقی از کشور عزیز پاکستان زمانی جزء خاک ایران محسوب می¬شده، به¬ویژه ایالت بلوچستان که هنوز هم مردمانش ایران را کشوری بیگانه تصور نمی¬کنند؛ چراکه آن¬ها نسبت به اسلام¬آباد و لاهور، به ایران ¬نزدیک¬ترند؛ هم¬ از ¬لحاظ¬ فرهنگ و¬ هم از¬لحاظ مساحت. امروز هم مردم این منطقه فارسی می¬دانند؛ حتی شعرا و تجاری داریم که به¬زبان فارسی شعر می¬سرایند. در مدرسه¬های دینی ما هنوز گلستان و بوستان و دیوان حافظ تدریس می¬شود؛ ولی نه در سطحی که قبلاً بود؛ مردم این ایالت، به¬ویژه پشتون و بلوچ، هنوز هم به فارسی دلبستگی دارند. در ایالت بلوچستان جمعیت بزرگی به¬نام «فارسی¬بانان»، یعنی فارسی¬زبانان، شناخـته می¬شـوند. خوشبـختانه در وضعیت فعلی کشور هیچ¬گونه مخالفت سیاسی و مذهبی یا شخصی و گروهی با زبان فارسی وجود ندارد؛ بنابراین راه برای گسترش این زبان در کشور پاکستان همـوار است؛ مسئله¬ای که انتظار می¬رود مرکز زبان و ادبیات فارسی در کشور پاکستان، به آن توجه بیشتری نشان دهد. در این مقاله به نحوة آموزش زبان فارسی در استان بلوچستان پاکستان می¬پردازیم.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، اشتراکات فرهنگی، استان بلوچستان پاکستان.







هم¬زبانی و همدلی
دکتر محمدکاظم¬¬ کهدویی
دانشیار دانشکدة زبان و ادبیات دانشگاه یزد
زبان فار¬سی کنونی، از قرن سوم و چهارم به بعد، زبان رسمی و ادبی ایران بوده، از میان زبان¬های جدید ایرانی، تنها زبانی است که ادبیات وسیع و طراز اولی به¬وجود آورده و در همۀ لهجه¬های ایرانی تأثیر قوی گذارده است؛ این زبان، چون جنبۀ درباری و اداری یافت، زبان شعر و نثر شد و چندی نگذشت که استادان مسلمی مانند رودکی، دقیقی، فردوسی، کسائی و... ظهور کردند و آثار گران¬بهایی از خود به یادگار گذاشتند. آنان به فارسی(دری) می¬سرودند؛ زبانی که امروزه نیز قریب به اتفاق ساکنان سرزمین¬های تاجیکستان، افغانستان و ایران و بخش¬هایی از دیگر کشورهای همسایه، بدان تکلم می¬کنند. در این مقاله، ضمن پرداختن به جایگاه زبان فارسی، به بررسی نقش زبان در جوامع تا نشان دهیم که چگونه زبان واحد می¬تواند عامل همبستگی و پیوستگی اقوام و ملت¬ها باشد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی(دری)، هم¬زبانی، پیوستگی، زبان افغانی، زبان تاجیکستانی، زبان ایرانی.


نقد و بررسي ترجمة آثار ادبيات فارسي به زبان اردو  رابعه كياني
مربي گروه زبان و ادبيات فارسي دانشكدة دولتي بانوان اسلام¬آباد و دانشجوي پيش¬دكتري زبان و ادبيات فارسي در دانشگاه ملي زبان¬هاي نوين اسلام آباد پاكستان
سرزميني كه امروز به نام «پاكستان» شناخته مي¬شود، همواره جايگاه و مأمن زبان و ادب فارسي بوده و بسياري از متون معتبر فارسي بارها در اين ديار تصحيح، چاپ و انتشار يافته است؛ بسياري از متون ارزندة زبان فارسي نيز به همت عالمان و عارفان و شاعران اين خطة پهناور و بارآور، خلق و ابداع و آثار بسياري از كتاب¬هاي شعر و نثر فارسي نيز به¬طور منظوم يا منثور به زبان اردو برگردانده شده است.
ترجمه بهترين شيوة نقل و انتقال فكر و انديشه از زباني به زبان ديگر است و باعث نزديكي فرهنگ¬ها به يك¬ديگر و غني¬تر شدن ادبيات فرهنگ¬هاي مختلف مي¬شود.
قرن¬هاست كه زبان فارسي، آثار فردوسي، مولانا، سعدي، حافظ، عطار و سنائي مورد توجه محافل آموزشي و علمي پاكستان بوده است؛ به همين سبب ترجمه¬هاي آثار ادبيات فارسي و شرح¬هاي گوناگون آن در گوشه و كنار اين سرزمين به نگارش در¬مي¬آمد. مثلاً تا چند سال گذشته كتاب كشف¬المحجوب هجويري 15 بار، ديوان حافظ 22 بار، گلستان سعدي 29 بار، مثنوي مولانا جلال الدين و هم¬چنين رباعيات خيام هريك 18 بار به اردو ترجمه شده است ـ كه بي¬شك پاره¬اي از ترجمه¬ها نيز در اين آمار نيامده است.
كليدواژه¬ها: پاكستان، ايران، ترجمه، پيوند فرهنگی، زبان فارسی، زبان اردو.


آوزش واژگان فارسی به زبان¬آموزان غیر¬فارسی¬زبان
منیژه گله¬داری
مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بین¬المللی امام خمینی ـ قزوین
هر زبان‌آموزی اولین گام¬های یادگیری زبان جدید را با به¬خاطر سپردن تعدادی واژه آغاز مي‌کند. واژگان زبان، مواد اولیه¬ای هستند که با کمک قواعد دستوری، در کنار یکدیگر قرار می¬گیرند و زبان را شکل مي‌دهند. حتی با ردیف کردن تعدادی واژه به¬دنبال هم و بدون دستور نیز می¬توان مفهومی را منتقل کرد. ضعف یا قوت زبان¬آموز در حوزة واژه می¬تواند در کیفیت تمامی مهارت¬های زبانی او تأثیرگذار باشد؛ بنابراین انتظار می¬رود واژه جایگاه ویژه¬ای در آموزش زبان داشته باشد و مدرسان زبان به مسائلی از¬قبیل: گزینـش، نحـوة ارائه و آموزش، فرایند به¬خاطرسپاری و به¬یادآوری واژه توجه کنند. در این پژوهش، ضمن بیان نکاتی دربـارة موارد ذکر¬شده، به بـررسی وضـعیت آمـوزش واژگان زبان فارسی به زبان¬آموزان غیر¬فارسی¬زبان می¬پردازیم و مسائل مرتبط با این حوزه را بیان مي‌کنیم.
کلیدواژه¬ها: واژه، آموزش زبان فارسی، مهارت¬های زبانی.





رده‌شناسي متون عرفاني
سميه گنجي
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی 
در اين مقاله برآنيم تا با به‌كارگيري نظرات منتقدان ادبي و گفتمان‌كاوان، تصوف را به‌مثابة گفتماني، نظام‌مند معرفي كنيم. تحليل گفتمان، بررسي تمام مؤلّفه‌هايي است كه بخش‌هايي از كنش ارتباطي هم‌چون فحواي سخن، هدف ارتباط و حال‌وهواي گفتمان را تشكيل مي‌دهد. گفتمان‌كاوان برآنند كه مؤلّفه‌هاي اساسيِ ديگري را نظير اين‌كه چه كسي، چگونه، چرا و چه‌وقت به كاربرد زبان روي می¬آورد، به مفهوم گفتمان اضافه کنند. تصوف با توجه به سير تاريخي خود توانسته به نهادي اجتماعي تبديل شود و نظام فكري و عملي‌اي را پي‌ريزي كرده كه بر ساختارهاي اجتماعي و حوزه‌هاي متفاوت زندگي مردم جامعه تأثير گذاشته‌است؛ بنابراين تصوف و عرفان يكي از مهم‌ترين گفتمان‌هاي فعال در تاريخ ايران است. صوفي، سالك، مريد، شاگرد و... بازيگران و به‌اصطلاح مشاركان اين گفتمان خاص هستند و زاهد، عالم، فيلسوف و... رقباي آن ـ يكي گروه ديگر از مشاركان ـ و كلماتي مثل معرفت، حق، توكّل، تسليم، رضا، راز و... كلمات و واژگان خاص اين نوع گفتمان هستند؛ با تغيير هريك از اين مؤلّفه‌ها، خرده‌گفتمان‌هايي درون گفتمان كلانِ تصوف قابل شناسايي است كه مهم‌ترين آن¬ها عبارتند از: گفتمان مدرَسي يا تعليمي، تذكره‌ها يا سرگذشت‌نامه‌ها، مكاتيب، بيان تجربه‌هاي خلّاق، تفاسير و... در هريك از اين موضوعات با توجه به نوع گفتمان (سخن) و مخاطبان خاص آن، زبان و عناصر مربوط به آن نيز متفاوت است. در اين مقاله كوشيده‌ايم تا نشان دهيم كه چگونه گفتمان‌هاي مختلف ادبيات عرفاني، زبان‌هاي متفاوتي براي انتقال مفاهيم و معاني مورد نظر دارند؛ به‌عبارت ديگر مي‌خواهيم ادبيات عرفاني را به‌مثابه گفتماني نظام‌مند معرفي كنيم و به تحليل آن بپردازيم.
كليدواژه‌ها: عرفان، تصوف، زبان، گفتمان، رده¬شناسی متون.

ابعاد تأثیر زبان و ادب فارسی در ادبیات آذربایجان
دکتر نصیب گویوش¬اف
انستیتوی نسخ خطی فرهنگستان علوم  جمهوری  آذربایجان (باکو)
با توجه به گسترش قلمرو کاربرد زبان و ادب فارسی از آسیای صغیر تا شبه¬قارة هند، نقش و تأثیر آن در شکل¬گیری و سیـر تکـامل ادبیـات ملل و اقوام مختلف، به¬ویژه ادب ترکی¬زبان، آن¬قدر قابل ملاحظه بوده است که عدة زیادی از سخنوران این مناطق، آثار ادبی خود را به فارسی و تعداد دیگری نیز به ترکی و فارسی سروده¬اند؛ در این میان، نفوذ زبان و ادبیات فارسی در زبان و ادبیات آذربایجان و تأثیر متقابل آن¬ها بیشتر بوده است. گفتنی است، تشابهات و وجوه اشتراک ادبیات ایران و آذربایجان، به¬مراتب بیش از سایر ملل است و ابعاد آن، صورت و معنی شعر، موضوع و مضامین آن، هنر سخن¬آرایی و فنون بلاغت، سبک و طرز بیان، صور خیال و رموز و اشارات بدیع را در¬بر¬می¬گیرد.
گنجینة گران¬بهای ادب فارسی و آذری، به¬علت مشترکات تاریخی، فرهنگی، دینی و هم¬چنین با توجه به محیط خاص پیدایش، پرورش و شکل¬گیری آن، تشابهات و وجوه اشتراک فراوانی ازنظر صورت و محتوا دارد؛ به¬طوری که جدا کردن میراث ادبی آن¬ها از یکدیگر امکان¬پذیر نیست. تصادفی نیست که بسیـاری از شـاعران ترکی¬زبان آذربایجان مانند: عمادالدین نسیمی، شاه¬اسماعیل ختایی، محمد فضولی، سيدابوالقاسم نباتی و حتی میرمحسن نوّاب و استاد شهریار که در قرن بیستم میلادی می¬زیسته¬اند، آثار ادبی خود را به دو زبان فارسی و ترکی سروده¬اند. آثار نظامی گنجوی، خاقانی شیروانی، قطران تبریزی و سایر سخن¬سرایان پارسی¬زبان آذربایجان را چگونه می¬توان از تاریخ ادبیات ایران جدا دانست؟ تأثیر شعر شاعران فارسی در ادبیات ترکی¬زبان آذربایـجان نیز قابل توجه است و در این خصوص، می¬توان بیش از هر¬کس از فریدالدین عطار، مولانا، سعدی، حافظ و جامی نام برد؛ این تأثیر، نه¬تنها در اصطلاحات شعری، انواع و موضوع شعر و قالب¬های سنتی آن، در مضامین و جاذبه¬های معنوی و هم¬چنین در صور خیال و فنون بلاغت نیز قابل تأمل است.
بنابراین تحقیق در ابعاد گوناگون این موضوع در بستر جریانات مشترک تاریخی و فرهنگی مردمان ایران و آذربایجان، امری ضروری است؛ زیرا ادبیات بهترین و بارزترین وسیلة بیان هویت مشترک فرهنگی و پیوندهای ملی و معنوی آن¬ها محسوب می¬شود.
پژوهش¬های علمی¬ای که تاکنون در زمینة نقد ادبی، به¬ویژه تحلیل تطبیقی ادب فارسی و آذری، انجام گرفته¬اند، کم¬رنگ و پراکنده بوده و شیوه¬های تحقیقی در این زمینه محدود و توصیفی به¬نظر می¬رسد؛ بنابراین در مقالة حاضر، مبانی کلی و جنبه¬های مهم این مسأله  مورد توجه قرار می¬گیرد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، ادبیات فارسی، زبان ترکی آذربایجانی، نقد تطبیقی.


اهميت كاربرد فيلم¬هاي سينمايي ايراني در تهيه و تدوين مطالب شنيداري براي غيرفارسي¬زبانان
مصطفي گيلاني
دانشجوي دكتري زبان¬شناسي 
شفيع نعيمايي عالي
كارشناس ارشد آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان و مدرس مركز آموزش زبان فارسي دانشگاه بين¬المللي امام¬خميني(ره)
در تهيه و تدوين مطالب درسي براي غيرفارسي¬زبانان، هر چهار مهارتِ خواندن، نوشتن، صحبت کردن و گوش کردن بايد مورد توجه قرار گيرد؛ در اين بين، مهارت شنيدن اهميت به¬¬سزايي دارد؛ زیرا شنيدن مبناي صحبت كردن و تعامل¬های ارتباطي زبان¬آموزان با هم¬ديگر و با بومي¬زبانان است. روش¬هاي گوناگوني برای تهية متون آموزشي ـ شنيداري وجود دارد؛ نظير استفاده از اخبار راديو، گفت¬وگوهاي روزمرة مردم، گفت¬وگوهاي طبقة خاصي از اجتماع، متن¬هاي ساختگي و...؛ اما استفاده از فيلم¬هاي سينمايي به¬مثابه يكي از منابع شنيداري مؤثر و جالب براي زبان¬آموزان بايد مورد توجه معلمان و مراكز زبان¬آموزي قرار گيرد؛ به¬ويـژه آن¬كه اين منبـع در بيـن زبان¬آموزان نيز با استقبال خوبي روبه¬رو مي¬شود. در اين مقاله، مي¬خواهيم بدانيم كه: آيا مي¬توان برای مطالب درسي مدون، از فيلم¬هاي سينمايي ايراني استفاده کرد؟ و اگر بله، چگونه بايد از آن¬ها در كلاس بهره جست؟ براساس هشت فيلم از تعداد 40 فيلم مشاهده¬شده، 10 درس  براي آموزش زبان فارسي در سطح پيشـرفته به¬نگارش در¬آمد و ميزان تأثير آن بر رشد مهارت زباني زبـان¬آموزان مورد بررسي قرار گرفته است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان¬فارسی، غیر فارسی¬زبانان، منابع آموزشی، فیلم.





 معنویت و ادب پارسی
علی لاغر فیروزجائی
استادیار دانشگاه پیام نور مرکز رودسر
معنویت به معنای هرچه که این دنیایی نبوده، با عالم معنا و پایدار، در ارتباط باشد، در ادب پارسی کاربرد ویژه¬ای دارد و شاید بتوان از آن به جانِ جانِ ادب پارسی تعبیر کرد؛ چون شاعران و نویسندگان ادب پارسی وقتی پی بردند که «هرچه نپاید، دلبستگی را نشاید»، سعی کردند تا در آثارشان مضامینی خلق کنند که فرازمانی و فرامکانی بوده، مردمان هر عصر و روزگاری از این آثار بهره¬مند شوند  و آن را الگوی سعادت و کمال خود قرار داده، و نشانه¬های کهنگی و قدمت در آن¬ها مشاهده نکنند؛ این معنویت در ادب پارسی مرهون عواملی است؛ از جمله این¬که خود این شاعران و نویسندگان مسلمان به¬سبب آشنایی عمیق با منابع عظیم اسلامی نظیر قرآن، تفاسیر، احادیث و... دریافتند که این منابع هرگز کهنه نخواهد شد؛ بنابراین از این منابع بسیار الهام گرفتند که تأثیر گستردة قرآن و احادیث در آثار شاعرانی چون سعدی، مولانا، حافظ و... گویای این حقیقت است؛ از طرف دیگر، به¬سبب وجود برخی جریان¬های فکری نظیر عرفان و تصوف که ذاتاً با شناخت حق و عالم دگر و معنویت در ارتباط است، مضامینی جاودانه به¬عنوان سنت شعری در سراسر ادب پارسی از آغاز تا معاصر جریان یافته است.
در این مقاله سعی می¬شود مضامین جاودانه و معنوی ادب پارسی از آغازین دوره تا دورة معاصر با توجه به عوامل فوق، فهرست¬وار بررسی و نشان داده شود که چرا این مضامین هرگز در ادب پارسی کهنه نخواهد شد.
كليد¬واژه¬ها: ادب پارسی، معنویت، مضامین پایدار.



رویکردی زبان¬شناختی به داستان¬ها در کتاب¬های درسی (پایة یکم تا پنجم)
هما لسان پزشکی
دکتری علوم زبان از دانشگاه استاندال، گرونوبل3، فرانسه
«پیوستگی»، یکی از ویژگی¬های زبانی است که یکسرگی و پیش¬روی را در نوشتار تضمین می¬کند؛ این پیوستگی، ابتدا در چهارچوب جمله و سپس در چهارچوب نوشتار است؛ ابزار این پیوستگی، ابزار نحوی و واژگانی هستند؛ این ابزارها، عناصر مختلف را به¬هم پیوند می¬دهند. «یکپارچگی» انگارة برون¬زبانی است که طبق آن، نوشتار باید با جهانی که در آن زندگی می¬کنیم، هم¬ساز باشد. جمله¬های یک نوشتار می¬توانند از لحاظ واژ ـ نحوی، دستوری، هم¬ساز، ولی از لحاظ برون¬زبانی، پریشان و ناهم¬ساز باشند. ضرورت یک پیوند منطقی و نامتناقض بین جمله¬های یک نوشتار، شرط به¬وجود آمدن آن است؛ به عبارت دیگر، نوشتاری را می¬توانیم یکپارچه بخوانیم که به¬موازات پیشروی پیوسته، معنای آن از سر گرفته شود.
در این مقاله، داستان¬های کتاب¬های درسی پایة یکم تا پنجم را به¬عنوان پیکرة زبانی انتخاب کردیم تا با آوردن چند نمونه و مثال نشان دهیم که چگونه یکپارچگی و پیوستگی متن با رعایت نکردن نمود و وجه فعل¬ها، با استفادة نا¬به¬جای نشانگرها و تکواژهای دستوری و سهل¬انگاری در به¬کار بردن نشانه¬گذاری¬ها به¬هم خورده است.
کلیدواژه¬ها: متن، نوشتار، نوشته، رویکرد زبان¬شناختی، نقد داستان.  


بررسي تحليلي تصرفات فارسي¬دانان هندوستان بر زبان فارسي هندي
فرزانه اعظم لطفي
دکتري زبان و ادبيات و فرهنگ اردو از دانشکدة زبان¬هاي خارجي دانشگاه جواهر لعل نهرو
همان¬گونه که درنتيجة تحولات سياسي در ايران و تماس نزديک فارسي با زبان¬هاي عربي، ترکي، فرانسوي و انگليسي صدها لغات بدين زبان وارد شد، فارسي هندي نيز رنگي از زبان¬هاي محلي هندوستان به خود گرفت؛ اين واژه¬ها، معمولاً، شـامل اسامي¬خاص، کلمات مربوط به مراسم، اعياد، فرهنگ و تمدن خاص هندوستان است که در بیشتر موارد هيچ¬گونه ارتباط معنوي و لغوي با زبان فارسي ايراني نداشته است و به¬خصوص در برخي¬ از منظومه¬ها و کليات شعراي سند و دکن دیده می¬شود؛ اين تأثير و تأثر حتي بين برخي از شعراي ايراني، هم¬چون ابوالفرج رونی و مسعود سعد سلمان، که در آغاز سلطنت اسلامي در شمال هندوستان به¬سر مي¬بـردند، کاملاً مـشهود است. از آن¬جایي که زبان فارسي ايراني، در سرزمين و وطن دوم خود، هندوستان، بيش از 800 سال حاکم بود، ادبيات هند تابع فرهنگ ايراني شده است؛ کاربرد بعضی از واژه¬هاي فارسي که در اين سرزمين رواج دارد، به¬علت نفوذ زبان¬هاي محلي و فرهنگ¬هاي خاص ¬هر منطقه و از طرفي، به¬علت رواج و گستردگي سبک هندي ـ به¬مثابه يک مکتب فکري تازه ـ است؛ این ترکیب¬ها و واژه¬های ايراني هنگام استفاده در زبان هندی، از لحاظ معنایی دچار تغییرات خاصی می¬شوند. در اين پژوهش، به تحليل و بررسي اختلاف معنایی لغات فارسي هندي پرداخته خواهد شد.
کلیدواژه¬ها: فارسي هند، اختلاف معنایی، زبان¬هاي محلي، زبان فرهنگي، معني، مفهوم اصلي.





بررسی شماری از وب¬سایت¬های آموزش زبان فارسی
فاطمه مالک
کارشناس ارشد زبان¬شناسی همگانی از دانشگاه الزهرا (س)
بررسی چگونگی آموزش زبان فارسی در شماری از منابع اینترنتی، هدف اصلی این مقاله است. وب¬سایت¬هایی که در این پژوهش بررسی شده¬اند، با استفاده از زبان انگلیسی به آموزش زبان فارسی می¬پردازند. برای بررسی این وب¬سایت¬ها ابتدا آن¬ها از¬نظر نوع ارائة خدمات دسته¬بندی شدند؛ سپس گسترة مطالبی که این نوع منابع به آموزش آن¬ها می¬پردازند، نقاط ضعف آن¬ها و نوع مثال¬های فارسی ارائه¬شده در این سایت¬ها از¬نظر کیفیت و درستی بررسی شد؛ در ادامه، نـوع خـدمات وب¬سایـت¬های آموزش زبان فـارسی و وب¬سایت¬های آموزش زبان انگلیسی، مورد مقایسه قرار گرفت. در¬نهایت، ویژگی¬های کلی وب¬سایت¬های آموزش زبان فارسی و نقاط ضعف رایج در آن¬ها مشخص شد. در پایان، برای ارتقای کیفیت یادگیری از¬طریق وب¬سایت¬های آموزش فارسی، پیشنهادهایی ارائه شده است.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، سایت¬های آموزشی، غیرفارسی¬زبانان.




کارکرد استفاده از شعرگفتار در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان
ندا متانی
کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی، مدرس زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان کانون زبان ایران
«شعرگفتار» گونه‌ای از شعر امروز ایران است كه از نظر زبانی با شعر گذشته متفاوت است. شعرگفتار تلاش می‌كند با فاصله‌گیری از زبان رسمی و فاخر ادبی و بهره‌گیری از امـكانات زبانِ روزِ مـردم، به گـونه‌ای متـفاوت جلوه‌گـری كند. در شعـرگفتار، از كلی¬گویی‌های شعر گذشته، فاصله گرفته و با عینیت¬گرایی تجربی، دغدغه‌های انسانِ امروز، در سطح زبانِ خودش، سروده می‌شود. شعرگفتار صاحب زبانی آزاد است و از زبان مردم کوچه استفاده می¬کند و گاهی حتی گویش¬ها و لهجه¬ها نیز در آن وارد می¬شود.
در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان، مؤلفه¬ها و عناصر گوناگونی مد نظر قرار گرفته می¬شود؛ از جملة این عناصر، مهارت¬های گفتار، شنیدار، نوشتار و خواندن است که فراگیری هر یک از آن¬ها نیازمند روش خاص خود است؛ امّا آن¬چه به عنوان برون¬داد فرآیند تدریس مورد انتظارست، توانایی برقراری ارتباط مؤثر شفاهی و کتبی با فارسی¬زبانان در حوزه¬های مختلف است؛ یکی از شیوه¬های مناسب برای این کار، استفاده از شعرگفتار به¬دلیل کاربرد مؤلفه¬های زبان گفتاری در آن، در تدریس زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان است؛ این شیـوه آنان را با انواع کارکردهای زبان در شعر و هم چنین در گفتار عامیانه آشنا می¬کند.
کلیدواژه¬ها: شعرگفتار، آموزش زبان فارسی، غیر فارسی¬زبانان، ارتباط زبانی، زبان عامیانه.






تأثير منطق¬الطير عطار بر پدما¬وتی ملک محمد جيسی و علاول
دکتر ابوموسی محمد عارف¬بالله
دانشيار گروه زبان و ادبيّات فارسی دانشگاه داکا، بنگلادش
فريدالدين عطار، شاعر و عارف قرن دوازدهم ميلادی است. مثنوی منطق¬الطير مهم¬ترین اثر عرفانی اوست. اشـعار و افـکار عطار، بر شعـراء و صوفيان جهان، به¬ویژه شعراء و صوفيان هند، تأثير بسیاری گذاشته است. ملک محمد جيسی، از منطقة جيس در شمال هند، پدماوتی را به تقلید از منطق¬الطیر سرود.
علاول، پدوماتی را که منظومه¬ای عاشقانه و عرفانی است، در سال 1651 به¬زبان بنگالی ترجمه کرده است. در این مقاله، با توجه به مباحث ادبیات تطبیقی، به مصادیق تأثیرپذیری این دو شاعر هندی و بنگالی از منطق¬الطیر در سرایش و ترجمة پدماوتی پرداخته شده¬است.
کلیدواژه¬ها: منطق¬الطیر، پدماوتی، ملک محمد جیسی، علاول، ادبیات تطبیقی.






بررسی روش آموزش زبان و ادبیات فارسی در پاکستان
دکتر مهر نور محمدخان
استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ملی زبان¬های نوین، اسلام آباد پاکستان
زبان فارسی در سرزمین پاکستان سابقۀ دیرینه دارد. فارسی قرن¬ها زبان علم، دین، تاریخ، عرفان و ادب مردم ما بوده است. تاریخ و ادب اجداد ما همه به زبان فارسی تحریر و نگاشته شده است. هزارها جلد کتاب به فارسی تألیف شده که اکنون به¬صورت نسخه¬های خطی و چاپی در کتابخانه¬های پاکستان و جهان وجود دارد؛ هر یک از این آثار مکتوب، هویت ما هستند و گذشتة ما در آن¬ها خوانده می¬شود؛ بنابراین اعتلای فارسی، اعتلای میراث گذشته و هویت خود ماست. نقش بنیادین زبان فارسی در شکل¬گیری زبان اردو، اهمیت زبان فارسی را برای ما بیش از پیش آشکار می¬کند. نظر به این اهمیت فارسی، در این مقاله سعی کرده¬ایم این موضوع را تبیین کنیم که چه¬طور می¬توان با استفاده از شیـوه¬های کار¬آمد و مؤثر آموزش فارسی به دانشجویان پاکستانی، اشتیاق و علاقه به فراگیری فارسی را بیش از پیش تقویت کرد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، آموزش زبان فارسی، پاکستان، زبان اردو.



یاد شعرای یزد در مآثر رحیمی
شمس‌الدّین محمّدی‌یف
تاجیکستان
در مورد احوال و اشعار شاعران یزد، کتاب پرمحتوای آقای اردشیر خاضع به چاپ رسیده‌است که شامل شرح حال و نمونة آثار 271 نفر از سخن¬سرایان یزد و نائین و جندق است؛ ولی سخن ما دربارة یکی از منابع ارزشمند ادبیات دوران صفوی، مآثر رحیمی نوشتة عبدالباقی نهاوندی در سال¬های 1026ـ 1024 هجری قمری است، که از زندگی و اشعـار شاعـران ایرانی، خراسانی و ماوراءالنهریِ پناه¬گرفته در دربار عبدالرّحیم خانیخانان، آگاهی و معلومات خیلی دقیق و در نوع خود دست¬اوّل، ارائه می¬دهد.
در این مقاله بعضی از شاعران خطّة یزد که نویسندة مأثر رحیمی، در کتابش به زندگی و اشعار آن¬ها پرداخته است، معرفی می¬شوند؛ شاعرانی مانند: رسمی قلندر، مولانا عبدالباقی نائینی و وحشی بافقی.
کلیدواژه¬ها: شعر فارسی، دوران صفوی، تذکره¬نویسی، شاعران یزد، مآثر رحیمی.



مان در رمان شازده احتجاب
دکتر محمد¬علی محمودی
استادیار دانشگاه سیستان ¬و ¬بلوچستان
هادی بهی
دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه سیستان¬ و ¬بلوچستان
یکی از مسائل بارز در رمان¬های ذهنی، رابطة میان روایت و زمان در آن¬هاست؛ در این¬گونه رمان¬ها، زمان سیری خطی و مستقیم ندارد و رخدادها و حوادث از ناخودآگاهِ ذهنیِ شخصیت¬ها و از خلال کنش¬های ذهنی آن¬ها و بر¬اساس قانون تداعی شکل می¬گیرد. زمان حال در این رمان¬ها به¬عنوان زمان پایـه و اصلی به¬شمار آمده است؛ زمانی که به¬محض بیان شدن یا به احساس در¬آمدن، به گذشته تبدیل می¬شود. در¬واقع خاطره¬ای، خاطرة دیگری را به ذهن متبادر می¬کند. کانون روایت، مدام بین لایه¬های تو¬در¬توی ذهن شخصیت¬ها و بین دو زمان ذهنی و عینی، در¬حال جابه¬جایی است. در نوشتار حاضر، در آغاز، زمان ذهنی و نقش آن در خوانش رمان شازده احتجاب، تبیین و در ادامه به چگونگی چینش زمانی موجود در این رمان اشاره شده است.
کلید¬واژه¬ها: رمان¬های معاصر، جریان سیّال ذهن، روایت، زمان ذهنی، شازده احتجاب.





شیوه‌های آموزشی نخستین کتاب آموزش زبان فارسی به انگلیسی¬زبانان
دکتر بهروز محمودی بختیاری
عضو هیئت¬علمی دانشگاه تهران
این مقاله به معرفی و تحلیل شیوه‌های آموزشی کتابی می‌پردازد که احتمالاً نخستین کتاب آموزش زبان فارسی به انگلیسی¬زبانان است؛ این کتاب منشی فارسی نام¬ دارد و فرانسیس گلادوین، شرق¬شناس انگلیسی، در سال 1795 آن را در هندوستان نوشته است؛ این کتاب، دستور زبان فارسی نیست؛ بلکه به¬صراحت تأکید شده است که «کتاب درسی آموزش زبان فارسی» برای تدریس در دانشگاه‌های هندوستان آن زمان، به¬ویژه کالج فورت ویلیام بوده است. در این مقاله، زندگی گلادوین و دیگر آثارش بررسی و سپس متن منشی فارسی به¬همراه ویژگی‌های جالب و منحصربه¬فرد آن معرفی خواهد شد.
کلیدواژه‌ها: آموزش فارسی، منشی فارسی، فرانسیس گلادوین.



سبک¬شناسی شعر امروز تاجیکستان
دکتر عبدالرضا مدرس¬زاده
دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی کاشان
شعر امروز تاجیکستان، یکی از نمودهای اصلی زبان فارسی در هزارة سوم، در خود ویژگی¬هایی دارد که در مقایسه با دیگر نمونه¬های شعر فارسی در ایران و افغانستان، ارزش مطالعه، نقد و بررسی دارد. مقالة حاضر، می¬کوشد کارکردهای زبانی، هنری و فکری شعر فارسی تاجیکستان را ارزیابی و با آوردن نمونه¬هایی از این شعر، باب مقایسه میان شعر امروز ایران و تاجیکستان را باز کند. مقاله، نقاط فراز¬ و ¬فرود و قوت و ضعف شعر امروز تاجیکستان و چگونگی حفظ و نگه¬داری از این میراث ارزشمند فرهنگی را نشان خواهد داد.
کلیدواژه¬ها: سبک¬شناسی، شعر تاجیکستان، شعر معاصر ایران.



نفوذ و گسترش زبان فارسی در هند از دیرینه¬ترین ایام
دکتر فاطمه مدرسی
استاد دانشگاه ارومیه
پیوند فرهنگی ایران و هند، با توجه به اسناد و مدارک تاریخی، پیشینه¬ای دیرینه دارد و قدمت آن به هزارة سوم پیش از میلاد می¬رسد. روابط سیاسی و اقتصادی این دو کشـورِ کهـن¬سـال در زمان هخامنشیـان، اشکـانیان و ساسانـیان، سبب دادو¬ستدهای فرهنگی شده است. اقوام ایرانی و هندی در اصل از یک نژادند و سرچشمة اصلی زبان سنسکریت و اوستایی، زبان هند¬و¬ایرانی است. زبان پارسی در هند پیش از تسلط انگلیسی¬ها بر این شبه¬قاره، زبان رسمی و ادبی بوده و بعد از تسلط آن¬ها، هرچند از نفوذ آن کاسته شد، گویندگان پارسی چون آرزو غالب و دیگران به این زبان شعر می¬سرودند. اکنون آمیختگی زبان و ادب پارسی و هندی چنان است که درمیان ٨٢ زبان و گویش هندی، زبانی را نمی¬تـوان یافت که از واژه¬های فارسی تهی باشد. در بین این زبان¬ها، زبان اردو قرابت بیشتری به زبان فارسی دارد؛ به¬طوری که تقریباً 60 درصد آن، واژه¬های پارسی است. در این مقاله ضمن بررسی تاریخی حضور زبان فارسی در شبه¬قارة هند، به مصادیق نفوذ و گسترش آن در زبان مردم این شبه¬قاره، خواهیم پرداخت.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، شبه¬قارة هند، آمیختگی¬های زبانی.




نگاهي به زبان¬شناسي زبان فارسي در امر آموزش به فراگيران لهستاني
حميرا مرادي
دانشجوي دكتري زبان¬شناسي، مدرس دانشجويان زبان¬شناسي دانشگاه آدام ميتسكويچ پزنان لهستان
از مسائل و موارد پراهميتي كه بايد در امر آموزش زبان فارسي به غير فارسي¬زبانان مدنظر قرار داد، زبان¬شناسي زبان فارسي است. توجه به آواشناسي زبان فارسي و آموزش اصولي آن، از جمله موارد بسيار ارزشمند در ابتداي آموزش است كه در اصل به تلفظ و موارد گفتاري برمي¬گردد. در بسياري از منابع آموزشي زبان فارسي، به زبان¬شناسي زبان فارسي و زبان مادري فراگير توجه نشده است. منابع درسي بايد متناسب با ساختار زبان مادري فراگير فراهم شود. در اين مقاله سعي شده است مشكلات فراگير در اين يادگيري مورد بحث قرار گرفته، راه حل آن نيز تحليل و بررسي شود.
کلیدواژه¬ها: زبان¬شناسی، زبان¬فارسی، فراگیران لهستانی، آموزش زبان¬فارسی.




تأثیر جنسیت بر زبان شعر پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد، دکتر فاطمه راکعی
فاطمه مزبان¬پور
کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی از دانشگاه پیام نور تهران
در این مقاله، شعر روایتی از زبان درنظر گرفته شده و بـراساس نظـریات فرمالیست¬های روس، به تحلیل سطح واژگانی و معنایی شعر زنان شاعر (پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد و دکتر فاطمه راکعی) پرداخته و سپس تأثیر متغیر جنسیت را در انتخاب واژگان و معنای شعر شاعران زن بررسی کرده است. در حوزة واژگان: قدیمی، تابو، زنانه، و ترکیبات واژگانی جدید و در حوزة معنا: استعارات و کنایات استخراج، تحلیل و بررسی شده است. نتایجی که از این بررسی به¬دسـت آمده است، نشان می¬دهد که: در شعر پروین حضور واژگانی چون نخ، سوزن، تابه، مطبخ، دیگ، نخود، ماش و... نشان زنانگی شعر پروین در حوزة واژگان است. در حوزة معنا، پروین اشعار مادرانة زیادی دارد. او نقـش مادری را مکـمل یک زن می¬داند و این هـم نـشان از تأثیـر زنـانگی در اشـعار اوست. فروغ در حوزة واژگان، جنسیت¬گراست؛ یعنی بسامد واژگان حوزة معنایی جنسیت، در شعر فروغ بالاست. او، اولین شاعری است که تحلیل دوگانة زن ـ مرد را در شعر خود مطرح کرده است. تصویری که فروغ از خود در شعر ارائه می¬دهد، توجه او را به زنانگی خویش از ُبعد جنسی و عاطفی و تأثیر جنسیت را در سطح معنایی اشعار او ثابت می¬کند. تأثیر جنسیت را در شعر راکعی، در حوزة واژگان زنانه و نـام¬های زنانه می¬تـوان یافت کـه نـگاه غیرمردانة او به هستی را به¬تصویر می¬کشد. او از مـنِ زنانة خـویش نمـی¬گوید؛ بلکه به مقولة زن به¬معنای عام توجه دارد؛ زنانی با کاراکترهای متفاوت. وجه غالب اشعار او، منِ مادرانة راکعی است. او این بُعد را توسعه داده و مادریت را در مقیاسی جهانی مطرح کرده است. مخاطب شعر راکعی، جهان زنانه را جهانی متعارف، متکی برسنت¬ها و کلیشه¬های زنانگی می¬بیند. در این مقاله، در نهایت، نشان داده شده است که جنسیت افراد، علاوه¬بر زبان معیار، بر زبان ادبی نیز تأثیر می¬گذارد.
کلیدواژه¬ها: زبان زنانه، جنسیت، شعر، معنا، واژگان پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد، فاطمه راکعی.







بررسي متون آموزشي زبان فارسي در دورة دبيرستان بر پاية اصول زبان¬شناسي متن
زينب مسلم¬زاده
کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی دانشگاه پيام نور اصفهان
متن¬هاي آموزشي پيام¬هايي هستند كه نظام آموزشی آن¬ها را در مقياسي وسيع از گفتمان، به جامعه منتقل مي¬کند. پيام¬هايي كه از طريق گفتمان (كتبي و شفاهي) انتقال مي¬يابند، سازمان¬دهندة افراد تحت آموزش در بافت¬هاي ارتباطي هستند و ريخت اجتماعي نسل¬ها را از طريق آموزش رسمي، با ايجاد تغييرات شناختي و عاطفي، شكل مي¬دهند. بررسي نظام¬مند گفتمان مكتوب آموزشي، مي¬تواند ابزاري در اختيار متوليان آموزش قرار دهد كه به¬وسیلة آن¬، نگاه متصديان آموزش به متن، نوع گزينش متون، تدريس متون و ارزيابي متن¬ نگارش¬شده، تغيير يابد و نيز بر ذائقة گزينش متن در مدارس مؤثر باشد.
مقالة حاضر پس از نگاهي به متن¬شناسي و تاريخچة آن، به معرفي معيارهايي براي بررسي متنيت و نيز ارزش¬گذاري متن پرداخته، برخي متون منتخب از كتاب¬هاي ادبيات دورة دبيرستان را بر پاية زبان¬شناسي متن، با تكيه بر اصول زبان¬شناسي متن بوگراند، بررسي مي¬كند.
کلیدواژه¬ها: تحلیل گفتمان، زبان¬شناسی متن، متون آموزشی زبان فارسی.



مقايسة نوع ادبي تذكره¬هاي عرفاني منثور اختصاصي
دكتر رحمان مشتاق¬مهر
دانشيار دانشگاه تربيت معلّم آذربايجان
اصغر برزي
دانشجوي دكتري دانشگاه تربيت معلّم آذربايجان
تذكره¬هاي اختصاصي، آثاري هستند كه در آن¬ها حالات و مقامات يكي از مشايخ و عرفا تحليل شده است؛ این آثار منثور که سير و سلوك عرفا در آن¬ها درج شده، متعدّد است. در اين مقاله، 12 اثر برجستة عرفاني با هم مقايسه شده و دربارة نوع ادبي آن¬ها سخن رفته است. نخستين آثاري كه در زمينة تذكره¬هاي عرفاني تأليف شده، مجمل و مفيدند؛ ولي تذكره¬هاي بعدي مفصّل و سرشار از نسبت¬هاي كرامت¬آميزاند. تذكره¬ها، اسناد معتبر و برجستة تاريخ تصوّف ايراني و يكي از بهترين نثرهاي ادب فارسي به¬شمار می¬روند. صداقت، بارزترين صفت تذكره¬نويسان است كه در ثبت سخنان مشايخ مشاهده مي¬شود. نگارش بهترين تذكره¬هاي منثور عرفاني، از اواخر قرن پنجم شروع شده و در نيمـة اوّل قرن دهـم پايان یافته¬اند. آن¬چه در این مقاله به¬طور خلاصه به آن پرداخته می¬شود، سـاختار و محتوای تذکره¬های عرفانی است.
کلیدواژه¬ها: نوع ادبي، زبان، ساختار، محتوا، تذکره¬های عرفانی.




اميانه¬گرايي واژگانی در شعر حميد مصدق
ندا السادات مصطفوي
كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسي
«عاميانه‌گرايي» تركيبي است كه به قياس «باستان‌گرايي» ابداع شده است و در اصطلاح، به استفادة شاعر از عناصر مختلف زبان گفتار و عاميانه اطلاق مي‌شود. «عاميانه‌گرايي» به دو بخش «واژگاني» و «ساختاري» تقسيم مي¬شود؛ در بخش «واژگاني»، بهره¬گيري شاعر از عناصر صرفي زبان عاميانه بررسي و در بخش «ساختاري» به تأثيرپذيري شعر از ساختارهاي نحوي زبان گفتار پرداخته مي‌شود.
در اين مقاله به بررسي «عاميانه‌گرايي واژگاني» در شعر حميد مصدق پرداخته¬ايم؛ براي اين بررسي، عامیانه¬گرایی را در سه محور واژگان، فعل‌ها، مثل‌ها و تعابير كنايي زبان عاميانه درنظر گرفته‌ايم. در هر سه محور، بررسي‌ها با ارائة فهرست‌هايي كامل، به تفكيك دفترهاي شعري مصدق، همراه شده است. با بررسي فهرست‌هاي مذكور به اين نتيجه رسيديم كه مصدق از همة عناصر صرفي زبان عاميانه بهره گرفته است تا شعرش را به زبان مردم نزديك كند؛ البته اين بهره¬گيري او در همة دفترهايش، يكسان نيست. مصدق در دو دفتر درفش كاويان و آبي، خاكستري، سياه، از عـاميانه‌گرايي كم¬تر بهره گرفته است كه يكي از دلايل آن، لحن تقريباً حماسي و محتواي خاص اين دو دفتر است؛ اما در دفترهاي ديگر، به¬علت تغيير محتوا، زبان شعرهايش بيشتر با زبان عاميانه درآميخته شده است كه اوج اين «عاميانه‌گرايي‌ها» در سال‌هاي صبوري و شير سرخ‌ اتفاق افتاده است.
کلیدواژه¬ها: عامیانه¬گرایی، عامیانه¬گرایی واژگانی، حمید مصدق، شعر معاصر.



اهمیت مقوله¬های تهی در آثار ادبی برای آموزش زبان فارسی به¬غیر¬فارسی¬زبانان برپایة شواهدی از آثار ادبی
نرگس معصومی¬فرد
مدیر گروه زبان فارسی دانشگاه علمی ـ کاربردی جهاد دانشگاهی بیرجند
آموزش مباحث گوناگون دستور زبان فارسی، یکی از ضروری¬ترین مواد در آموزش این زبان است. شاعران، به¬ضرورت شعری، مقوله¬ها و عناصری را در کلام خود حذف می¬کنند و حذف در جملات نثر و حتی گفتار روزمره نیز مشاهده می¬شود؛ البته در بیشتر موارد، حذف در متون شعری برای ایـجاد وزن و قـافیـه اعمال می¬شود. در آموزش دستور زبان، مقوله¬های دستوری و نحوی همیشه مورد توجـه قـرار گرفته¬اند؛ اما به مقولة تهی که نمود آوایی نداشته و مشمول حذف به قرینه شده، به اندازة سایر مقوله¬های اسمی که نمود آوایی دارند، پرداخته نشده است. آشنایی با مقولة تهی در درک بهتر زبان اهمیت دارد و شکل دستور زبان جمله¬ها را در نظم و نثر فارسی قابل فهم¬تر می¬کند؛ در نتیجه، درتسهیل امر آموزش زبان فارسی و هم¬چنین در فراگیری این زبان نقش دارد. از آن¬جاکه مقولة تهی از تعداد قواعد گشتاری در ژرف¬ساخت می¬کاهد، در ساده کردن شکل دستور زبان مؤثر است که البته تبلور عینی این سادگی در دستور زبان را در نمونه¬های نظم و نثر زبان فارسی نیز می¬توان مشاهده کرد. مقوله¬های تهی، به چهار گروه متفاوت تقسیم می¬شوند که نگارنده در این مقاله از میان آن¬ها، به بررسی اهمیت شناخت ضمیر انتزاعی فاعلی و ضمیر ناملفوظ فاعلی در آموزش زبان فارسی پرداخته و با بررسی نمونه¬هایی از این¬گونه متون، جایگاه این مقوله¬ها را معرفی و تفاوت آن¬ها را با یک¬دیگر مشخص کرده است.
کلیدواژه¬ها: مقولة تهی، دستورزبان فارسی، ضمیر انتزاعی فاعلی، ضمیر ناملفوظ فاعلی، آموزش زبان فارسی.


تأثیر زبان فارسی بر زبان عربی مردم کشور عراق
انصاف مغتفریگانه
مدرس مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بین¬المللی امام خمینی(ره)
کشور ایران از دیرباز مهد تمدن و فرهنگ بوده و همواره بر همسایگان خود و دیگر کشورها تأثیر گذاشته است. یکی از مواردی که در این مقاله بررسی می¬کنیم، وجود واژه¬های فارسی در زبان عربی محاوره¬ای کشور عراق و رواج آن در میان مردم آن¬جاست. این واژه¬ها دامنة وسیعی را دربر¬می¬گیرند و می¬توان آن¬ها را به حوزه¬های مختلف معنایی تقسیم کرد ازجمله: لباس، غذا، ورزش، موسیقی، حرفه، کار و... . در این مقاله به ذکر این نوع واژه¬ها و طبق¬بندی آن¬ها خواهیم پرداخت.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، زبان عربی، عراق، تأثیر زبانی.


تذکرة منظوم فضلی و ارزش¬های ادبی و تاریخی آن
دكتر ميرزا ملااحمد
استاد زبان فارسی دانشگاه دولتی دوشنبه و خجند، تاجيكستان
مجموعة¬الشعرای فضلی نمنگانی از منابع ادبی قرون 12ـ 13 هجری در ماوراءالنهر است که هنوز تحقیقات کافی دربارة آن انجام نشده است. در عنوان این اثر در منابع مختلف اختلاف وجود دارد. برای مثال صدرالدین عینی، آن را تذکرة¬الشعرا و ناصرجان معصومی، رسول هادی¬زاده، سبحان امیر و عبدالمنان نصرالدین، مجموعة¬الشعرا نامیده¬اند؛ ولی عثمان کریم¬اف در همه¬جا آن¬ را مجموعة شاعران ثبت کرده است؛ این اختلاف در ثبت نام اثر، در چاپ سنگی کتاب نیز وجود دارد؛ اگر در سرصفحه، مجموعة¬الشعرا نوشته شده باشد، در صفحة آخر، کاتب آن¬ را مجموعةالاشعار ثبت کرده است.
فضـلی نمنـگـانی، تذکـرة منـظوم مجموعةالشـعرا را در سال 1822 م تألیـف و به حکمران خوقند، امیرعمرخان، اهدا کرده است. در تذکرة او دربارة 75 شاعر آن دوران، اطلاعات مختصری ارائه و سپس نمونه¬ای از آثار هر یک نقل شده است. ازآن¬جایی که دیوان یا مجموعة اشعاری از بیشتر این شاعران باقی نمانده، این اثر تنها منبع برای مطالعة اشعار شاعران خوقند به¬شمار می¬آید. در این اثر از انواع گوناگون شعر مانند غزل، قصیده، مخمس، مثنوی و مستزاد، نمونه¬هایی نقل شده که نشان¬دهندة تنوع آثار شاعران این منطقه است. اطلاعات تاریخی سودمندی نیز در این تذکره ثبت شده است؛ مانند ثبت تاریخ بنیاد مسجد جامع، حصار اخترآباد، و انشاآت و... که در متن مقاله، ضمن بررسی ارزش¬های ادبی و تاریخی تذکره، به آن¬ها اشاره خواهد شد.
کلیدواژه¬ها: تذکره¬نویسی، شعر فارسی تاجیکستان، مجموعة¬الشعراء، فضلی نمگانی.

نگاهي به چهار دهه شاعري عمران صلاحي
داوود ملك¬زاده
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
عمران صلاحي، كه چهار دهه فعّاليت را در عرصة شعر و نثر (داستان و فكاهه‌نويسي در مطبوعات)، ترجمه، پژوهش و حتي كاريكاتور در كارنامة خود دارد؛ در اين ميان، وي بيشتر به «طنزپرداز»ي شهرت دارد و جامعة ادبي، او را با اين عنوان مي‌شناسند؛ در حالي كه او خود را در درجة اوّل شاعر مي‌داند و بعد طنزپرداز. توجّه جامعة ادبي به جنبة طنّازي صلاحي، سبب غفلت از نيمة شاعري وجود وي شده است. عمران صلاحی در حوزة شعر آثار درخشاني دارد كه وي را در زمرة شاعران برجستة معاصر قرار مي‌دهد. از ويژگي‌هاي شعري عمران صلاحي مي‌توان به سادگي در كلام، ايجاز، پرداختن به جزئيات در شعر، آوردن تعابير نو و تصويرسازي روشن اشاره كرد. بررسي مجموعة شعرهاي عمران صلاحي و مشاهدة ويژگي‌هاي شعري او در قالب‌ها و زمان‌هاي مختلف، تطوّر انديشگي و زبانيِ شاعري را به ما نشان مي‌دهد كه چهار دهة مستمر در اين عرصه فعاليت كرده است.
كليدواژه‌ها: عمران صلاحي، شعر، طنز.



بررسی دو نوع سبک¬شناختی زمینه¬وابسته و زمینه¬مستقل و ارتباط آن¬ها با عوامل سن و جنسیت
هانیه ممقانی
دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی به¬غیر فارسی¬زبانان دانشگاه علامه طباطبایی(ره)
آیدا فیروزیان پوراصفهانی
دانشجوی دکتری زبان¬شناسی همگانی دانشگاه فردوسی 
سبکِ ¬یادگیری شیوه¬ای است که زبان¬آموز برای یادگیری زبان خارجی/ دوم یا هر نکتة دیگری به¬کار می¬گیرد؛ مثلاً برخی زبان¬آموزان مایلند که معلم، قواعـد زبان را برای آن¬ها شرح دهد تا بر پایة آن بتوانند ساختارهای دستوری را بسازند و برخی دیگر نیز قواعد زبانی را خود، ازطریق مشاهدة تعدادی از ساختارهای مشابه به¬دست می¬آورند؛  بنابراین، سبک¬های یادگیری که ذاتی یا اکتسابی¬اند، موجب می¬شوند که شیوه¬های آموزشی معلم در کلاس، برای برخی زبان¬آموزان کارساز و برای برخی دیگر ناکارآمد باشد؛ بر¬ این ¬اساس، گروهی از عوامل شناختی و عاطفی به زبان¬آموز مربوط است که طی دو دهة اخیر، مورد توجه و بررسی قرار گرفته¬اند؛ در میان این سبک¬های یادگیری، دو نوع سبک¬شناختی زمینه¬وابسته و زمینه¬مستقل وجود دارند که در این مقاله سعی شده تا با بررسی این دو نوع، به تحلیل شیوه¬های آموزشی مناسب در برخورد با افرادی که این دو سبک را دارند و ارتباط آن¬ها با دو عامل سن و جنسیت پرداخته شود.
کلیدواژه¬ها: سبک¬شناختی، زمینه¬وابسته، زمینه¬مستقل، راه¬کارهای یادگیری زبان.

 



تأثیر زبان فارسی بر زبان بوسنیایی
دکتر الویر موسیج
سردبیر مجله ایرانشناسی "بهارستان" سارایوو
اگرچه بوسني و ايران هزاران كيلومتر از هم¬ديگر دور و در دو قارة‌ مختلف مستقر هستند، بين اين دو كشور روابط فرهنگي و ديني، حتي در عهد عتيق و دو هزار سال قبل، وجود داشت.
بوسني، در عصر روميان، از مناطق پراهميت امپراتوري روم محسوب مي‌شد. معادن غني طلا، نقره و آهن، نيروهاي عظيمِ كاري و همين¬طور نيروي نظامي و انتظامي براي حفاظت از معادن، دستگاه¬هاي متالورژي و مقر گمركي مي‌طلبيد. در ساختار اين نيروي انساني، تعداد زيادي از مردمان شرق¬زمين نيز حضور داشته‌اند و حضور آن¬ها را كتيبه‌هاي متعددي كه در مناطق مختلف بوسني كشف شده، تأیيد مي‌كند.
حضور شرقيان در اين مناطق، زمينه‌هاي بسيار مناسبي براي آشنايي مردم بومي با آثـار فرهنگ شرق به¬وجود آورد. از بين موضوعات مختلف، عقايد ديني، پايدارترين اثر را از خود برجا گذاشت و فرقة ايرانيان قديم، ميترائیسم، در اين ميان جايگاه خاصي داشت. بعضـي از آثار پيروان دين ميترا در بوسني و هرزگووين از عتيقه¬هاي جهاني به¬شمار مي‌روند.
پـژوهشگران معتقدند كه دين مزدك نيز بر باورهاي ديني مردم بوسني و هرزگووين تأثير گذاشته بود؛ هم¬چنین تفكر ديني ايرانيان با دين ماني در قرون وسطي، تأثير به¬سزايي بر عقايد و تحركات سياسي بوسني و هرزگووين گذاشت.
تأثير مستمر انديشه¬هاي ديني و ديدگاه¬هاي بنيادين در دين و زندگي، با ورود حكومت عثماني به بوسني نيز ادامه يافت. همراه سپاهيان عثماني، مبلغان طريقتي و ازجمله درويشان طريقت صوفيانة مولويه وارد سرزمين بوسني شدند و به تبليغ افكار مولانا جلال¬الدين و ترجمه و تشريح مثنوي معنوي پرداختند. اسناد معتبر ازجمله نوشته¬هاي مختلف دربارة مجالس ترجمه و تشريح مثنوي و آثار ديگر ادبيات فارسي در شهرهاي مختلف بوسني، هم¬چنين نوشته¬ای كه روي لوح مزار شمسي دده در سارايوو وجود دارد، گواه همین ادعاست؛ این مدارک نشان می¬دهد که درويشان طرق مختلف صوفيه، در گسترش زبان و ادبيات فارسي در سرزمين بوسني و هرزگووين نقش مهمي داشته¬اند؛ همین روندها باعث تأثیر زبان فارسی بر زبان بوسنی شده است؛ به¬طوری¬که با مراجعه به لغت¬نامه¬هاي موجود در زبان بوسني، متوجه شدیم كه در حال حاضر، بين 600 تا 700 كلمة فارسي در زبان بوسني کاربرد دارد؛ هم¬چنین تعداد زيادي از اسامي خانوادگي مسلمانان بوسني و هرزگووين و اسامي مكان¬ها، ريشة فارسي دارند که به تعدادي از آن¬ها در متن مقاله اشاره خواهیم کرد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، زبان بوسنیایی، تأثیرات زبانی، دین¬های ایرانی.


رویین¬تن در شاهنامه و مهابهارتا
دکتر عزیز مهدی
از هندوستان
ايران و هندوستان، از ديرباز، پيوند¬هاي عمیق فرهنگی بسیاري داشته¬اند. هم¬ریشگی نژادی و ارتباطات تاریخی موجب تجلی اشتراکات فراواني بين این دو ملت شده است؛ يکي از اين جلوه¬هاي اشتراک، وجود جنبه¬هايي هم¬سان بين حماسه¬هاي بزرگ اين دو کشور است؛ حماسه¬هايي بي¬نظير در سطح دنيا با عنوان: شاهنامه و مهابهارت. اما ما در این مقاله برآنیم که از میان مشترکات بسـیار، تنها عنوان «رویین¬تنی» را در اساطیر این دو فرهنگ کهن و پربار بررسی کنیم.
کلیدواژه¬ها: شاهنامه، مهابهارتا، رویین¬تن.


تأثیر زبان¬شناختی فارسی بر شکل¬گیری اردو
دكتر مهين¬ناز ميردهقان
استاديار زبان¬شناسی دانشگاه شهيد بهشتی
نيلوفر حسينی¬کارگر
دانشجوی زبان و ادبيات¬ اردو دانشگاه تهران
هدف از مقالة حاضر، ارائة تحلیلی ساختاری از تأثیر زبان فارسی بر شکل¬گیری زبان اردو از دیدگاهی زبان¬شناختی است؛ بر این اساس، به¬دنبال مروری بر پیشینة مطالعات و نظام¬های اصلی دو زبان، مشتمل بر نظام¬های آوایی، ساخت¬واژی، نحوی و نوشتاری، میزان تأثیرگذاری فارسی بر شکل¬گیـری زبان اردو بررسی می¬شود. درصد تأثیرپذیری در این تحقیق، در نظام¬های آوایی برمبنای طبقه¬بندی آواها به طبقات اصلی هم¬خوان و واکه، و در نظام¬های نوشتاری، به نویسه¬های خطی آن¬ها (همراه با طبقه¬بندی¬های فرعی افزوده بر هریک) ارائه شده است. در نظام¬های ساخت¬واژی، فرایندهای اصلی ساخت¬واژی در فارسی، میزان کاربرد آن در اردو و میزان کاربرد واژگان قرضی فارسی مورد توجه قرار گرفته است. در حوزة نحوی، با توجه به این مسئله که زبـان اردو از زبان هنـدی مشـتق شده، کم¬ترین تأثیرپذیری از فارسی مشاهده می¬شود؛ یافته¬های پژوهش نمایانگر آنند که ازمیان نظام¬های اصلی مورد تقابل در پژوهش، به¬ترتیب: نظام¬های نوشتاری، آوایی و واژگانی بیشترین و نظام نحوی کم¬ترین تأثیر را در زبان اردو از فارسی پذیرا بوده است. نتایج فوق هم¬چنین نتایج تحقیقات پیشین را که بر قابلیت کاربرد نکات اشتراک و افتراق در تدوین منابع آموزش زبان فارسی به اردو¬زبانان مبتنی است، تأیید می¬کند.
کلیدواژه¬ها: نظام¬های زبانی اصلی، تحلیل ساختاری، زبان فارسی، زبان اردو.



نقد و بررسی متون آموزش زبان فارسی
فاطمه موسوی
عضو کادر علمی و آموزشی جامعةالزهراء قم
در این مقاله، ابتدا شاخص‌های یک منبع آموزشی مطلوب معرفی می‌شود؛ آن‌گاه براساس آن شاخص‌ها، منابع مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد؛ بعضی از مهم¬ترینِ این شاخص‌ها عبارتند از: 1ـ داشتن سیر منطقی آموزش از مقدماتی تا پیشرفته و از آسان به مشکل؛ 2ـ توجه لازم به «رویکرد تجربة زبانی» و «رویکرد اکتشافی»؛ 3ـ استفاده نکردن از زبان واسطه و علائم آوانگار برای آموزش زبان فارسی و خواندن و نوشتن آن؛ 4ـ استفاده از روش تکلیف‌مدار برای مهارت‌افزایی در حیطة هر چهار مهارت زبانی (گفتن، شنیدن، نوشتن و خواندن)؛ 5ـ بیان نظام‌مند مطالب تاریخی به¬طوری که باعث سر¬در¬گمی و خستگی زبان‌آموز نشود؛ 6ـ خلط نکردن زبان فارسی با ادبیات تخصصی؛ 7ـ تعدیل در نوع نوشتار جملات و عبارات محاوره‌ای؛ 8ـ ارائة تحلیل مناسب از آداب و رسوم ایرانی و بیان واقعیات فرهنگی و تاریخی ملت ایران؛ 9ـ خلط نکردن آموزش زبان فارسی با آموزش مترجمی زبان؛ براساس شاخص‌های مطرح شده، نقد و بررسی منابع، در دو محور فنی زبان‌آموزی و محتوایی صورت گرفته¬ است.
این نقد ما را به این نتیجه می‌رساند که همة منابع آموزش زبان فارسی ـ با توجه به شاخص¬های مذکورـ با کاستی‌های جدی مواجه¬اند که این امر، ضرورت بازنگری جدی متخصصان آموزش زبان فارسی را طلب می‌کند.
منابع آموزشی¬ای که در این مقاله به نقد آن¬ها پرداخته شده، عبارتند از:
زبان فارسی، تألیف دکتر احمد صفارمقدم؛ فارسی بیاموزیم، نوشتة دکتر حسن ذوالفقاری، دکتر مهدی غفاری، دکتر بهروز محمودی بختیاری؛ دورة آموزش زبان فارسی، اثر مهدی ضرغامیان؛ آموزش زبان فارسی (آزفا)، از دکتر یدالله ثمره؛ آموزش زبان فارسی، منتشرشده توسط مرکز آموزش زبان جامعة¬المصطفی العالمیه؛ فارسی آسان، تألیف دکتر علاءالدین پازارگادی.
کلیدواژه¬ها: آموزش زبان فارسی، منابع آموزشی، نقد، زبان¬آموز.





جاذبه¬های معنوی آثار سعدی به¬ویژه گلستان در شبه¬قاره
سیدمرتضی موسوی
- مدیر فصل¬نامۀ علمی ـ پژوهشی «دانش»، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، اسلام آباد پاکستان
با توجه به منابع گونه¬گون مقارن حیات سعدی، آثار منظوم و منثور وی در شبه¬قاره به¬حدّی مورد استفاده و توجه دوایر علمی و ادبی بوده که محمد قاآن، فرمانروای وقت مناطق غربی شبه¬قاره، از شیخ برای دیدار از این سرزمین دعوت کرد؛ ولی سعدی به¬علت کهولت نتوانست به هند مسافرت کند. با این حال، طی هشت قرن اخیر، گلستان و بوستان همواره در برنامۀ درسی مرکز آموزشی لحاظ شده است. از دورۀ سلاطین تا فرمانروایی تیموریان، این دو اثر، در برنامه¬های آموزشی اختصاصی که برای افراد خانواده¬های سلطنتی، امیران لشکری و کشوری و صاحب¬منصبان دولتی درنظر گرفته می¬شد، اهمیت ویژه¬ای داشته است. دو قرن و نیم پیش، با ورود صنعت چاپ، بعد از کلام¬الله مجید، آثار فارسی بیش از آثار مربوط به سایر زبان¬ها به چاپ رسیده است. غیر از ده¬ها چاپ متن گلستان، 20 شرح مختلف آن، ده¬ها ترجمه و فرهنگ¬های متعدد لغات گلستان به¬نگارش درآمده و بیشتر آن¬ها در شهرهای مختلف چاپ و منتشر شده که در این مقاله به¬صورت کامل معرفی خواهند شد.
کلیدواژه¬ها: آثار سعدی، گلستان، شبه¬قاره.



 
نقد و بررسي برنامة آموزش زبان فارسي در دانشگاه داكا
دكتر محسن¬الدين ميا
دانشيار و رئيس گروه زبان و ادبيات فارسي دانشگاه داكا بنگلادش
دانشگاه داكا يكي از بزرگ¬ترين و عالي¬ترين دانشگاه¬هاي بنگلادش است؛ گروه زبان و ادبيات فارسي این دانشگاه از بدوِ تأسيس دانشگاه در سال 1921ميلادي برپا شده؛ اما فراز و نشيب¬هاي زيادي را پشت سر گذاشت و پس از تشكيل پاكستان شرقي، زبان اردو غلبه يافت و زبان فارسي آهسته آهسته از رونق افتاد. بعد از استقلال بنگلادش، زبان فارسي دوباره رونق يافت كه اين روشنائي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران با كمك سفارت و رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران بسيار شد. با وجود اين، برنامه¬هـاي آمـوزش زبان و ادبيات فارسي بيشـتر و بهتر به¬روز نشده است.
پاية بحث اين مقاله نقد و بررسي برنامه¬هاي آموزش زبان فارسي در دانشگاه داكاست كه در آن کاستی¬ها و مشكلات برنامه¬هاي تدريس زبان فارسي اين دانشگاه مورد بررسي قرار مي¬گيرد؛ علاوه¬بر اين، در مقالة مزبور به مواد دروس فارسي اين دانشگاه نقد و بررسي خواهد شد.
در آغاز مقاله، تاريخچة تأسيس گروه زبان و ادبيات فارسي ذكر مي¬شود و در پايان مقاله نتيجه¬گيري ارائه خواهد شد.
كليدواژه¬ها: دانشگاه داكا، گروه فارسي، برنامة آموزشي، روش آموزش.


 
آموزش تلفيقی زبان فارسی به غيرفارسی¬زبانان: رويکردی نوين در ارائة محيط آموزشي برتر
(برمبنای رویکرد آموزش هم¬زمان مهارت¬هاي زباني)
دكتر مهين¬ناز ميردهقان
استاديار زبان¬شناسی دانشگاه شهيد بهشتی
اعظم جورقاني
كارشناس ¬ارشد آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان دانشگاه شهيد بهشتی
آموزش الکترونيکي را می¬توان رويکردی نوين برای ارائة محيط آموزشي متعامل به شيوه¬ای مبتنی بر فراگير قلمداد کرد که با تسهيل يادگيري و به¬کارگيري منابع مختلف ديجيتالي، يادگيري افراد در هر زمان و مکان را ميسر مي¬کند؛ اين نوع آموزش، تکميل نيازهاي آموزشي يادگيرنده را در آموزش حضوری با استفاده از آموزش الکترونيکی شامل می¬شود. علاوه¬بر مزيت¬های ماهيتی آموزش تلفيقی، درنظر داشتن انقلاب امکانات سخت¬افزاری و نرم¬افراری در جهان و تقاضای روزافزون آموزش زبان فارسی، لزوم توجه و بهره¬گيری از اين نوع آموزش را¬ در کشورمان بيش از پيش آشکار می¬کند.
بر اين اسـاس، بـرای ارائـة مطالب آموزشی بـرمبـنای آمـوزش تلفـیقی زبان فـارسی به¬غیر¬فارسی¬زبانان (در چارچوب رویکرد آموزش هم¬زمان مهارت¬هاي زباني)، در این مقاله به¬دنبال مروري مختصر بر مواد آموزشی موجود، شیوه¬های رایج آموزش زبان فارسي و امتیازات عمدة فناوری¬های الکترونیکی و نقش رایانه در فضای آموزشی بررسي¬ خواهد ¬شد. در اين خصوص، مقالة حاضر عمدتاً با اين هدف نوشته شده است تا بتواند هم¬سو با سياست¬¬های ترويج زبان و ادب فارسی، با ارائة راه¬کارهايی برای کارآمدسازی اين سامانه در آموزش زبان، حرکت و بـا معـرفی رهيافت نوين آموزش تلفيقی، راه¬حل¬هايی اجرايی و کاربردی را برای ارتقای کارآيی و کيفيت آموزش زبان فارسی ارائه کند.
کليد¬واژه¬ها: آموزش تلفيقی، آموزش سنتی (حضوری)، آموزش الکترونيکی، مهارت¬هاي زباني.

 

چارچوب معیار آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان: انسجام و شفافیت اهداف، سطوح تدریس و سنجش
دكتر مهين¬ناز ميردهقان
استاديار زبان¬شناسی دانشگاه شهيد بهشتی
مجتبي زندي
كارشناس¬ارشد آموزش زبان فارسي به غيرفارسي¬زبانان دانشگاه شهيد بهشتی 
نارسايي منابع آموزشی زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان و به¬کار نبردن استانداردي جهاني در کشور درخصوص آموزش این زبان به¬عنوان زبانی خارجي، ضرورت تحقیق و تدوین چارچوبی معیار را در این راستا آشکار می¬کند. مروری بر پیشینة موجود، نمایانگر نقاط ضعفی عمده و مشترک در منـابع موجـود اسـت؛ این امر، به¬ویژه در پيروي نکردن از استانداردی علمي و جهاني در تعريف سطوح مختلف آموزشی، مقدماتی/ میانی/ پیشرفته، مشهود اسـت، کـه خـود بـه نبود سطح¬بندي در برخي کتب یا ارائة سطح¬بندي مبتنی بر ذهنيات نگارنده¬ در برخی دیگر انجامیده است. هم¬چنین بی¬توجهی به پیروی از رویکردهای زبانی یا مبتنی بودن بر رویکردهایی هم¬چون رويكرد دستورـ ترجمه، که كمكـي به توانـش ارتـباطي زبان¬آموز نمي¬کنند، از دیگر نقاط ضعف عمده به¬شمار می¬آید؛ بر این اساس، مقالة حاضر بر آن است تا ضمن معرفی استانداردي جهاني كه در آموزش زبان¬هاي خارجی در اروپا به¬كار برده مي¬شود، به ارائة راهکاری مؤثر در آموزش زبان فارسي، به¬عنوان زبان خارجي، بپردازد. استاندارد مزبور، با عنوان چارچوب فراگیر معیار اروپا برای زبان¬ها (در یادگیری، تدریس و سنجش) به¬صورت پايه¬اي فراگير براي شرح سيلابس¬هاي زباني، برنامه¬هاي آموزشي، آزمون¬ها، كتاب¬هاي درسي و غيره در سراسر اروپا به¬کار برده شده و ضمن دربرگیری بافت فرهنگی زبان، به گونه¬اي گسترده، به توصيف معلومات و مهارت¬هاي لازم برای کارآمدتر بودن دانش زباني مي¬پردازد؛ این دستور کار به عنوان بخش عمدة پروژة زبان¬آموزی برای شهروندان اروپا به¬وسیلة شورای اروپا بین سال¬های 1989 و 1996 تدوین و با هدف فراهم آوردن روشی برای ارزش¬یابی و تدریس برای تمامی زبان¬هـای خارجی در اروپا به¬کار برده شده است. در چارچوب فوق، سطوح زبان¬آموزی در شش سطح معیار، یعنی پایه (گام نخست/ مقدماتی)، ناوابستگی (آستانه/ چیرگی)، و خبرگی (پیشرفته/ استادی)، همراه با توانایی¬های لازم یادگیرندگان در هر یک از مهارت¬های خواندن، گوش¬دادن، صحبت¬کردن و نوشتن، درجه¬بندی شده است؛ در این ارتباط، مقالة پيش رو، ضمن معرفی چارچوب يادشده، ضرورت به¬کارگیری و بومی¬سازی آن را در آموزش زبان فارسي مورد توجه قرار داده است که قادر خواهد بود با نظم دادن به فرایند آموزش زبان فارسي، آن را در سطوح تعريـف¬شـدة بين¬المللي قرار دهد؛ ¬این امر با ایجاد شفافیت و انسجام در فرآیند آموزش زبان فارسی در زمینة اهداف، سنجش و نیز گواهی¬دهی، و با تجهيز آن در رويارويي با چالش¬هاي فزايندة بين¬المللي، حفظ و گسترش بيشتر زبان فارسی را به¬دنبال خواهد داشت.
کلیدواژه¬ها: چارچوب معیار، سطوح آموزشی استاندارد، توصیف مهارت¬های زبانی، توانش ارتباطی.




مهارت خواندن در برنامة درسی تکلیف‌محور
فاطمه میدانی
کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی به غیر فارسی¬زبانان
پژوهش حاضر، در سه محور کلی تنظیم شده است: نخست بررسی اهميت مهارت خواندن در فراگیری زبان ¬دوم؛ اهمیت تهيه و تدوين مطالب درسي مناسب براي آموزش اين مهارت به زبان‌آموزان و درنهایت، ضرورت معرفی و به‌کارگیری رویکردهای نوین برای تقویت مهارت‌های زبانی. در اهميت مهارت خواندن، همین بس که این مهارت از مهم¬ترين فعاليت‌هاي آموزشي و منبعي براي دريافت اطلاعات و ابزاري براي تحکيم و گسترش دانش زباني است. انتخاب مواد درسی مناسب نیز که بر مبنای اصول آموزشی تدوین یا تألیف شده باشند، از مهم‌ترین نکات در امر آموزش است؛ جمع این دو نکته، اهمیت برنامة درسی را نمایان می¬کند. از میان برنامه¬های درسی مختلف، آموزش تکلیف‌محور زبان، به عنوان رویکرد جدیدی که فضایی برای کاربرد واقعی زبان توسط زبان‌آموزان فراهم می‌کند، اخیراً جایگاه قابل ملاحظه‌ای در میان دیگر رویکرد‌ها و برنامه¬های درسی یافته است؛ بارزترین ویژگی این رویکرد این است که در آن، زبان «نه به هدف برقراري ارتباط» بلكه «از طريق برقراري ارتباط» یاد گرفته می¬شود؛ بدین معنی که يادگیری زبان براي اين نیست که زبان¬آموز بعداً بتواند كاري انجام دهد يا چيزي بگويد؛ بلكه همة آن كارها را الآن باید انجام دهد و همة آن چيزها را الآن باید بگويد. با توجه به اهمیت تألیف مواد درسی مناسب برای تقویت مهارت خواندن بر مبنای رویکرد آموزشی تکلیف‌محور زبان، هدف این مقاله، بررسي جوانب مختلف این رويكرد و معرفی آن به¬عنوان روش نوین آموزشی برای تقویت درک مطلبِ فارسی¬آموزان است.
کلیدواژه¬ها: تکلیف، آموزش¬ تکلیف‌محور، فعالیت خواندن.




راه¬کارهای گسترش و تقویت زبان فارسی در پاکستان
دکتر فائزه زهرا میرزا
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کراچی
زبان و ادبیات فارسی در شبه¬قارة پاک و هند، ریشة بسیار عمیق و دیرینه دارد و یادگیری زبان فارسی افتخاری برای مردم این کشور است. بعد از تسلط دولت انگلیس بر سرزمین پاکستان، یادگیری زبان و ادبیات فارسی رو به زوال گذاشت و جای خود را به زبان انگلیسی داد؛ به¬همین سبب، امروزه تعداد دانشجویان زبان فارسی بسیار چشمگیر بوده و اکنون آموزش زبان فارسی در کشور پاکستان به بعضی از دانشکده¬های دولتی و چند دانشگاه، از جمله کراچی، کویته، پیشاور و لاهور محدود شده است؛ بنابراین لازم است که نسل جوان را با زبان اجدادشان آشنا و آن¬ها را برای یادگرفتن این زبان تشویق کنیم. در این مقاله راه¬کارهایی برای گسترش و تقویت زبان و ادبیات فارسی در پاکستان ارائه شده است تا به گسترش این زبان در کشور پاکستان کمک کنند.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، گسترش زبان فارسی، پاکستان.


يادگیری زبان و ادبیات فارسی از طریق نوشتن
محمد¬باقر میرزایی حصاریان
عضو هیئت¬علمی گروه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی¬زبانان دانشگاه بین¬المللی امام خمینی(ره)
موضوع یادگیری و کیفیت و کمیّت وقوع آن، یکی از مهم¬ترین دغدغه¬های هر نظام آموزشی است؛ بنابراین جست¬وجو و انتخاب رویکردی که به یادگیری هرچه بهتر منتهی شود، امری معقول و ضروری است. در این مقاله، ضمن بیان ویژگی¬های متمایز زبان ارتباطی، زبان ادبی و سپس سطوح یادگیری، به ذکر خصوصیات برنامة آموزش از طریق نوشتن و در ادامه، به راهبردهای قابل استفاده برای این منظور در حوزه¬های مختلف علم ازجمله زبان و ادبیات فارسی، پرداخته می¬شود؛ به¬طوری¬که در پایان، خواننده با رویکردی آشنا خواهد شد که در آن، نوشتن روشی برای یاد دادن و یاد گرفتن زبان و ادبیات فارسی خواهد بود.   
کلیدواژه¬ها: یادگیری، زبان فارسی، ادبیات فارسی، نوشتن.
 
آسیب¬شناسی زبان فارسی در پاکستان
دکتر علی (پدرام) میرزایی
استاد اعزامی به دانشگاه نومل اسلام¬آباد پاکستان
زبان فارسی از قرن¬ها پیش در شبه¬قاره نفوذ کرده است؛ با نفوذ این زبان، اسلام نیز در کشور همسایة جمهوری اسلامی، پاکستان، رواج یافت؛ این نفوذ در زبان اردوی رایج در پاکستان، تا حدی است که در سرود ملی این کشور تنها دو کلمۀ غیرفارسی به¬کار رفته است. در زمینه¬های گوناگونی بستر مناسبی برای گسترش زبان فارسی وجود دارد. این¬جانب پس از اعزام از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به دانشگاه نومل اسلام¬آباد پاکستان، برای اجرای اهداف این اعزام و مطالعۀ اسناد و مدارک و دیدار با مسؤولان، این زمینه¬های مناسب، فرصت¬ها و تهدید¬ها را شناسایی کرده و شمه¬ای از آن¬ها را در مقاله¬ای به انضمام پیشنهادهایی ارائه داده است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، پاکستان، ایران، گسترش زبان فارسی، پاکستان.



معرفی و بررسی انتقادی متون آموزش فارسی در پاکستان
دکتر محمد ناصر
عضو هیئت¬علمی گروه زبان و ادب فارسی دانشکدة خاورشناسی دانشگاه پنجاب لاهور، پاکستان

بیش از هزار سال می¬گذرد که زبان شیرین و دلنشین فارسی، قلوب و اذهان مردم شریف شبه¬قاره را تسخیر کرده است؛ اما از هیچ¬کس پنهان نیست که در ربع قرن اخیر و به¬ویژه در دهة اخیر، فارسی با مشکلات بی¬سابقه¬ای رو¬به¬رو شده است. در قرن حاضر که عصر فناوری و رایانه خوانده می¬شود، تمایلات مردم به¬کلی تغییر یافته، تهاجم فرهنگی اروپا در همة شئونات زندگی تأثیر عمیقی گذاشته و نسل جوان ما را از ارزش¬های دینی، مذهبی، فرهنگی و اخلاقی دور کرده است. زندگی مادی به¬سرعت جلو می¬رود و متأسفانه ارزش¬های فرهنگی و اخلاقی عقب می¬ماند. باید پذیرفت که ما نیز برای مقاومت در برابر مشکلات موجود بدون هیچ آمادگی و برنامه¬ریزی بیرون آمده¬ایم. فارسی که تا هزار سال نقش نگهبان و پاسدار میراث فرهنگی را به¬عهده داشته، از اهمیت تاریخی آن کاسته شده و متأسفانه برای ترویج، احیا، توسعه، گسترش و آموزش آن هیچ¬گونه تدارکات جدی دیده نشده است. در مقالة حاضر با ذکر پیشینة فارسی در پاکستان، متون آموزش فارسی که در کشور پاکستان در اختیار آموزگاران و علاقه¬مندان فارسی قرار دارد، مورد بررسی قرار گرفته و برای تـرویج زبان بـزرگان و نیـاکان و احیای دورة طلایی ادب گران¬سنگ فارسی پیشنهادهای عملی ارائه شده است.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، شبه¬قاره، منابع آموزش فارسی، پاکستان.





ادبیات معاصر ایران از منظر نظریه¬های ادبی
علیرضا نبی¬لو
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم
ادبیات معاصر ایران، هم از نظر ساختار و محتوا با نوآوری و ابداع همراه است و هم از لحاظ مطرح کردن مفاهیم و روش¬های جدید نقد و نظریۀ ادبی. یعنی علاوه¬بر¬ آن¬که با خود، نوآوری و تازگی به ارمغان آورده به شکل¬گیری مبانی نظریه¬پردازی و روشمند شدن پژوهش¬های ادبی نیز کمک کرده است.
در بروز و ظهور نظریه¬ها و روش¬های مردمی، هم شعر و هم نثر معاصر، نقش به¬سزایی داشته است. در حیطۀ شعر با طرح مفاهیم و قالب¬های جدید و ورود ابهام، بررسی ساختار زبانی و صور خیال و... مطرح شد. در حیطۀ نثر ـ که تنوع بیشتری دارد ـ به ساختارهای داستانی، روایت¬شناسی، مباحث سبکی و... توجه شد.
در این مقاله به بررسی روش¬های نقد و نظریة ادبی¬ای پرداخته می¬شود که در شکل¬گیری و تحول ادبیات معاصر ایران در چند دهۀ اخیر مؤثر بوده و روند پژوهشیِ محققان معاصر را تغییر داده است.
ورود این نظریه¬ها و روند متحولانه و پیشروانۀ ادبیات معاصر سبب شده است که ما در مرحلۀ گذر قرار بگیریم، مرحله¬ای که موجب شده است ادبیات معاصر ایران بین سنت و مدرنیته دست به انتخاب و گزینش بزند. بی¬شک اگر از این مرحله به سلامت عبور شود، ادبیات معاصر ایران می¬تواند با بهره¬گیری از سنت¬های ادبی و مباحث کارآمد جدید و مدرن، هم¬پای ادبیات جهان حرکت و آثاری جهانی در حیطۀ ادبیات داستانی و شعر به جهانیان عرضه کند.
کلیدواژه¬ها: ادبیات معاصر ایران، روش¬های تحقیق، نظریۀادبی، سنت، مدرنیته.



ناگفته¬ها دربارة اشعار عربی نفثة¬المصدور
دکتر محمدرضا نجاریان
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد
يكي از ویژگی¬های کتاب نفثة¬المصدور، وجود ابیات و مصراع¬های فراوان عربی است که مؤلف به¬شیوة نویسندگان و مترسلان قرن¬های ششم، هفتم و هشتم، نثر خود را بدان¬ها آراسته است؛ آن¬چنان¬که به آوردن آن¬ها اصـرار و ولع تمـام داشته است. از دوره¬های گوناگون ادب عرب در این کتاب، اشاره به نام شاعران برجسته¬ای همچون: تابط شرا، كعب¬بن زهير، عروة¬بن¬حزام¬العذری، کميت زيد اسدي، متنبی، ابیوردی، سهروردی و قطرب، قابل توجه است؛ اما متنبی با 19 بیت در این میان شاخص است. با توجه به تصحیح و توضیح ارزشمند دکتر امیرحسین یزدگردی، نکات ناگفته¬ای باقی¬ مانده بود که نگارنده در این مقاله به آن¬ها پرداخته است؛ از جمله: تقسيم¬بندي اشعار براساس دوره، تشخیص عبارت عربی مجزاشده از یک شعر، کیفیت به¬کاربردن شعر ازنظر لفظی و معنوی؛ چون درهم¬آمیختگی شعر در نثر، جملة معترضه، استشهاد و تمثیل، انواع قید، ترکیب اضافی، جملة پیرو و درج نام شاعر بعضی از بیت¬ها؛ مثلاً شاعر مصراع «و الجد يغنی عنک لا الجد»، در کتاب مشخص نشده است؛ درحالی¬که مصراع دوم، در میان اشعار دو¬قله، شاعر جاهلی نیز دیده می¬شود:
اجـمل اذا طالبت فـی طلب                           و الجـد يغنـی عـنک لا الجـد
العکوک و ابوالشیص الخزاعی، از دورة عباسی هم این ترکیب را به¬کار برده¬اند؛ ولی با توجه به زمان، بهتر است بیت را از دوقله بدانیم.
کلیدواژه¬ها: نفثة¬المصدور، دوره¬های تاریخ ادبیات عرب، نثر مصنوع قرن هفتم، شعر عرب.




بررسی عوامل گسترش و انحطاط زبان فارسی در سند
محمد نذیر
مربی بخش فارسی دانشگاه کراچی پاکستان
این گزارش تحلیلی مختصر، نشان می¬دهد که زبان فارسی به¬مثابه یک زبان خارجی وارد منطقة سند شد و به¬علت شیرینی و غنای علمی خود و با پشتیبانی و حمایت حکمرانان و فرمانروایان، در تمام سند به¬عنوان زبان رسمی، اداری، علمی، فرهنگی و تاریخی رواج پیدا کرد و هزاران اثر گران¬قدر در زمینه¬های مختلف به¬وجود آمد. زبان فارسی تا قرن¬ها از سرپرستی دولتی برخوردار بود. شعرا، ادبـا و دانشـمندان زبان و ادبیـات فارسی، مورد احترام و قدردانی قرار می¬گرفتند و دامنة گستردة علمی زبان فارسی نیز با شرایط عصر خود مطابقت کلی داشت؛ ولی متأسفانه با مرور زمان، نه¬تنها زبان فارسی نتوانست همگام با تحولات علمی و تکنولوژی عصر حاضر حرکت کند، بلکه از پشتوانة دولتی نیز محروم شد؛ در¬نتیجه این زبان رو به انحطاط رفت و اکنون نیز این حرکت نزولی ادامه دارد؛ از همین¬رو، تنها با آسیب¬شناسی زبان و با عملی کردن نتایج به¬دست¬آمده از آن می¬توان روند رو به زوال زبان و ادبیات فارسی را مهار کرد.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، سند، گسترش زبان فارسی.








تأثیر اعجاز خسروی در ساختار و اسلوب نثر فارسی شبه قارةهند
دکتر مصباح¬الدین نرزیقول محمودزاده
استاد دانشگاه ملی تاجیکستان
در میان آثار متعدد منظوم و منثور امیرخسرو دهلوی، از نگاه علمی، مهم¬ترین و ارزشمندترین کتاب نثری او، رسالة حجیم بسیار بزرگی با نام رسائل¬الاعجاز و معروف به اعجاز خسروی محسوب می¬شود. امیرخسرو، با نوآوری و ابتکاراتی که در زمینة بیانیه¬های نظری و تطبیق عملی آن¬ها در خلال نامه¬های مندرج در این اثر انجام داده است، تحول سالمی در نثرنویسی فارسی شبه قارة هند ایجاد کرده است. درحقیقت، پس از انتشار کتاب مذکور امیرخسرو، نوشتن رساله و کتاب¬ها در موضوع انشانویسی فارسی در شبه قارة هند به¬طور حیرت¬آوری، وسعت می¬یابد.
در این مقاله، به معرفی آثاری پرداخته می¬شود که به تقلید از اعجاز خسروی، در هند نوشته شده است؛ هم¬چنین مصادیق تأثیرپذیری نویسندگان هندی در حوزة ساختار و اسلوب، بررسی خواهد شد.
کلیدواژه¬ها: امیرخسرو، اعجاز خسروی (رسائل الاعجاز)، نثر فارسی شبه¬قارة هند، انشاء¬نویسی.






مواریث فرهنگ و ادب فارسی در کتابخانه¬های قلمرو عثمانی
بهمن نُزهت
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه
فرهنگ و ادب فارسی در دیار روم از زمان استقرار سلجوقیان در آن دیار به¬طور رسمی آغاز و با عمق و رشد فزاینده¬ای که داشته، موجب ظهور برجسته¬ترین آثار ادبی در آن دیار شد. بارزترین نشانة گسترش زبان و ادب فارسی در دیار روم، وجود دست¬نوشته¬های فارسی بسیاری است که در قرون متمادی در قلمرو عثمانی تألیف یافته است و هم¬اینک در کتاب¬خانه¬های شهرهای مهم کشور ترکیه به¬عنوان مواریث معنویِ زبان و ادب فارسی نگهداری می¬شود؛ لیکن هنوز در این کتابخانه¬ها نسخه¬های خطی درجه¬اول زبان فارسی که با روایات متعدد به کتابت درآمده¬اند، به¬طور کامل و جامع شناسایی و معرفی نشده¬اند. اگر فهرست کامل و دقیق و درستی از این دست¬نوشته¬ها تهیه و تنظیم شود، برای شناختن و شناساندن فرهنگ و ادب فارسی دورة میانه بسیار مفید و سودمند خواهد بود. در این نوشته ضمن معرفی مهم¬ترین کتاب¬های خانوادة عرفانی مولانا که در آسیای صغیر از سوی کاتبان به کتابت در¬آمده و از برجسته¬ترین آثار ادب فارسی در آن دیار است، به معرفی نسخه¬های خطی کتاب فیه¬ما¬فیه مولانا که با روایات متعدد در محافل عرفانی موجود است، نیز خواهیم پرداخت.
کلیدواژه¬ها: تاریخ و فرهنگ، زبان و ادب فارسی، عرفان، فیه¬ما¬فیه، مولانا، نسخة خطی.



علامه اقبال و شاعران ایران
بابر نسیم آسی
عضو هیئت¬علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه جی سی لاهور
علامه محمد اقبال، متفکر معروف جهان و شاعر بزرگ جهان فارسی است. او با اشعار خود، مسلمانان هند را بیدار و آنان را وادار به عمل کرد. شعر او از انگیزة زندگی لبریز است. اقبال لاهوری ابتدا به زبان اردو شعر می¬گفت؛ ولی بعد از آن زبان فارسی را برای شعر گفتن انتخاب کرد؛ زیرا مثنوی¬های خود را از لحاظ قالب و شکل تحت تأثیر مولانا جلال¬الدین بلخی، که او را مرشد خویش قرار داده بود؛ سرود. اقبال در غزل سرودن به سبک حافظ توجه داشته، هرچند که از خرمن سعدی و جامی هم خوشه¬چینی کرده است. هم¬چنین اقبال در ادبیات خود امیرمعزی، فردوسی، خیام، عطار، انوری، نظامی، عراقی، قرةالعین طاهره را نام برده که در این مقاله به آن پرداخته خواهد شد. ملک¬الشعرای بهار و دیگران نیز در مدح اقبال مطالبی را بیان کرده¬اند.
کلیدواژه¬ها: شعر فارسی، اقبال لاهوری، شاعران ایران.



درون¬مایه¬های مشترک در شعر معاصر فارسی
دکتر یدالله نصراللهی
عضو هیئت¬علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت معلم سبزوار آذربایجان (مراغه)
شعر معاصر فارسي، هم در قلمرو صورت و قالب از ویژگی بديع و «نو» بهره‌مند است و هم در محتوا و مضمون از شعر ادوار پيش از خود متمايز. به¬اجمال مي‌توان اشاره كرد كه شعر كلاسيك ازمنظر محتوا و مضمون، زيرمجموعة «انواع ادبي» قرار مي‌گيرد كه شامل ادبیات حماسي، مدحی، وصفي، بزمي، عرفاني، تعليمي، اخلاقي و... است؛ ولي مهم‌ترين درون‌مايه و مضمون مشتركي كه در شعر «نو» جلوه‌نمايي مي‌كند، تأكيد و تمركز بر مسائل اجتماعي و سياسي در اين نوع اشعار است؛ در این مقاله، به بررسی خاستگاه¬هاي مهم فرهنگـي، اجتماعـي و سياسـي شـعر معاصر می¬پردازیم؛ البته در شعر بعضي از شاعران، مضامين ديگري برجسته است؛ مانند: عرفان (در شعر سپهري)، مباحث غنايي (اشعار فريدون مشيري‌) و احساسات زن‌گرايانة مدرن (‌شعرهای فروغ و سيمين بهبهاني). لازم به ذكر است كه محدودة زماني بررسي شعر شاعران در مقالة حاضر، از انقلاب مشروطيت تا پيروزي انقلاب اسلامي را در سال 1357 در برمی¬گیرد.
کلیدواژه¬ها: شعر معاصر فارسي، صورت و قالب، مضمون و محتوا، درون¬مايه، سياست، اجتماع.



ساختارشناسی شعر معاصر (نقد شعر نو)
پروفسور محمد آصف نعیم صدیقی
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اسلامی علیگر هند
اصـول و مـبانی ساختارگرایی یا سـاختارشـناسی، از روش منتقـدان پیرو فـردینان دو سوسور گرفته شده اسـت. سوسور، در اوایل قرن بیستـم، شیـوة جدیدی در زبان¬شناسی به¬وجود آورد و برخلاف زبان¬شناسان پیشین و معاصر، ساختاری که زیربنای هر زبان را تشکیل می¬دهد، مطالعه و بررسی کرد. مطابق دیدگاه سوسور، زبان سیستمی خودکفا و متکی به خود است که با قوانین داخلی¬اش کار می¬کند. زبان از اشیائی که در جهان خارجی وجود دارند، شکل نمی¬گیرد؛ بلکه واژه¬ها نشانه¬های دلخواهی هستند که از راه تفاوت با واژه¬های دیگر، خود را بیان می¬کنند. زبان فرم است، محتوا نیست؛ سیستمی رابطه¬ای است بین واحدهای شکل¬دهنده و رابطة میان واژه¬ها و مفاهیم؛ جز رابطة دال و مدلولی، چیز دیگری نیست. بعدها زبان¬شناسان و منتقدانی مانند کلودلوی استروس، با طرح تصور تضاد دو واحدی در تجزیه و تحلیل ساخت و رومن یاکوبسن، با ترسیم و تحلیل قطب¬های مختلف زبان و معرفی زبان عمودی و افقی، در بسط و تکامل نظریة سوسور و درنهایت، در شکل¬گیری بوطیقای ساختارگرایی و نقد متون ادبی، گام¬های مهمی برداشتند.
در این مقاله، شعر نو فارسی، به¬¬ویژه شعر نیما، شاملو، فریدون توللی، نادر نادرپور و اخوان ثالث و... را از دیدگاه ساختارگرایی مورد مطالعه قرار خواهیم داد و در ضمنِ مطالعه، شعر این شاعران از دیدگاه منتقدانی بررسی خواهد شد که به تأثیر خوانندگان در نقد متن اهمیت می¬دهند.
کلیدواژه¬ها: نقد ادبی، ساختارگرایی، شعر معاصر فارسی.




بررسي مقابله¬اي دستگاه آوایی زبان فارسی و صربی
حميد نوذريان
مدرس زبان فارسي دانشگاه بلگراد صربستان 
در اين مقاله، برآنیم تا با مقابلة دستگاه آوايي دو زبان فارسي و صربي، نشان دهیم که کدام یک از واج¬های زبان فارسي در زبان صربي معادل ندارند و صرب¬زبانان در یادگیری آن¬ها معمولاً چه واج¬هایی را از زبان مادري خود جایگزین می¬کنند و این جانشین¬سازی باعث چه تغییراتی در معنا یا تلفظ واژه¬ها می¬شود؛ هم¬چنین واج¬هايی از زبان صربي را که در زبان فارسي معادل ندارند، شناسایی خواهیم کرد، ضمن این مقايسه، با ويژگي و مشخصه¬هاي موجود در الگوهای هجایی، تکیه و آهنگ در دو زبان آشنا مي¬شويم.
کلیدواژه¬ها: فارسی¬آموزان، صرب¬زبانان، همخوان، واکه، هجا، تکیة صوتی، آهنگ.






آثار هاتفی خرجردی
علمان نوروزاف
دانشجوی دکترای دانشکدة شرق¬شناسی، استاد زبان فارسی دانشگاه خزر
در دورۀ فرمانروایی مغولان و تیموریان، برخی شاعران پارسی‌گو، به تشویق پادشاهان این دو سلسله یا فرمانروایان محلی و حاکمان ولایات، با انگیزه‌های شخصی یا با الهام گرفتن از شاهنامۀ فردوسی، مثنوی‌هایی سرودند؛ شماری از این مثنوی‌ها مستقل و پاره‌ای از آن‌ها بخشی از خمسۀ شاعرند. از میان این‌گونه منظومه‌ها، آثار ماندنی که پسند طبع ادب‌دوستان و اهل ذوق باشد، اندک است؛ ازاین‌رو، بیشتر آن‌ها به دست فراموشی سپرده شده‌است؛ بااین‌حال، فوایدی از قبیل اطلاعات تاریخی و اجتماعی و آداب و رسوم عصر شاعر از لابه‌لای این اشعار به¬دست می‌آید که مغتنم است.
مولانا عبدالله هاتفي‌ از شعراي‌ بزرگ‌ اواخر عهد تيمور و اوايل‌ دورة صفويه‌ است‌. وي‌ خواهرزادة شاعر برجستة‌ ايراني‌، نورالدين‌ عبدالرحمن‌ جامي، بود و در اوايل‌ قرن‌ نهم‌ هجري‌ قمري‌ در خرجرد جام‌ به‌ دنيا آمد.
هاتفي‌ در طول‌ زندگاني‌ طولاني‌ خود، تعدادی از پادشاهان تیموری و صفوی‌ را درک کرد؛ امّا‌ به‌ مدح‌ و ستايش‌ آن¬ها نپرداخت‌. وی به¬شیوة درویشان و صوفیان علاقه نشان می¬داد؛ احداث خانقاهي در کنار باغ خود‌ که در آن‌ به‌ عبادت‌ و مراقبت‌ نفس‌ مي‌¬پرداخت‌، نشان این علاقه است. وی‌ در سرودن‌ انواع‌ شعر، به¬ويژه‌ مثنوي،‌ مهارت‌ زيادي‌ داشت‌.
اثر مشهور هاتفی، خمسة اوست که آن را با اجازة جامی و به تقلید از نظامی سروده است. او چهار مثنوی آن را ـ لیلی و مجنون در برابر لیلی و مجنون نظامی، شیرین و خسرو در مقابل خسرو و شیرین نظامی ـ هفت منظر در برابر هفت¬پیکر نظامی، تیمورنامه در مقابل اسکندرنامة نظامی به پایان برد؛ اما به سرودن پنجمین مثنوی در مقابل مخزن¬الاسرار نظامی توفیق نیافت. در این مقاله به معرفی آثار این شاعر عهد تیموریان و مغولان می¬پردازیم.
کلیدواژه¬ها: هاتفی خرجردی، شعرفارسی، خمسه.



قصر جاویدان قیصر
دکتر خورشید نوروزی
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری
در عرصة ادبیات معاصر، شاعران بسیاری ظهور کرده¬اند که منتقدان ادبی، در ارزیابی¬های خود، برای هر کدام مرتبه¬ای قائل شده¬اند؛ این¬که با سپری شدن زمان، کدام¬یک، برِ ذهن و زبان مردم، جاودان بمانند و کدام¬یک فقط در تاریخ¬نگاری¬ها و تذکره¬ها، ثبت و ضبط شوند، مستلزم قضاوت تاریخ در آیـنده است. زنده¬یاد قیصر امین¬پور از جمله شخصیت¬های ماندگار در عرصة ادب معاصر به¬شمار می¬آید؛ این برداشت، ناشی از عواملی است که در شخصیت قیصر و آثارش قابل ردیابی است.
در مقالة حاضر، عوامل مؤثر بر نفوذ و رسوخ  شعر قیصر در حوزة ادبیات معاصر و جنبه¬های گوناگون زیبایی¬شناختی و هنرهای بلاغی شعرش، مورد بررسی و تحلیل قرار خواهد گرفت. پرداختن به جنبه¬هایی از شخصیت قیصرامین¬پور که موجب شده است بیشتر خواص و عوام، به نیکی و با احترام از او یاد کنند هم بخش دیگر مقاله است.
کلیدواژه¬ها: قیصر امین¬پور، ادبیات معاصر، نقد ادبی.


تأثیر زبان و ادبیات فارسی بر زبان و ادبیات ملل یوگسلاوی سابق
ژاننا هاکوبجانیان
صربستان
ارتباطات و تبادلات زبان¬شناسی میان ملل مختلف، همیشه بر جنبه¬های مختلف علمی تأثیرگذار بوده و موجب تشویق زبان¬شناسان شده است؛ در این میان می¬توان گفت که غالباً مشترکات لغوی، بهترین و موثق¬ترین شاخص این¬گونه ارتباطات است. برای پی¬بردن به نحوه و چگونگی تأثیر زبان فارسی بر زبان صربی، باید به برخی از تغییرات آوایی، ویژگی¬های مورفولوژی، معنایی و تغییراتی که پس از ورود ایـن واژه¬ها به زبان صرب و کرواتی ایجاد شده، توجه کرد. پس از دهة 90 میلادی، یعنی دورة تغییر و تحولات مهم سیاسی و اجـتماعی در سـرزمین یوگسلاوی سابق، علاوه¬بر تأسیس کشورهای جدید در این منطقه، زبان¬های جدیدی نیز شکل گرفتند؛ این تغییرات تعریف فضای جغرافیایی مانند نحوة مفاهیم، تشریح تماس¬های زبانی و اجتماعی را در سرزمینی که هنوز واژه¬های فارسی¬الاصل زبان صـربی ـ کـرواتی زنده¬اند، مشکل کرد.
بدون شک، منطقة بوسنی «دروازة» اصلی ورود واژه¬های فارسی به بالکان بوده و به¬همین دلیل زبان مسلمانان بوسنیایی بیش از هر زبان دیگری تحت¬تأثیر زبان¬های شرقی قرار گرفته است؛ از سویی، نباید از نقش نظامیان و بازرگانان در انتقال بسیاری از تأثیرات معنوی و زبانی غافل بود. فتوحات عثمانی و گسترش اسلام در بین اقوام اسلاو جنوبی، از عوامل اصلی این تأثیرات به¬شمار می¬آیند؛ هم¬چنین منابع ادبی و آموزش¬های دینی نیز نقش مهمی در گسترش واژه¬های فارسی در منطقه بالکان داشتند. 
در بیشتر مدارس، مکتب¬خانه¬ها و رشدیه¬ها، آثار گوناگون ادبیات تعلیمی فارسی، هم¬چون آثار عطار و سعدی، تدریس می¬شود.
در این مقاله، در¬پی آنیم تا با بررسی تحولات سیاسی و اجتماعی در منطقة یوگسلاوی سابق، چگونگی تأثیرگذاری زبان فارسی را بر زبان مردم این منطقه، بررسی کنیم.
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، زبان بوسنیایی، یوگسلاوی سابق، تأثیرات زبانی.



راه¬های تأثیر ادبیات اسلامی ایران بر عربی
نسیمجان همراهبایف
استاد دانشگاه دولتی خجند تاجیکستان
ایران باستان از روزگار قدیم خط و ادبیات داشته است. برپایة برخی آثار تاریخی، مشخص می¬شود که در آن روزگار، مکتب¬های درباری برپا بوده و موبدان، علوم گوناگون را تدریس می¬کردند؛ گذشته از این، در دورة حکمرانی ساسانیان، با ترجمة علوم فلسفی و اجتماعی از یونانی و سنسکریت به زبان پهلوی، دانش و فرهنگ کشور غنی شد. کتاب¬های سودمند اخلاقی و اجتماعی در آن دوران به حدّی بود که با وجود غلبة اعراب، محو بسیاری از آثار ایرانی و رواج یافتن زبان عربی، باز هم حجم قابل توجهی از آن کتاب¬ها، تا قرن¬های اوّلیة اسلام باقی ماند؛ از آن آثار در تألیفات عربی، مطالبی فراوان نقل یا ترجمه شده است؛ ترجمة این آثار، دلیل روشنی است برای نشان دادن تأثیر ادبیات فارسی بر ادبیات عربی.
این مقاله به بررسی راه¬های تأثیر زبان فارسی بر زبان عربی خواهد پرداخت؛ بعضی از این راه¬ها عبارتند از: 1ـ آشنایی ایرانیان با زبان عربی از راه نفوذ اسلام و نوشتن و سرودن به¬زبان عربی و انتقال اندیشه¬های ایرانی به¬زبان و ادبیات عرب؛ 2ـ اقتباس عرب¬زبان از کلمات و اصطلاحات مربوط به تمدّن، اصول حکومت¬داری، قانون¬ها و...؛ 3ـ آشنایی اعراب با صنعت ترسل و نویسندگی که پایه و اساس ایرانی داشت؛ 4ـ نفوذ آموزه¬های اخلاقی از راه ترجمة آثار حکمی و اخلاقی ایرانی و... .
کلیدواژه¬ها: زبان فارسی، زبان عربی، تأثیرات زبانی، نهضت ترجمه.





بازتاب نماز در حدیقة¬الحقیقة سنایی غزنوی (اولین مثنوی عرفانی زبان فارسی)
 دكتر احمدرضا يلمه¬ها
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان
بخش عظیمی از متون زبان و ادبیات فارسی از مضامین فرهنگی و معارف اسلامی تشکیل شده است. یکی از مفاهیم تعلیمی ـ عرفانی در شعر و نثر شاعران و نویسندگان، نماز است. نماز با زیباترین و شیواترین تعابیر و اوصاف در متون عرفانی بیان شده است. یکی از متون مهم عرفانی زبان فارسی و به عبارتی اولین مثنوی عرفانی فارسی، مثنوی حدیقة¬الحقیقه و طریقة¬الشریعة سنایی غزنوی، شاعر عارف قرن ششم هجری است. سنایی غزنوی فصلی مفصّل از این مثنوی عرفانی را با «فصل فی شرایط صلوة الخمس و المناجات و التضرع و الخشوع و الوقار و الدعاء» به نماز اختصاص داده و در آن، بحث مبسوطی در مورد نماز و کیفیت آن و نیز شرایط و اسرار عرفانی آن همراه با تمثیل و حکایت بیان کرده است. در این مقاله سعی شده به تبیین این اسرار و نیز توصیفات سنایی از آن پرداخته شود.
کلیدواژه¬ها: نماز، عرفان، نیاز، تضرّع، حضور قلب، سنایی غزنوی.