|
|
|
|
موضوع: شعر فارسی |
28/01/1384 |
|
|
|
|
|
| |
جايگاه سنايى |
|
|
|
|
| |
سنايى - زمردى
|
|
|
|
|
| |
برگرفته از: ايران 28 فروردين 84 |
|
|
|
|
| |
|
|
|
 |
|
|
|
| |
سمينار آشنايى با افكار و انديشه هاى حكيم سنايى غزنوى در ۲۹ فروردين ماه سال جارى (فردا) توسط شوراى گسترش زبان و ادب فارسى با همكارى دانشگاه تربيت معلم با شركت گروهى از استادان و منتقدان ايرانى و خارجى برگزار مى شود . دكتر حميرا زمردى استاددانشگاه الزهرا از محققان در حوزه ادبيات كلاسيك فارسى يكى از مدعوين اين سمينار است.
زمردى كه متولد ۱۳۴۷ تهران است، آثارى چون «نقد تطبيقى اديان و اساطير در شاهنامه فردوسى ،خمسه نظامى و منطق الطير عطار» و ترجمه و تعليق كتاب «اسماعيليان و قرامطه» ، «گزيده متون ادب فارسى» و «معرفى متون نثر كارشناسى ارشد» را تاكنون منتشر كرده است و ضمن اين در تدارك چاپ آثارى چون «بوف كور و بوديسم، هدايت و هنر » و «نمادهاى تمثيلى و اساطيرى در شعر كهن و نو فارسى است.
> خانم زمردى ، جايگاه سنايى در ادب فارسى كجاست؟
\ سنايى رسماً به عنوان آغازگر شعر عرفانى شناخته مى شود، البته رگه هايى از تفكر عرفانى در آثار قدماى شعر فارسى مانند رودكى ، كسايى مروزى و شاعران همعصر او مانند خاقانى و نظامى هم ديده مى شود. اما آنچه كه در شعر سنايى حائز اهميت است اين است كه سنايى حال و هواى تازه اى به كالبد شعر فارسى دميد و اين توفيق را داشت كه ساختار و صورت نو و مضامين جديدى در شعر فارسى به وجود آورد. اين كار در نثر فارسى نيز عملاً و به صورت رسمى با «كشف المحجوب » هجويرى شروع مى شود و در شعر عرب هم دو قرن قبل از سنايى آغاز شده بود. سنايى دراين ميان اگرچه نظامى و خاقانى كه معاصرش هستند، شعرشان عرفان را به عنوان چاشنى در خود دارد اما سنايى اين توفيق را دارد به دليل تحول روحى و روحيه خاص تزهد و تجردى كه داشته و به خاطر نبوغ و ابداعى كه در ضميرش بود، توانست آغازگر شعر عرفانى شناخته بشود و شعر فارسى را دچار تحول بكند و اين همان اعتبارى است كه عرفاى بعداز او بويژه مولانا و عطار برايش قائل بودند.
> در مورد آثار سنايى، ارزيابى شما چيست؟ چون بعداز مرحوم كه پنجاه سال پيش آثارش را تصحيح و منتشر كرده بود، تصحيح تازه اى از اين آثار منتشر نشده است.
\ ديوان اشعار سنايى و مثنوى هاى مهمى مثل «حديقه الحقيقه » و «سيرالعباد الى المعاد» و «طريق التحقيق» و «كارنامه بلخ» و ديگر آثار او همه حاصل تجربياتى اند كه از انديشه هاى عرفانى سنايى برخاسته و طى سالها زهد و اعتكاف او را به اين سرمنزل رسانده است. على رغم ساختار منسجمى كه در حديقه و قصايد سنايى به چشم مى خورد و على رغم ابداعات صورى و معنوى سنايى در عرصه شعر، در بعضى از اشعارش به مجموعه اى از هجوها و مدايحى برمى خوريم كه مطلوب نظر خواننده نيست و او را با شاعرانى چون سوزنى سمرقندى و عثمان مختارى و سيدحسن غزنوى از اين لحاظ در يك رديف قرار مى دهد. از سوى ديگر لحن تعليمى و وعظ مآبانه سنايى در اغلب آثار به همان صورت كه در آثار ناصرخسرو مى بينيم به گونه اى است كه خواننده متوسط الحال را گريزان مى كند. اين دسته از اشعار كمتر نياز مخاطبان را در زمينه لذت از متن برآورده مى كند. اين مسائل دليل اقبال كم مردم به شعر سنايى است. اصولاً اعتراض و انتقاد از لوازم زهد است و همين كار از لوازم شعر تعليمى، از اين جهت كه سنايى شاعرى متشرع محسوب مى شود، شعرش، شعر اعتراض و انتقاد اجتماعى هم به حساب مى آيد.
> پژوهش هايى كه درمورد سنايى و آثارش تاكنون منتشرشده، آيا براى شناخت اين شاعر عارف و آثارش كفايت مى كند؟
\ پژوهش هاى چاپ شده درمورد سنايى و آثارش متعددند. درواقع بسيارى از محققان افغانى و ايرانى به اين مقوله پرداختند.
ولى اهم تحقيقاتى كه منتشرشده، تصحيح نه چندان مطلوب آثارش است. مثلاً تصحيح حديقه، تحصيح ديوان سنايى و تعليقات حديقه الحقيقه هستند كه مرحوم مدرس رضوى به چاپ رسانده اند. مدرس رضوى به جهت اينكه از متقدمان در باب آثار سنايى هستند، كارشان بسيار ارزشمند است و آخرين تصحيح از حديقه سنايى كه منتشرشده به قلم خانم دكتر مريم حسينى است كه به تازگى توسط مركز نشر دانشگاهى چاپ شده است. تصحيح ديگرى از حديقه سنايى با راهنمايى آقاى مظاهر مصفا در دانشگاه تهران صورت گرفته كه رساله دكترى خانم فيروزه درى است و درصدد چاپ آن هستند. گزيده هاى متعددى هم از حديقه به عنوان مهمترين اثر سنايى منتشرشده كه نظريه هاى عرفانى شاعر را دربرمى گيرد و به عنوان نمونه خودم اين اثر را در دانشگاه تدريس كردم و آن را بسيار مى پسندم. گزيده اى است از سركار خانم اميربانو كريمى استاد دانشگاه تهران. از ديگر كارهايى كه شده «تازيانه هاى سلوك» و «دراقليم روشنايى» دكتر شفيعى كدكنى است. اينها را مهمترين پژوهش ها درمورد سنايى مى شناسم.
> چه پژوهش هايى ضرورت دارد كه درمورد سنايى و آثارش منتشرشود؟
\ يكى از مهمترين ابعاد پژوهش كه درمورد سنايى و آثارش بايد لحاظ بشود اين است كه درباب ساحت شعر و تفكر و عرفان سنايى به يك نظريه ادبى جامع بايد دست پيداكنيم كه آن هم ضرورت دارد به صورت تطبيقى انجام بگيرد.
مباحثى كه درحديقه الحقيقه هست و در ديوان سنايى هست ضرورى به نظر مى رسد كه يك بررسى تطبيقى با آثار عطار و مولوى صورت بگيرد. نقد آثار اجتماعى سنايى هم جايش واقعاً خالى است. سنايى از آن جا كه پيرو خط مشى تعليمى در شعر هست، درنقد صوفيان و عالمان دين و دولتمردان و سلاطين وقضات رهنمودهايى داده و درواقع با نظام حاكم به زبانى تند و تيز مبارزه مى كند. از اين نظر با ناصرخسرو وجوه مشترك بسيارى دارد كه بايد مورد بررسى و تحقيق قرار بگيرد. هجويات، هزليات سنايى معيار بسيار بالايى از نقد اجتماعى اش را نشان مى دهد.
|
|
| |
|
|
| |
نظر دهيد::(0 نظر) |
|
|
|
|
|
|
