شوراي گسترش زبان فارسي


	سنايي - تاريخ شفاهي ادبيات معاصر ايران - بهرنگي - هاشم اكبرياني

	نرگس سنايي

	برگرفته از: كتاب ماه، ادبيات و فلسفه، شماره 92

تاريخ شفاهي ادبيات معاصر ايران

تاريخ شفاهي ادبيات معاصر ايران: نام مجموعه ارزنده اي است، كه زير نظر محمد هاشم اكبرياني و به همت نشر روزنگار منتشر مي شود. اين مجموعه بر مبناي اين باور شكل گرفته كه بايد بخش هايي از تاريخ و فرهنگ معاصر را كه در معرض هجوم فراموشي است به شكلي نجات داد. سرپرست مجموعه در زمينه چگونگي شكل گيري طرحي به نام تاريخ شفاهي ادبيات ايران اذعان مي دارد: آنچه اهميت داشت تحليل جامعه شناسي، روان شناسي، سياسي و..... از ادبيات بود كه لازمه آن تحقيق در زندگي پديد آورندگان و همچنين شرايط حاكم بر دوره حيات آنها، فضاي سياسي جامعه، روابط خانوادگي، ارزش هاي موجود در ميان اهل ادب، محافل ادبي، نظريه هاي ادبي مطرح در روزگار خلق آثار.... است. نبود يا كمبود اين اطلاعات، باعث مي شد تا امكان بررسي كم و بيش جامع ادبيات از هر اهل پژوهشي سلب شود. (ص3).
يكي از كتابهاي اين مجموعه صادق هدايت نوشته مريم السلدات گوشه است كه در اختيار
علاقه مندان به تاريخ شفاهي ادبيات معاصر قرار گرفته است. نگارنده در پيشگفتار كتاب آورده است: پس از گذشت 52 سال از مرگ هدايت بسيار دشوار است كه بتوان دربارۀ زندگي او از زبان ديگران به نگارش تاريخ شفاهي پرداخت. تمام دوستان نزديك، آشنايان و اقوام درجه يكي كه در زندگي هدايت به نوعي نقش داشته اند بدرود حيات گفته اند. (ص 8)
اين كتاب در واقع تحقيق و تفحصي است دربارۀ زندگي، انديشه ها و آثار مردي كه جامعه غفلت زده و غرق در فلاكت و بدبختي زمان خود را به خوبي لمس مي كرد، جامعه اي كه هدايت روشنفكر در آن جايگاهي نداشت.
در باب اهميت كتاب مي توان گفت بر خلاف ساير كتابهاي نقد كه به تذكره نويسي و يادداشت برداري از روي مطالب ديگران مي پردازد، اين كتاب صرفاً به بيان آراي كساني كه بهنوعي با هدايت در ارتباط بوده اند اشاره مي كند.
بخش اول شامل گفته هاي جهانگير هدايت برادرزاده صادق هدايت است. ايشان خود را نيز صاحب آثاري چون شلاق هوس، در مرغابي و عشق ابديت در قالب داستان است. انتشار بخشي از آثار هدايت پس از مرگش چون فرهنگ عاميانه مردم ايران، انسان و حيوان، سه قطره خون و.... به همت او سامان يافته است.
اين بخش شامل مجموعه پرسش و پاسخ هايي است بين نگارنده و جهانگير هدايت درباره خانواده، دوران كودكي، اخلاق، شخصيت و اعتقادات هدايت.
جهانگير هدايت در خصوص اينكه آيا هدايت در نوشتن الگوي خاصي داشته مي گويد او ابداً از كسي تقليد نكرده و اولين كسي بود كه ساده نويسي به زبان مردم و نيز كوتاه نويسي را باب كرد (ص 27).
وي در زمينه سبك و سياق هدايت در نوشتن مي گويد هدايت يك روش يا سبك خاص در نوشته هايش ندارد وقتي «اصفهان نصف جهان» را مي نويسد يك نوع مشاهده است، «مازيار» را كه
مي نويسد تاريخ و نمايشنامه است «فلسفه آفرينش» طنزي بسيار قوي است پس كارهاي هدايت شامل كارهاي تاريخي، تحقيقي، طنز و جدي است. (ص 38)
بخش بعدي كتاب اظهارات ميترا هدايت برادرزاده صادق هدايت است در اين گفت و گو بيشتر تكيه بر شخصيت صادق و مهم ترين اثر او يعني بوف كور است اين بخش در واقع تحليلي است بر شخصيت هاي داستان بوف كور چون: «پيرمرد خنزر پنزري»، «زن اثيري»، «زن لكاته» و..... كه در حقيقت نوعي ارتباط بين آنها و شخصيت هاي واقعي اطراف هدايت برقرار كرده؛ شخصيت هاي واقعي كه هدايت آنها را به عنوان نماد در داستان خود آورده است.
او در بوف كور زخم هايي را كه مثل خوره روحش را در انزوا مي خورده و مي تراشيده به صورت ماوراءالطبيعه نوشته است و بايد بگويم كه عامل اصلي خلق اين اثر خانواده او بوده است، لذا رابطه بين بوف كور و روابط خصوصي و خانوادگي هدايت انكار ناپذير است. (ص 56) لذا اين كتاب براي آناني كه مي خواهند با بوف كور و ابعاد مبهم آن آشنا شوند بسيار مفيد و جالب توجه است.
گفت و گوي سوم مربوط به دكتر انور خامه اي از دوستان هدايت است. در اين بخش بيشتر به بررسي روابط دوستانه صادق و همچنين كيفيت ارتباطات او با ديگران و شرح ديدگاه سياسي و ديني او پرداخته است.
بخش پاياني اين مجموعه، به سخنان دكتر ابوالقاسم تفضلي وكيل دادگستري و مشاور حقوقي اختصاص يافته است. ايشان كه از دوستان هدايت هستند در بخشي از بيانات خود در پاسخ به اينكه آيا هدايت اهل سياست بوده خاطر نشان مي كند: به هيچ وجه اهل سياست نبود، برخي گفته اند كه چپي است اما اصلاً اين گونه نبود او روشنفكر و نويسنده و آزادانديش و آزاده اي بود كه خودش را در چهار چوب حزب كمونيست و توده و...... قرار نمي داد. (ص 145)
در پايان كتاب عكس هاي صادق هدايت و دوستان او درج شده است آن گاه سالشمار هدايت به صورت مختصر و مفيد آورده شد.
* * *
دومين كتاب مجموعه تاريخ شفاهي ادبيات معاصر ايران صمد بهرنگي نوشته كيوان باژن است.
مؤلف در مقدمه مي نويسد: درانتخاب صمد بهرنگي به عنوان يكي از چهره هاي ادبيات معاصر ايران، هيچ گاه دچار ترديد نشدم. بدين دليل كه مؤلفان و منتقدان جدي او در تأثير گذار بودن وي ترديد نداشته اند. (ص 7)
در بخش ديگري از مقدمه آمده است بودن موضع گيري نسبت به نحله هاي جديد نقد ادبي كه اساساً كار خود را تنها متن مي دانند و بس، كتاب صمد بهرنگي و نيز مجموعه تاريخ شفاهي ادبيات معاصر ايران در پي آنست كه خاستگاه ادبيات معاصر را از مجموعه شرايط زيست و نمو نويسندگان گرفته تا محافل و مجامع و جريان هاي ادبي و اجتماعي مؤثر بر آن بكاود تابراي پژوهشگران بعدي، مستندات قابل قبولي براي رديابي جريان هاي فرهنگي و دلايل و چگونگي اوج و خضيض آنها بر جاي گذارد. (ص 8)
پس از مقدمه مؤلف با سالشمار زندگي صمد بهرنگي مواجه مي شويم و مؤلف به طور كامل به وقايع، آثار و جزئيات زندگي صمد اشاره مي كند: آنگاه به بررسي آراي نزديك ترين اعضاي خانواده (پدر، مادر، و برادر) و دوستانش مي پردازد.
بخش اول اين گفت و گو به اسد بهرنگي برادر صمد اختصاص يافته است. ايشان كه در حال حاضر انتشارت بهرنگي در تبريز را اراده مي كند، در كنار فعاليت هاي ديگرش بيشتر آثار صمد را منتشر كرده است. خود او نيز صاحب تأليفات و ترجمه هاي گوناگوني است.
نگارنده گفته هاي او در سه بخش تنظيم كرده: 1- دوران كودكي 2_ دوران معلمي 3- مرگ و در مورد هر دوره اي به تفصيل سخن رانده است. در اين بخش ها به شرح و تبيين مسائلي چون: رابطه عاطفي صمد با خانواده ويژگي هاي شخصيتي او، اوضاع اجتماعي و سياسي زمان او بررسي «پاره پاره» اولين كتاب صمد، روابط دوستانه او با كساني چون: غلامحسين ساعدي، آل احمد، بهروز دهقاني و كاظم سعادتي و در نهايت كيفيت مرگ او پرداخته است. اسد بهرنگي درخصوص دليل استقبال آثار صمد خاطر نشان مي كند به نظر من صمد به طور كلي حرف دل مردم را مي زند. خواننده با خواندن داستان هايش مي بيند كه خيلي شبيه زندگي اوست. از اين رو هم روستايي و هم شهري با اين اثر هم فكري مي كنند. رمز موفقيت اين آثار در يك كلام استفاده از فولكلور و فرهنگ مردم در جهت خوراك رساندن به مردم است. (ص 102)
بخش بعدي كتاب شامل گفته هاي عباس مهيار از دوستان و همكاران بسيار نزديك صمد بهرنگي است. او نيز تأليفات بسياري در كارنامه ادبي خود دارد كه از آن ميان مي توان با خلوت گزيدگان خاك، دو شاعر، تا ياخچي آباد و....نام برد.
در آغاز گفت و شنودي بين نگارنده و عباس مهيار دربارۀ زندگي (تولد، كودكي، نوجواني، معلمي و كار) مهيار صورت گرفته است و در ادامه به چگونگي آشنايي او با صمد، نشست و برخاست هاي آنها و فعاليت هاي آنها در دانشسرا پرداخته است و گفت و گوي خود را با بررسي فضاي اجتماعي،‌سياسي و فرهنگي تبريز در دهه چهل و تأثير آن بر روي صمد، ادامه مي دهند.
پس از آن مصاحبه مختصري با پدر و مادر صمد بهرنگي صورت گرفته كه توسط اسد بهرنگي تهيه، تنظيم و ترجمه شده است. گفت و گوي پاياني به يكي از شاگردان صمد كه به او هم خيلي نزديك بود اختصاص دارد. در پايان كتاب كارنامه قلمي صمد بهرنگي درج شده است و همچنين شمار زيادي از عكس هاي دوران متفاوت زندگي صمد آمده است.

اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد

نسخه چاپي

نظر دهيد::(0 نظر)

X	بايگاني