بررسي برخي عناصر داستاني در داستان ضحاك
(پي¬رنگ، شخصيت و شخصيت‌پردازي، زاوية ديد، صحنه و صحنه‌پردازي)
فرزانه معيني
چکيده
فردوسي، بزرگ¬ترين حماسه‌سراي ايران، و شاهنامه ارزشمندترين اثر حماسي در ادب فارسي است. اين کاخ بلند نظم فارسي را از چشم‌اندازهاي گوناگون مي‌توان نگريست.
«داستان¬ها» در شاهنامه، نقشي مهم و سازنـده دارد و از زاويه‌هـاي مختلـف قابل تحليل و بررسي¬ است. نگريستن به آثار ادبي گذشته، از زاوية موضوعات، نظريه‌ها و نقد ادبي معاصر، راهي است براي کم‌کردن فاصله با چنين آثاري که شايد رو به فراموشي گذاشته¬است تا ارزش و راز ماندگاري آنها بيش¬از¬پيش آشکار و گامي براي برقراري پيوند ادبيات معاصر و سنتي برداشته شود. مبحث «عناصر داستان» يکي از اين موضوعات است.
در اين مقاله، ضمن تعريف داستان، طرح (پي¬رنگ)، شخصيت، زاوية ديد و صحنه، هريک از اين مفاهيم در «داستان ضحاک» بررسي خواهد¬شد.
کلیدواژه¬ها: عناصر داستان، شاهنامه، داستان ضحاک.

   نگاهی اجمالی به موضوعات نامه¬های عین¬القضات همدانی
                                         لیلا فرهادی نیک
چكيده
نامه‌هاي عين‌القضات همداني مراسلاتي است كه عارفي نابغه و انديشمند با مريدان، دوستان و بزرگان زمان خود داشته و موضوعات عرفاني، عبادي، اعتقادي، اخلاقي، سياسي و اجتماعي متعددي‌ را در آنها بازگو كرده¬است. اين اثر ارزشمند نه¬تنها ازنظر ادبي و هنري درخور توجه است، بلكه اين عارف استثنايي ازجهت طرح انديشه‌های بزرگ هم اهميت بسیار دارد كه هنوز جاي تحقیق فراواني دراين¬زمينه است. مقالة حاضر به بررسي مهم‌ترين موضوعات طرح¬شده در نامه‌هاي عين‌القضات پرداخته¬است.
کلیدواژه¬ها: عرفان اسلامي ايراني، اندیشه¬های عین¬القضات، نامه‌هاي عين‌القضات، ‌موضوعات نامه‌ها.

بازتاب غدیرخم در قصاید زیب مگسی
سید، محمّدعلی¬شاه
 
چکیده
واقعة غدیرخم از آغاز، درطول حیات دینی و فرهنگی مجامع ملل اسلامی، همواره گرمی¬بخش محافل محدثان، راویان و شاعران بوده¬اسـت. درمیان شـاعران زبان¬فارسـی، میر گل¬محمد خان، زیب مگسی، یکی از شعرای معاصر بلوچستان(پاکستان)، در دیوان قصـاید، خـود، خزینة الجواهر، 51 قصیدة منقبتی در شأن مولای متقیان (ع) سروده و از خم¬خانة ساقی¬کوثر، طالب جرعه¬ای است.
در این مقاله برآنیم که دستآورد باده¬پیمایی زیب مگسی از غدیرخم را ازمنظر وی موردبررسی قراردهیم. زیب مگسی در این دیوان، آیات و احادیث مربوط¬به حضرت علی(ع) را به رشتة نظم کشیده و ویژگی¬های آن¬ حضرت را ازمنظر تأویل آیه¬ها و احادیث موردبررسی قرار داده¬است؛ به¬خصوص واقعة غدیر¬خم در این دیوان نمودی پررنگ¬تر دارد و شایستة آن است که از جهات گوناگون موردبررسی قرارگیرد تا هم به درک ظرایف عمیق¬تری از غدیرخم برسیم و هم دلایل قوی¬تری مبنی بر توانایی و هنرمندی این شاعر ولایی بر مشتاقان شعرش کشف شود.
کلیدواژه¬ها: غدیر¬خم، زیب مگسی، دیوان قصاید، منقبت. 
  
  بررسی فرهنگ عامیانة ایران در گرشاسپ¬نامة اسدی توسی
سید محمودرضا غیبی
چکیده
بررسی و تفسیر عقاید، باورهای عامیانه و آداب¬و¬رسوم اجتماعی هر دوره، نه¬تنها قسمت¬هایی از فرهنگ دیرین آن سرزمین را مشخص می¬کند بلکه بسیاری از زاوایای مبهم آثار ادبی را نیز روشن می¬نماید. اسدی توسی با¬استفاده از توانایی¬های علمی و ادبی خود و همچنین آگاهی از ادبیات عامیانة پیش¬از خود و تلفیق آن با فرهنگ اسلامی، نوعی از فرهنگ عامیانة ایرانی ـ اسلامی را در گرشاسپ¬نامه به¬تصویر کشیده¬است، که در این تحقیق به مواردی از آن اشاره می¬شود.
این پژوهش در چهار فصل، تهیه و تنظیم شده که عبارت¬است¬از:
1ـ عقاید و باورهای عامیانه،
2ـ عقاید دینی و مذهبی،
3ـ آداب¬و¬رسوم زندگی و آیین جنگ و دربار،
4ـ داستان¬ها و افسانه¬ها.
کلیدواژه¬ها: فرهنگ عامیانه، عقاید، آداب و رسوم، سنت¬ها، گرشاسپ¬نامه، اسدی توسی.

بررسي شيوه¬هاي داستان¬پردازي بيهقي در داستان «بر دار كردن حسنك وزير»
مرضيه كاووسي¬حسینی
چكيده
داستان¬پردازي يكي از انواع ادبي است كه در گذشته و حال اهميت بسزايي داشته¬ و دارد، البته در گذشته به¬گونه¬اي فني مورد ارزيابي قرار نگرفته و داستان¬ها در قالب روايت و حكايت ارائه¬ مي¬شده است. تاريخ بيهقي به¬عنوان يك اثر ادبي ـ تاريخي در گنجينة ادب فارسي از ديرباز مورد¬توجه بوده¬اسـت؛ ايـن اثـر بـا روش جديد داسـتان¬نويسي منطبق است. در اثبات اين مدعا سعي بر آن است كه عناصر داستان، در داستان «بر دار كردن حسنك وزير» به¬عنوان يكي از برجسته¬ترين داستان¬هاي اين مجموعه بررسي شود.
کلیدواژه¬ها: داستان¬پردازی، تاریخ بیهقی، داستان «بردار کردن حسنک وزیر».
 
حماسة دقیقی و یادگار زریران (مقایسة گشتاسب¬نامة دقیقی با نوشته¬های پهلوی)
رقیه همتی
چکیده
یادگار زریران کهن¬ترین تعزیه¬نامه و نمایشنامة ایرانی است که به¬دست ما رسیده¬است. خط و زبانش پارسیک؛ یعنی پهلوی ساسانی است. وجود واژه¬ها و ویژگی¬های زبان پهلوانیک ¬(پهلوی اشکانی¬) در این اثر نشان می¬دهد که زمان سرایش آن بایستی بسیار کهنه¬تر و چنان¬که برخی گمان کرده¬اند، مربوط¬به زمان اشکانیان باشد. این اثر را مؤلفانی در دورة ساسانی همان¬گونه¬که به¬صـورت شفـاهی و سینه¬به¬سینه شـنیده شده، گردآوری کرده¬اند. این داستان را دقیقی در نیمة نخست قرن چهارم به¬نظم کشیده و فردوسی آن ¬را در شاهنامة خود گنجانده¬است¬. گفتة  دقیقی اگرچه با متن یادگار زریران کاملاً یکسان نیست ولی بسـیار نزدیـک می¬نمـاید. گویی گذشته¬از خدای¬نامه یا خدای¬نامه¬هایی که در¬دست داشته از متن پهلوی یادگار زریران هم سـود جسته¬است. البته بعضی¬از محققین بر این عقیده¬اند که معلوم نیست دقیقی درهنگام سرایش شاهنامة خود¬ (گشتاسب¬نامه)، این اثر را دردست داشته یا به¬واسطة منبع دیگری  که آن از روی یادگار زریر نوشته شده¬است؛ یعنی شاهنامة منثور ابومنصوری، روایت آن را به¬نظم درآورده¬است. درهر¬صورت وجود ناهمسانی¬های چشم¬گیری در این دو اثر، نگارنده را برآن داشت تا مقایسه¬ای ¬اجمالی از آنها ترتیب دهد. امید است که درنهایت امر به نتایج مفیدتری دراین¬زمینه دست یابد.
کلیدواژه¬ها¬: یادگار زریران، شاهنامه، دقیقی، گشتاسب¬نامه، ارجاسب¬خیونان.

داستان فریدون در گذر روزگاران
حمید جمالی
چکیده
نویسنده در این مقاله می¬کوشد با واکاوی داستان فریدون، وابستگی فریدون را با جشن سال نو نشان دهد و درعین¬حال تأثیر برخی¬از آیین¬های کهن ایران را بر داستان بررسی کند.
کلیدواژه¬ها: اسطوره، فریدون، سال نو، آیین¬های کهن ایران.

فرم در غزل نو،
با تكيه بر اشعار غزل¬سرایان معاصر
رقيه كاظم زاده
چكيده
آنچه¬كه ارزش واقعي شعر را به¬طور همسان مشخّـص مي¬كنـد، دو بـعد اصلي شعر؛ يعني شكل ظاهري و محتوايی آن است، اگر رابطه¬اي محكم و استوار ميان اين دو بعد وجود داشته¬باشد، در¬مجموع فرمي زيبا و متناسب پديد مي¬آيد. از¬طرف ديگر گسستگي بين اين دو بعد، منجر به ضعف كلّ شعر خواهد¬شد. غزل¬سرايان معاصر، علاوه¬بر تغييراتي كه در قالب غزل از¬نظر معني انجام داده¬اند، از¬نظر شكل ظاهري نيز، تحوّلاتي اساسي و بنيادي ايجاد كرده¬اند. در اين پژوهش، اين دگرگوني¬ها و ابداعات در¬زمينة «غزل نو» بررسي مي¬شود.
کلیدواژه¬ها: غزل نو، فرم، غزل¬سرایان معاصر.

جهت خواندن برخي مقالات به بخش مقالات سايت شورا مراجعه فرماييد.